علم تفسیر مفهومی بسیار بالاتر از هرمونتیک است

به گزارش خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) از قم، حجت‎الاسلام والمسلمین واعظی ظهر امروز در نشست علمی اصول فقه و هرمنونتیک پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی گفت: هرمونتیک علمی است که به اصول فهم متن می‎‌پردازد.

وی افزود: این علم شاخه‎های علمی مختلفی از نسخه شناسی تا اصول و قواعد فهم در شاخه‎های مهم مباحث زبانی را در بر می‎گیرد، این عرصه شمولی از جمله شاخه‎های مختلف زبان شناسی و دانش‎های زبانی را در بر می‎گیرد.

رییس دفتر تبلیغات اسلامی اظهارکرد: در عرصه علم اصول فقه نیازهای ما به فهم و تفسیر متن را در نظر گرفته می‎شود؛ همچنین احساس می ک‌نیم که این علم خیلی آنچنان فربه شده است که نمی‏توانیم بحث‎های جدید و شاخه‎های علمی جدیدی را در آن وارد کنیم.

وی گفت: امروزه در علم تفسیر و عرصه مباحث تفسیری، تفاسیر و شاخه‎های تفسیری در یک عرصه در نظر گرفته می‏شود ولی در علوم تفسیری یا هرمنونتیک غربی این عرصه‎ها، حوزه تسلط مباحث دانشی مجزا است و همه آنها به عنوان یک دانش خاص مورد بحث و نقد و نظر قرار می‎گیرد.

وی خاطرنشان کرد: یکی از پرسش‎های بنیادین از هرمونتیک فلسفی مبحث دانش فهم است؛ جایی که به هرمونتیک مربوط می‎شود حوزه مباحث الفاظ علم اصول است؛ این نکته اشتباه است که این مباحث را مرادف بحث‎های هرمنوتیک دانشی بیان کنیم زیرا مبحث الفاظ اصول ما بخش‎های مختلفی دارد که بخشی از آنها به استظهار زبانی بیان می‎شود.

وی اظهارکرد: برخی از بحث‎ها پیرامون حوزه لفظ حوزه زبانی و غیر استظهاری است؛ بخش دیگری نیز تحت عنوانی مثل عناوین شرطی جنبه شرطیه دارد که هر کدام از آنها در اصول مورد بحث واقع می‎شود.

این استاد حوزه بیان کرد: یکی از نکاتی که در خصوص علم اصول مورد توجه واقع می‎‏شود آن است که این علم، زبان طبیعی را موضوع بحث قرار می‎دهد ولی در هرموتیک فلسفی زبان طبیعی موضوع بحث نیست که بخواهیم راجع به مفاد و مدلولات و برخی از الفاظ بحث کنیم؛ در هرمونتیک فلسفی بحث از زبانیت است.

وی گفت: در هرمنوتیک فلسفی همه چیز زبانی است ولی هیچگاه هرمنوتیست حرفه‎ای زبان طبیعی را موضوع خود قرار نمی‎دهد ؛به همین دلیل کل هرمنوتیک فلسفی با مباحث اصولی ما درگیر نمی‎شود؛ بلکه در بحث‎هایی مثل پراگماتیک و زبان شناسی که خلف هرمنوتیک حرفه‎ای هستند با اصول ما درگیر می‎شود.

وی اظهارکرد: در هرمنوتیک فلسفی که به معنای خاص در واقع اشاره به هرمنوتیک هایدگیر و گادامر دارد، به جای بحث در قالب اصول دخیل در فهم متن در خصوص ماهیت و سازکار اصول فهم بحث می‎شود.

وی گفت: در واقع هرمنوتیک فلسفی به معنی عام به معنی هرگونه نظریه پردازی در حوزه‎های بنیادین مربوط به فهم است؛ مارتین هایدیگر یکی از این موارد هستند؛ هرمنوتیک فلسفی به دنبال پاسخگویی به پرسش‎های بنیادی در خصوص فهم است که اگر با علم اصول ما چالش پیدا می‏کند در درون مایه محتوایی علم اصول نیست بلکه با مباحث بنیادی علم اصول چالش پیدا می‎کند.

این استاد حوزه بیان کرد: یکی از محورهای چالش، بنیانی ترین و اصلی ترین رکن نظریه تفسیری عالمان فقهی است، یعنی اینکه وقتی با متن مواجه می‏شویم به دنبال مراد مولف هستیم که هرمنوتیک هایدیگر این مطلب را بر نمی‎تابد.

وی گفت: نکته اول این است که هرمنوتیک فلسفی معتقد است وقتی با متن مواجه می‎شویم با متن مواجه هسیم نه ماتن؛ این نکته نتایج متعددی دارد یعنی اینکه آنچه که خروجی فرایند تفسیر است معنای متن برای ماست نه معنای متن نزد مولف؛ در نظریه تفسیری ما مسلمانان و شیعیان با ماتن مواجه هستیم و می‎خواهیم ببینیم ماتن چه اراده ای داشته است و خروجی فرایند تفسیر از نظر ما معنی متن نزد ماتن است ولی در هرمنتوتیک فلسفی معنی متن برای من است.

وی خاطرنشان کرد: نکته دیگر آن است که هرمنوتیک فلسفی مساله قصد مولف را اساسی می‎داند؛ حکمت صدرایی علم را امری وجودی می‏داند نه ماهوی؛ البته معنی که هایدیگر در خصوص علم وجودی مطرح می‏‎کند با مفهوم مورد نظر ملاصدرا متفاوت است.

واعظی اظهارکرد: در اینجا باید گفت که عملیات تفسیر از نظر هرمنتوتیک یک امر کشفی نیست ولی از نظر ما این عملیات یک عملیات اکتشافی است؛ از نظر هرمنوتیک فرایند اکتشافی نیست بلکه سازندگی است؛ متن در موقعیت هر منتوتیک مفسر به سخن می‎آید و بروز و ظهور معنایی متن در خواننده است؛ یعنی به تعدد و تکثر افراد خواننده و موقعیت هر متنوتیکی آنها، متن در ذهن شما به سخن در می آید و در ذهن ما به گونه دیگری به سخن می‎آید ولی در همه جا رنگ محیط هرمنتوتیکی خود را می‎گیرد.

وی گفت: ظهورات شخصیه که در علم اصولات شخصی با نوعی تفکیک همراه است باعث می‎شود که بین ظهور ذاتی و موضوعی تفکیک قائل شویم ولی در هرمنتویتک فلسفی فقط ظهور شخصی وجود دارد که معنای متن است؛ نتیجه این نگاه این است که در هرمنتوتیک فلسفی معنی امری سابجتکیو است و در معنای علمای اصول ما این معنا آبجکتیو است.

رییس دفتر تلیغات اسلامی اظهارکرد: هرمتنوتیک فلسفی به همه تفاسیر خوش آمد می‎گوید و هیچ متنی را بر تفسیر دیگر رجحان نمی‎دهد ولی اگر پس از سالها مشخص شد که یک مفسر از مبانی غلطی استفاده کرده است آن را رد می‎کند.