بازگشت به قرآن تنها راه وفاق و همدلی میان ابناء بشر است/ تبیین دیدگاه 4 مفسر شیعه و سنی درباره وفاق

به گزارش خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) حجت‎الاسلام والمسلمین فرج الله میرعرب، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، امروز 14 دی ماه در کرسی وفاق و همدلی از منظر قرآن که در دفتر تبلیغات اسلامی برگزار شد گفت: من در مطالعه ای که در تفسیر المیزان داشتم به این نتیجه رسیدم که علامه طباطبایی نه تنها به دنبال نزدیکی شیعه و سنی بوده است بلکه تقریب را بما هو انسان دنبال کرده است.
وی ادامه داد: ایشان معتقد است که انسان بما هو انسان طوری آفریده شده است که نمی‌تواند با همنوع خود بیگانه باشد و باید با هم زندگی کنند تا مفهوم حقیقی زندگی اجتماعی شکل بگیرد.
شاگرد آیت‌الله‌العظمی وحید خراسانی عنوان کرد: ایشان در ذیل آیه ابتدایی سوره نساء و خلقت انسان از نفس واحده تعابیر زیبایی در بحث صله رحم و دستورات اسلامی درباره وفاق و همدلی آورده است.
میرعرب با بیان اینکه نگاه تقریبی شیعه و سنی درون اسلامی است ولی قرآن منطق اجتماعی وسیع تری به این مسئله دارد بیان کرد: مفسران اجتماعی مسلمان وقتی وارد تفسیر آیات مرتبط به این مسئله می‌شوند، گویی دنبال یک حقیقت و اندیشه هستند و روح مطلب آنان یکی است.

دیدگاه‎های تقریبی سیدقطب

وی ادامه داد: سید قطب که جریان و انقلابی در مصر ایجاد کرد و اگرچه متهم به سلفی‌گری بود، ولی به دنبال ایجاد امت واحده اسلامی بوده است و در جریان نهضت ملی نیز به آیت‌الله کاشانی تبریک می‌گوید، یعنی فارغ از بحث شیعه و سنی کسی است که حرکتی آزادیخواهانه و انسانی را دنبال کرده است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اظهار کرد: ابن آشور تونسی نیز با اینکه از اهل سنت است، افکار بسیار نزدیک به علامه طباطبایی دارد و علامه فضل‌الله نیز دیدگاه‎هایش به علامه شبیه است، با اینکه فضل الله در لبنانی بوده است که فضای پر از اختلاف و تنش مذهبی را شاهد هستیم.
این محقق قرآنی ادامه داد: علامه فضل‌الله در «من وحی القرآن» اندیشه‎هایی مطرح کرده است که می‌توان با آن همه دنیا را متفق کرد و تدبیر کرد و ایشان از اینکه اختلاف میان انسان‌ها وجود دارد، متعجب شده است، زیرا معقتد است خدا همه را از یک نوع آفریده و مقصد همه نیز به سوی اوست و در این کتاب فریاد می‌زند که انسان‌ها باید شاداب در کنار هم زندگی کنند.
نویسنده کتاب قرآن‌پژوهی اجتماعی تصریح کرد: قرآن کریم به صورت معجزه‌آسایی دعوت به وحدت کرده است و تعابیری مانند اینکه مومنان برخی بر برخی دیگر ولی هستند، مطرح کرده است.
وی افزود: ولی به چیزی و کسی می‌گویند که هیچ فاصله‌ای با طرف مقابل خود ندارد و وحدت در عین کثرت و کثرت در عین وحدت است.

معنای وفاق

وی با بیان اینکه وفاق اتصال انسان به انسان به گونه‌ای است که هیچ گسستی میان آن‌ها نباشد که موید آن نیز «انما المومنون اخوة» هست و یا بنیان مرصوص و شکست‌ناپذیر بودن مومنان با یکدیگر البته منوط براین است که قرآن را کتاب انسان بدانیم و براساس آن حرکت کنیم.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی عنوان کرد: حبل الله که دستور به اعتصام به آن شده است، به تعبیر آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی، حبلی متصل و آویخته و نه انداخته است و همین آویختگی است که سبب نجات انسان از جهنم می‌شود.
وی افزود: اومانیسم در درون خود تکثر دارد، زیرا اساس اومانیسم بر لذت‌گرایی بی‌حد و اندازه استوار است یا در کمونیسم وقتی فردی معتقد به قیامت نیست، به تعبیر آیت‌الله شهید مطهری چرا باید برای دیگران خود را ایثار کند و به کشتن بدهد؟
این محقق قرآنی اظهار کرد: از نظر اسلام گرایش به وفاق دارای جنبه فطری است و انسان از درون جان، مایل به زندگی اجتماعی است، ولی به دلیل غفلت و شهوت  یا ناتوانی در اندیشه خلاف آن عمل می‌کند، لذا طرح روشن، دقیق و عملیاتی نیازمند تدبیری صحیح و اندیشه‌ای متصل به وحی و معارف الهی است.
میرعرب تصریح کرد: در ادبیات اسلامی راه کار بازگشت به وفاق و اتحاد، روی آوردن به قرآن و رجوع و عمل بدان دانسته شده است که در نظرات چهار تن از مفسرانی که ما بررسی کرده ایم (علامه طباطبایی(ره)، سید قطب، ابن عاشور و علامه فضل الله) زمینه‌ای برای یافتن دیدگاه‌ها و اندیشه‎های ناب قرآنی و مقدمه‌ای برای تحقق وفاق مطلوب است.
وی اظهار کرد: قرآن در درجه اول از همه دعوت می‎کند که اندیشه توحیدی را پایه و اساس حیات خود قرار دهند و بر محور «الله» توافق کنند و سپس در مقام عمل نیکوکارانه یار هم بوده و زیرساخت تقوا را در این همیاری هرگز فراموش نکنند.
میرعرب افزود: به وفاق و اتحاد و متقابلا تفرقه و اختلاف به خاطر میزان نقش آن در زندگی مردم، هم به عنوان یک موضوع اجتماعی می‎توان نگاه کرد، زیرا در نگاه قرآنی، جامعه زمانی شکل می‌گیرد که یک روح مشترک در وجود جمع جریان و سریان پیدا کند.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی گفت: معناشناسی وفاق و اتحاد، پیشینه اتحاد و اختلاف در تاریخ انسانی، جایگاه مهم آن در اندیشه قرآنی و راه کار بازگشت به وفاق و اتحاد، مبانی نظری اتحاد و وفاق در بینش قرآنی، عوامل وفاق و اتحاد، از جمله موضوعاتی است که من در این پویش به آن پرداخته‎ام.

دین؛ عامل وفاق در کشور

در ادامه این نشست حجت‎الاسلام والمسلمین خان محمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم با بیان اینکه دین، عامل انسجام در ایران بوده است گفت: زبان، جغرافیا و عوامل دیگر نمی تواند عامل انسجام باشد و جامعه شناسان غربی نیز بر این أصل تکیه کرده و آن را تایید کرده اند.
شاگرد آیات سبحانی و مکارم با اشاره به مطالب میرعرب در کتاب «وفاق و اتحاد در اندیشه مفسران اجتماعی قرآن» اظهار کرد: این کتاب، تألیف خوبی است اما متاسفانه تئوری ندارد، چراکه به لحاظ محتوا و روش مورد نقد است.
وی ادامه داد: اینکه ما نظر هر چهار شخصیت علامه طباطبایی(ره)، سید قطب، ابن آشور و علامه فضل الله را در هر موضوع بیاوریم، خواننده مواجه با تکرار محتوا شده و برای او خسته کننده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم اظهار کرد: انتظار می رفت در ابتدای این کتاب، نظریه های وفاق بیان و مورد کنکاش و بازسازی قرار می گرفت اما این کار انجام نشده است.

وی با بیان اینکه متن این کتاب بسیار توصیفی است گفت: به همین دلیل در آن مطالب دیگران را نقل قول و در کنار یکدیگر قرار داده است اما به تئوری نرسیده است.

همدلی شعار همه سال‎ها باشد

همچنین سیدحسین فخر زارع، دبیر این نشست در سخنانی گفت: شعار امسال که رهبر معظم انقلاب تعیین فرمودند شعار همدلی و همزبانی اصلی بنیادین در انقلاب اسلامی است و همه سال‎ها باید استمرار یابد.

وی ادامه داد: وفاق و اتحاد از مهمترین مسایل در فرهنگ و منطق قرآن کریم است و به همین دلیل از طلیعه اسلام، دشمنان به دنبال دشمنی با این مقوله بوده‌اند و به دنبال قطعه قطعه کردن وحدت اسلامی و انسانی بوده اند.

فخرزارع تصریح کرد: در نهج البلاغه نیز که شاه کلید همدلی و تعاطف است در نامه امام به مالک اشتر این مسئله متبلور است همچنین در ادبیات فارسی کهن و معاصر بسیار مسئله وفاق مورد توجه بوده است ولی در قرآن بحث اتحاد به دفعات و با ادبیات زیادی به کار رفته است و کلیدواژگانی مانند سلم، اخوت، امت واحده و مرابطه و ... در این باره در قرآن موید این مسئله است.