بررسی چالش‌ها و آسيب‌های تئوری‌های جديد واژه‌پژوهی در حوزه قرآن و حديث

به گزارش کانون خبرنگاران نبأ وابسته به خبرگزاری ایکنا، بی‌بی زینب حسینی، دبیر علمی نخستین همایش ملی واژه‌پژوهی در علوم اسلامی در گفت‌و‌گویی با کانون نبأ در رابطه با اهداف همایش، کارکرد‌های واژه‌پژوهی در حوزه قرآن و حدیث گفت:
نبأ: همایش ملی واژه‌پژوهی در علوم اسلامی به‌دنبال پر کردن چه خلأیی در جامعه علمی مرتبط با آن است؟
واژه‌پژوهی یکی از گرایش‌های دانش زبان‌شناسی است، که به بررسی ارتباط میان واژگان و مفاهیم آن می‌پردازد؛ نخستین همایش ملی واژه‌پژوهی در علوم اسلامی با محوریت قرآن و حدیث به‌دنبال نقد و واکاوی نظریات پذیرفته‌شده واژه‌پژوهی در حوزه قرآن و حدیث و ارزیابی و طرح نظریات جدید، بررسی چالش‌ها و آسیب‌های فراروی تئوری‌های جدید در این حوزه است.
در سال‌های اخیر، با ترجمه کتاب‌ها و مقالات مختلف در حوزه معناشناسی، شاهد ورود نظریات مختلفی در شناخت معنا و مفهوم واژگان قرآن و حدیث هستیم، ساماندهی به این مباحث که به‌صورت بسیار پراکنده و متنوع در حوزه معناشناسی در دانشگاه‌ها، به‌ویژه دانشگاه‌های داخلی بدان پرداخته می‌شود و رسیدن به معیارهای مشخص و روشنی که بتوان به پشتوانه آن در حوزه فهم قرآن و روایات، گام نهاد، بی‌تردید کاری دشوار است که تنها با برگزاری یک همایش نمی‌توان بدان دست یافت و حرکتی ادامه‌دار است که به امید خداوند و پشتکار قرآن‌پژوهان و دانشمندان اسلامی می‌توان بدان دست یافت و امید است این همایش، بتواند فرصتی پیش روی اندیشمندان کشورمان جهت تعامل و تبادل افکار سازنده در این جهت قرار دهد.
نبأ: مهم‌ترین کاکردهای واژگان‌شناسی در علوم اسلامی (شاخه علوم قرآن) چیست؟
مهم‌ترین کارکرد واژه‌پژوهی در حوزه تفسیر قرآن کریم، دیده می‌شود، قرآن کریم یک متن دینی است که در قالبی شفاهی، 1400 سال پیش طبق باور مسلمانان به پیامبر اکرم(ص) وحی شده است، همین چند کلمه که در تعریف قرآن کریم گفته شد و شاید کافی هم نباشد، منشأ بسیاری پرسش‌ها درباره تفسیر قرآن کریم است و سبب پیدایش آثار مختلفی در این باره شده است.
این‌که کدام منبع می‌تواند در فهم واژگان قرآن، مرجع قابل اطمینان باشد، آیا آن چه مفسران گذشته مانند؛ طبری، زمخشری، طبرسی، ... بدان مراجعه می‌کرده‌اند؛ از قول صحابی و تابعی، قول لغوی، یا شعر جاهلی، ... می‌تواند اعتبار و حجیت داشته باشد و یا در عمل در فهم واژگان قرآن کریم به چه اندازه مؤثر است؟ به چه مقدار خطا در این منابع راه یافته است، اساسا این منابع در چه مقطعی از تاریخ به وجود آمده‌اند، آیا صلاحیت مراجعه را دارند یا نه؟ استفاده از برخی روش‌های نوین در فهم واژگان، مانند روش‌های تقابل و تضاد، مقارنه بین زبان‌های سامی، ریشه‌شناسی و استفاده از اصل لغوی به چه اندازه راه‌گشا است، آیا این روش‌ها دارای صلاحیت و اعتبار هستند، آسیب‌ها و چالش‌های فراروی این روش‌ها چیست؟ آیا می‌توان از دانش‌های نوین و معاصر در فهم واژگان قرآن، مثلا در واژگانی که ممکن است برای برخی دانشمندان معاصر دارای مفهوم علمی باشد، استفاده کرد، آیا می‌توان در فهم احکام فقهی از این روش‌ها بهره برد،.... در پاسخ به چنین پرسش‌هایی پای دانش فقه و اصول و فلسفه نیز در میان است. ثمره عملی این مباحث می‌تواند، در حوزه تفسیر، فقه و کلام اسلامی تحولی ژرف به وجود آورد.
نبأ: نظر به آن‌که علوم اسلامی دارای شاخه‌های متعددی همچون (قرآن و حدیث، فقه، اصول‌فقه، فلسفه) می‌باشد آیا برگزاری یک همایش به تنهایی کفایت می‌کند یا این‌که لازم است جایگاه واژگان‌شناسی در هر یک از این علوم به طور تخصصی مورد بررسی واقع شود؟ یا در کدام‌یک از این علوم ضرورت بیشتری احساس می‌شود که واژه‌پژوهی صورت گیرد؟
همان‌طور که گفته شد، این همایش با محوریت قرآن و حدیث است، ولی بی‌تردید پای دانش فقه و اصول و فلسفه و کلام اسلامی نیز در میان است، از این گذشته روش‌های اصطلاح‌شناسی بسیاری از واژگان در حوزه این سه دانش نیازمند بازنگری، واکاوی و بررسی‌های تاریخی و تطبیقی است، بنابراین همایش در تمامی محورهای اعلام شده در سایت همایش، پذیرای مقالات علمی و آثار برتر پژوهشگران وصاحب‌نظران علوم اسلامی است.
این همایش ان شاء الله شروع یک حرکت علمی در قالب انتشار نشریات علمی پژوهشی خواهد بود، و بهتر است در آینده به صورت مستقل هریک از این علوم، به صورت تفکیک شده نشریات خاص خود را داشته باشند. تا ثمره مفید توجه به دانش واژه‌پژوهی در هریک از این علوم خود را نشان دهد.
نبأ: آیا خروجی این همایش می‌تواند موجب شکل‌گیری رویکرد‌های پژوهشی جدیدی در قلمروی علوم اسلامی شود؟
این‌که این حرکت به چه اندازه موفق باشد نیازمند بسیاری شرایط است، توجه صاحب‌نظران و اهتمام ایشان برای ساماندهی به این حرکت علمی، حمایت مؤسسات آموزش عالی به ویژه کمیسیون تحول و توسعه آموزش عالی قرآن کریم، و اهتمام دانشجویان و پژوهشگران و حمایت دانشگاه یاسوج، ... از زمره این شرایط است، در همین جا لازم است، از رحیمی، رئیس دانشگاه یاسوج، محمدی، رئیس شورای توسعه فرهنگ قرآنی، خوش‌منش، رئیس کمسیون توسعه و تحول آموزش عالی قرآن کریم، پاکتچی، عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق (ع)، لسانی فشارکی عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس، علیشاهی، دبیر اجرایی و اعضای کمیته علمی، که با همراهی و حمایت خود، ما را در اجرای هرچه بهتر و کامل‌تر این همایش یاری می‌رسانند، تشکر ویژه نمایم.
نبأ: چه اقداماتی جهت انتشار آثار پذیرفته شده در همایش صورت می‌گیرد؟
آثار و مقالات برتر در نشریه علمی پژوهشی با همین عنوان یا در نشریه پژوهش‌های زبان‌شناسی قرآن دانشگاه اصفهان با رایزنی‌های صورت گرفته ان شاء الله به چاپ خواهد رسید. و بقیه مقالات پذیرفته شده در قالب کتابچه همایش به چاپ خواهد رسید.
سهراب بهادری