اقدامات امام رضا(ع) برای هویت بخشی به شیعه

در آغاز جلسه فاضله میر غفوریان استادیار پردیس خواهران دانشگاه امام صادق(ع) در ارائه مقاله خود با عنوان بازخوانی ویژگی‌های شخصیتی داعی در قرآن و سیره رضوی گفت: یکی از ویژگی‌های امام (ع) دعوت به سوی خداوند متعال است و در سیره امام رضا(ع) به دلیل حوادث پیش آمده در زندگی ایشان بازخوانی شخصیت داعی کاملاً ممکن است.

وی افزود: اولین ویژگی داعی بصیرت نسبت به ویژگی‌های دعوت است امام آنقدر بصیرت و آگاهی نسبت به محتوای دعوت دارند که پاسخ‌های مستدل و منطقی به سوالات جستجوگران حقیقت می‌دهند. مناظرات متعدد با اهل کتاب دارند و همواره غلبه علمی با امام رضا(ع) بوده است. امام(ع) با اهل تورات به تورات احتجاج می‌کردند و با اهل انجیل به انجیل در عین حال امام(ع) با استناد به قرآن به سوالات پاسخ می‌دادند .

میر غفوریان اظهار کرد: ویژگی دیگر ایمان و باور قلبی داعی به محتوای دعوت است رسول اکرم(ص) خود به محتوا دعوت ایمان دارند که محصول شناخت و معرفت است ایمان متناسب با سطح آگاهی و بصیرت رشد می‌کند یقیناً ایمان یک حالت درونی است خداوند از آن آگاه است اما دیگران از عمل به محتوا و استقامت داعی به ایمان وی پی می‌برند.طبق فرموده قرآن عمل به محتوا نتیجه و نشانه ایمان قلبی است نشانه بیرونی ایمان آن چیزی است که در رفتار خودش را نشان می‌دهد.

وی با بیان اینکه ویژگی دیگر داعی بعد از عمل به محتوا استقامت در مسیر دعوت است گفت: نشانه دیگر از ایمان قلبی اجرای بی چون و چرای عوامل الهی است که نمونه‌اش را در سیره حضرت ابراهیم(ع) در ذبح حضرت اسماعیل(ع) می‌بینیم اما در سیره نبوی در بخش عمل به محتوا امام(ع) اهمیت زیادی به نماز از سایر عبادات می‌دادند آنقدر نماز در سیره امام(ع) اهمیت دارد که امام(ع) وقتی با عمران مناظره می‌کند و نزدیک است که عمران اسلام بیاورد امام(ع) بحث را قطع می‌کند و می‌فرماید نماز می‌خوانیم و برمی‌گردیم و عمران بعد از نماز مسلمان می‌شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) ضمن اشاره به اینکه بحث بعدی در سیره امام رضا(ع) استقامت و تحمل ناملایمت‌ها و سختی‌ها است بیان کرد: امام (ع) از همه شرایط آزار دهنده برای دعوتگری خود استفاده می‌کند بخش دیگر تحمل آزار علمی از سوی مامون است شیخ صدوق در کتاب عیون بیان می‌کند که مامون افراد زیادی را به خدمت امام رضا(ع) می‌رساند تا شاید یکی از آنها بر امام(ع) فائق آید و البته هیچگاه این چنین نشد.

میر غفوریان با بیان اینکه موقعیت و مخاطب شناسی دعوت نیز یکی دیگر از ویژگی‌های داعی است اظهار کرد: نمونه این مطلب در سیره حضرت یوسف(ع) است آنجایی که دو نفر در زندان برای تعبیر خواب به سراغ ایشان می‌آیند و حضرت یوسف(ع) وقتی شرایط را مناسب می‌بیند پیامبری خود را آشکار می‌کند و دعوت خود را انجام می‌دهد.امام رضا(ع) به شبهات موجود آن دیدگاه پاسخ می‌دهند. شبهه رویت خداوند از شبهات رایج آن روزگار بود امام به آن پاسخ می‌دهد امام هر گاه حدیثی را می‌خواهند نقل کنند سلسله اهل بیت(ع) را در سند حدیث نقل می‌فرماید.اینگونه حدیث گویی امام شناسائی اهل بیت(ع) را با اسامی آنها برای مردم در پی داشته است. امام رضا(ع) شناساندن علم و شخصیت اهل بیت(ع)، شناساند اخذ صحیح مسیر سنت پیامبر(ع) و شناساندن خودشان به عنوان هشتمین امام را با این روش انجام می‌دادند.

وی با اشاره به موقعیت شناسی در دعا اظهار کرد: حضرت وقتی دعا می‌کنند و باران می‌آید مردم را جمع و موعظه می‌کند و شکر نعمت‌های خداوند را ایمان به خدا، اعتراف به حقوق اولیاء الله و تعاون با برادران دینی بیان می‌فرمایند.

بنابر گزارش ایکنا در ادامه نشست طاهر محسنی، مدیر گروه معارف اسلامی پردیس خواهران در ارائه مقاله خود با عنوان تحلیل بر اندیشه و رفتار سیاسی امام رضا(ع) با تاکید بر آیات قرآن گفت:در این مقاله به موضوع اصول اندیشه سیاسی امام رضا(ع) و اینکه چگونه می‌شود در سیره امام رضا(ع) مباحث سیاسی را مطابقت داد پرداخته می‌شود.

وی افزود: در تعریف سیاست معانی متفاوتی وجود دارد از جمله اینکه حکم راندن و ریاست کردن شاید اصلیترین تعریف باشد اصول اندیشه سیاسی امام رضا(ع) شامل توحید، ولایت، امامت،عدالت، زعامت، تقیه و قاعده نفی سبیل می‌شود حدیث معروف سلسله الذهب ناظر به مسئله توحید است که اصلی‌ترین اصول اندیشه سیاسی امام رضا(ع) است.مسئله امامت از مسائل جنجال برانگیز دوره امام رضا(ع) بوده است. مواضع امام رضا(ع) در ضرورت زمامدار وجود زمامدار برای جامعه اسلامی بسیار واضح و روشن است.

وی گفت: قاعده نفی سبیل روشی است که همه ائمه داشتند و براساس آیات شریفه قرآن هر گونه برتری اسکتبار را نمی‌پذیرفتند امام رضا(ع) براساس آیه 141 سوره نساء این روش را پیش می‌گرفتند.امام(ع) از هر فرصتی استفاده می‌کند که رابطه دین با سیاست را تبیین کند و از تربیت شاگردان در ایران در این رابطه دریغ نکردند. همچنین امام با فرقه الهادی مبارزه داشتند.

محسنی در نتیجه مقاله خود گفت: از اقدامات سیاسی امام رضا(ع) می‌توان به تثبیت جایگاه امام(ع) و زعامت، احیا شعائر بزرگ اسلامی ارائه شیوه حکومتی و مدیریتی بر مبنای سیره پیامبر(ص)، مقابله با انحرافات و مقابله با سیاست‌های مامون اشاره کرد.

در ادامه حجت الاسلام و المسلمین محسن الویری، دانشیار دانشگاه باقر العلوم(ع) در سخنرانی خود با موضوع اقدامات امام رضا(ع) در هویت بخشی به شیعیان براساس آموزهای قرآنی بیان کرد: بحث محوری آن که امام رضا(ع) در ایام اقامت خویش اقداماتی برای هویت بخشی به شیعیان انجام دادند.مسئله هویت یکی از مسائل بنیادین در حیطه‌های اجتماعی ائم سیاسی و غیر سیاسی است.

وی با اشاره به نقش هویت در حرکت‌های اجتماعی بیان کرد: هویت به مصائب همان نخی است که دانه‌ها پراکنده را متصل می‌کند و به آنها هویت جمعی می‌دهد که اینها در کنار هم کارکرد تازه‌ای پیدا می‌کنند و در عین حال نخ تسبیح باعث جلوگیری از واگرای مهرها می‌شود قبیله‌ گرایی در صدر اسلام نمونه خوبی از هویت بخشی است.

وی ادامه داد: در ایام انقلاب امام خمینی(ره) هم بر هویت اسلامی و هم هویت انقلابی تاکید داشتند. به هر اندازه خود آگاهی هویتی بیشتر باشد ضریب دست یافتن آسان و کم هزینه‌تر به اهداف بالاتر است. هویت شیعی به امامت معتقد است و اقتضائات امامت پایبند است. ائمه اطهار(ع) اهتمام بسیار زیادی به تبیین هویت شیعی داشتند.

عضو هیئت علمی دانشگاه باقر العلوم اظهار کرد: در فعالیت‌های مهم است که مسئله هویت اهمیت پیدا می‌کند.برای فهم اقدامات اهل بیت(ع) برای هویت بخشی توجه به فضای که در آن می‌زیستند حائز اهمیت است.

الویری ادامه داد: امام رضا(ع) چهار اقدام را برای هویت بخشی شیعه پی گرفتند یکی از آنها بحث اتکا به آموزه‌های قرآنی است.دیگری پیدایش کژ اندیشی‌های برخی شیعیان به ویژه در زمینه غلو است.حفظ هویت به معنای اینکه بر کژی‌ها چشم بسته شود بیش از خدمت اسیب رسان است. توصیه به برجسته سازی پاره‌ای رفتارهای فردی و اجتماعی از دیگر اقدامات امام رضا(ع) است.