هنر با دوری از اخلاق بیمار می‌شود

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، اولین همایش هنر و اخلاق امروز 17 اسفند ماه در فرهنگستان هنر برگزار شد. در ابتدای این مراسم، علی معلم دامغانی، رئیس فرهنگستان هنر در سخنانی اظهار کرد: در مقوله اخلاق ما در سیطره مظاهری هستیم که بعضی چیزها را به ما تحمیل می‌کند.

وی ادامه داد: اگر خواسته باشم مطلب فوق را با مثال روشن کنم، باید بگویم در عالم طبیعی اگر شخصی از خودش مراقبت نکند، بیمار و گرفتار می‌شود. این امر در هنر نیز صدق می‌کند. برای همین اخلاق همیشه باید در کنار هنر قرار گیرد.

در همه امور می‌بایست حد وسط رعایت شود. چون افراط و تفریط ممکن است هم به هنر و هم به اخلاق ضرر برساند. مثال دیگر در این زمینه کلمه «شراب» است. شراب از دو بخش شر و آب تشکیل شده است که اگر بخواهیم به بخش شر آن توجه کنیم، مفهوم ناپسند خواهد بود اما اگر به وجه آب بودن آن دقت کنیم نتیجه به دست آمده مقبول است. این گفته در حقیقت همان رعایت کردن حد وسط است.

پس از سخنان علی معلم، انشاء الله رحمتی، دبیر علمی همایش به عنوان سخنران بعدی چنین گفت: وقتی صحبت از اخلاق و هنر می‌شود در حقیقت از نهاد اخلاق سخن گفته‌ایم. نهاد اخلاق به 4 دسته تقسیم‌بندی می‌شود. اخلاق توصیفی، اخلاق هنجاری، علم و نفس اخلاقی و فرا اخلاق است.

وی ادامه داد: پیام اخلاق همیشه بر پایه نوع‌دوستی استوار بوده است، اما یک نکته را باید مد توجه قرار دارد که وقتی می‌پذیریم انسان‌ها اخلاقی عمل کنند، باید بگویم معیارمان برای این گفته چیست. سقراط اولین استاد اخلاق بود. استادی که برای رسیدن به اخلاق معیار را مد نظر داشت.

رحمتی با بیان اینکه در مفاهیم اخلاقی یک نوع الزام وجود دارد، گفت: نمی‌توان گفت که مفهومی اخلاقی وجود داشته باشد، اما به آن عمل نشود، چون الزام یکی از واجبات اخلاق است. درباره اخلاق هنجاری نیز باید این نکته را اضافه کنم که این بخش به دو قسمت نظری و کاربردی تقسیم می‌شود.

شهین اعوانی، دیگر سخنران این مراسم بود. وی در بخشی از مقاله خود که قرار است به عنوان یک کتاب به چاپ رسد، گفته است من در مقاله خود به روی این مهم بحث کردم که چطور اخلاق را می‌توان با هنر پیوند داد. در این زمینه کانت فیلسوف ایدئالیست آلمانی مهمترین و اصلی ترین نظریه‌پرداز است که نظراتش هم در حوزه اخلاق موجود است و هم در حوزه هنر.

وی تاکید کرد: کانت فلسفه نظری را فلسفه طبیعت خوانده و فلسفه عملی را اخلاق می‌داند. کانت می‌گوید وقتی گلی را زیبا می‌گویم، باید ببینیم که زیبا تعریف ما از زیبایی است یا اینکه به واقع آن گل زیباست.

اعوانی در بخش دیگری از سخنانش تصریح کرد: ما انسان خود هنجارها را شکل می‌دهیم و بعد به آن پایبند هستیم. در ادامه این بحث باید بگویم که کانت نقد زیبایی را به چهار شکل انجام می‌دهد. براساس کیفیت، براساس کمیت، براساس ذوق و براساس عین.

وی در پایان تصریح کرد: ایده‌ال زیبایی جایی است که هنر در قالب اخلاق بیان شود. همچنین باید بگویم زیبایی چیزی است که در قضاوت خوشایند به نظر آید.

در ادامه این مراسم چند تن از دانشجویان از مقاله‌های خود با محوریت هنر و اخلاق با تکیه‌ بر اندیشه‌های فلسفی دفاع کردند.