زمینهسازی پرورش دروغ در کودکان؛ بدترين مانع رشد و كمال
گروه اجتماعی: «دروغ» يكى از بدترين عادات و بزرگترين گناهان و موانع رشد و كمال انسان به شمار مىرود که باید مراقب بود در کودکان نیز اثرات بدی دارد و بر روی رشد و کمال آنها موثر است.
راستگويى و دروغگويى دو حالت اخلاقى است كه ريشه در اعتقادات و باورهاى دينى دارد، راستگويى حركتى در مسير فطرت است و دروغگويى حركتى برخلاف مسير فطرت، راستگويى نهالى بالنده و رشد يافته در سرزمين پاك اخلاص و صداقت است و دروغگويى بوتهاى آفتزده و خشكيده در شور زار روان آدمى است، انگيزه راستگويى توانمندى اراده و اعتماد به نفس و دروغگويى انعكاس ضعفها و ناتوانیها و نفاقهاى درونى است.
از طرف ديگر «دروغ» يكى از بدترين عادات و بزرگترين گناهان و موانع رشد و كمال انسان به شمار مىرود که باید مراقب بود در کودکان نیز اثرات بدی دارد و بر روی رشد و کمال آنها موثر است. که البته كه مىتوان در پرتو انديشه و تعقل صحيح آن را مهار كرد و با سلاح ايمان، دانش و آگاهى آثار ناهنجار دروغگويى را از جامعه زدود.
در این میان پرورش کودکان به عنوان آیندهسازان یک جامعه اسلامی به صورت انسانهایی صالح و راستگو اهمیت بیشماری دارد که والدین باید به آن بسیار توجه کنند. عبداللّه بن عامر خاطرهای را که از رسول خدا(ص) داشت، چنین نقل میکند: کودکی خردسال بودم که رسول خدا به خانه ما آمد. رفتم بازی کنم که مادرم به من گفت: عبداللّه! بیا تا به تو چیزی بدهم. رسول خدا(ص) فرمود: چه میخواستی به او بدهی؟ مادرم گفت: میخواستم به او خرما بدهم. ایشان فرمود: آگاه باش، که اگر قصدت آن نبود که به او چیزی بدهی، دروغی به پایت نوشته میشد.»
تجلی شخصیت سالم همراه با قلبی سلیم است
از دیدگاه اسلام تجلی شخصیت سالم همان کسی است که دارای قلبی سلیم است و نامش مؤمن است، از این روست که تأکید بر راستگویی بیش از ویژگی دیگری برای انسان مؤمن ذکر شده و چشیدن شیرینی ایمان را در دوری از دروغ دانسته است و آنچنان ورود این پدیده در قلب صاف جدی و حساس در نظر گرفته شده است امام علی(ع) میفرمایند:«هيچ بندهاى تا از دروغ چه شوخى يا جدّى دست برندارد طعم ايمان را نخواهد يافت» شخصیت یک انسان رشد یافته سالم آن قدر محتاط است که خود را در معرض خطر انحراف قلب حتی به مزاح نیز قرار نمیدهد.
از این روست که استمرار بر حقیقت جویی و حق خواهی پردههای مجاز را از روی قلبش میزداید و اینگونه آن قلب آیینه ایمان راستین خواهد شد. در این میان دروغگویی فرزندان از آن دسته مشکلاتی است که بسیاری از والدین با آن، حداقل در مقطعی از سن فرزند خود، روبرو میشوند، برخی از والدین به این مشکل حساسند و متأسفانه بعضی والدین هم این موضوع را بیاهمیت تلقی میکنند و به دنبال راهکارهای جلوگیری از آن نمیروند، باید توجه داشت که دروغ گویی در کودکی، زمینه ساز دروغ گویی در بزرگسالی خواهد بود.
رفتار والدین از عوامل دروغگویی در کودکان است
راضیه محبوبی، کارشناس روانشناسی کودکان در گفتوگو با خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) اظهار کرد: عوامل متعددی در دروغگویی کودکان نقش دارد که از این میان رفتار پدر و مادر، محیط رشد و تربیت کودک و ترس مهمترین عوامل را تشکیل می دهد.
وی با بیان اینکه دروغ از دوران کودکی شروع میشود و به نوعی مرحلهای از شکلگیری شخصیت کودک است، افزود: کودک در سن 3 تا 5 سال دروغ گفتن را شروع میکند، دروغ گفتن بچهها در این سن، به عنوان یک سرگرمی است، زیرا هنگامی که بچهها در این سن دروغ میگویند و والدین متوجه دروغ شان میشوند برای آنها مانند یک تفریح است.
این کارشناس روانشناسی کودکان خاطرنشان کرد: در سن 7 سالگی دروغگویی کودکان کمی پیشرفت میکند و یاد میگیرند که همه فکرهایی را که دارند و یا تمام کارهایی را که انجام میدهند را نباید به پدر و مادر خود بگویند، که این امر را میتوان از تغییر صدا و رنگ صورتشان فهمید .
محبوبی ادامه داد: تربیت خانوادهها و رفتاری که والدین در برابر کودکانشان با یکدیگر دارند نقشی بسزایی در این امر دارد گاهی والدین خودشان به فرزندانشان دروغ گفتن را یاد میدهند برای مثال بدون اطلاع به کوک خود به جایی میروند و به دروغ چیزی غیر از واقعیت را به او میگویند، که این امر موجب میشود دیگر کودک به آنها اعتماد نکند و راه را برای شروع دروغگویی و پیشرفت آن هموار کند.
وی خاطرنشان کرد: ترس یکی دیگر از عوامل و ریشه دروغگویی در کودکان است؛ ترس از تنبیه و پرخاشگری شدید از سوی والدین، کودک را متوسل به دروغ گفتن میکند، هنگامی که کودک از والدین خود برای انجام کاری مورد پرخاش و تنبیه شدید قرار میگیرد زمینه را برای دروغگویی او فراهم میکند.
محبوبی محیط رشد و پرورش کودک را یکی دیگر از عوامل تأثیرگذار بر دروغگویی کودک عنوان و بیان کرد: هنگامی که کودک در محیط خانواده و مهدکودک از پدر و مادر و مربیان خود که در آن سن الگوی او هستند به راحتی دروغ میشنود اعتماد خود را از آنها از دست میدهد و کم کم زمینههای دروغگویی در او ایجاد میشود.
صدای کردار بلندتر از صدای گفتار است
این کارشناس روانشناسی کودکان با بیان اینکه صدای کردار بلندتر از صدای گفتار است، افزود: پند و نصیحت کودکان مبنی بر اینکه دروغ گفتن عمل زشت و ناپسندی است به تنهایی کافی نیست؛ بلکه در کنار گفتار باید رفتار پدر، مادر و معلمان به عنوان الگویی برای کودک هستند، باید درست و صحیح باشد تا تأثیر خود را به طورعمیق بروی فرزندان بگذارد.
وی اذعان کرد: مهمترین راهکارها برای مقابله با اینگونه رفتار در کودکان در ابتدا صحبت با مشاور است تا اینگونه رفتارها ریشهیابی و اصلاحسازی شود، باید ابتدا از خود والدین و افرادی که ارتباط مستقیم با کودک دارند شروع شود؛ گاهی ما خودمان فرزندانمان را به دروغ تشویق میکنیم و بعد که آنها در این کار خبره شدند و به راحتی دروغ گفتند از آنها گله میکنیم.
کودکان به طور ذاتی دارای فطرتی پاک و مبرا هستند
حجتالسلام والمسلمین، سیدآقا حسینی نیز به ایکناگفت: کودکان به طور ذاتی دارای فطرتی پاک و مبرا هستند و بسیار این سخن شنیده شده است که «حرف راست را از بچه بشنو» اما گاهی عواملی، فطرت پاک آنها را آرام آرام آلوده میکند که از این میان میتوان به عامل ژنتیک اشاره کرد، خلق و خوی والدین از طریق ژن به فرزندان خود انتقال پیدا می کند.
معاون فرهنگی موسسه آموزشی الوند همدان ادامه داد: محیط رشد و پرورش کودک نیز از دیگر عوامل شکلگیری دروغ در کودکان است، کودک در دامان پدر و مادر رشد مییابد و اگر محیط خانواده از بسیاری جهات محیط آلودهای باشد بیشک بر روی کودکان نیز تأثیر میگذارد .
وی افزود: این خلق و خوی والدین و محیط پرورش کودک از مهمترین عوامل و زمینههایی است که میتواند کودک را آلوده کند، انتخاب همسر و دوران بارداری نیز دو اصل مهم دیگر برای ایجاد نسلی پاک و صالح برای فرد است، هرجا انسان اشتباه میکند راهی برای بازگشت دارد، اما انتخاب همسر اگر اشتباه صورت بگیرد دیگر راه بازگشتی نیست و میتواند نسلی را به تباهی بکشاند.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: دین و اجتماع با طلاق مخالف است و به فرد اجازه این کار را نمیدهد، هرگاه پدر و مادر با یکدیگر متارکه میکنند هیچ گاه اثرات این عمل برای آنها قابل جبران نیست، پدر و مادر محل کشت فرزندان هستند بنابراین باید در انتخاب همسر نهایت دقت را به عمل آورد تا خانواده و نسلی پاک از انها بجا بماند.
گزارش از لیلا خدایی
از طرف ديگر «دروغ» يكى از بدترين عادات و بزرگترين گناهان و موانع رشد و كمال انسان به شمار مىرود که باید مراقب بود در کودکان نیز اثرات بدی دارد و بر روی رشد و کمال آنها موثر است. که البته كه مىتوان در پرتو انديشه و تعقل صحيح آن را مهار كرد و با سلاح ايمان، دانش و آگاهى آثار ناهنجار دروغگويى را از جامعه زدود.
در این میان پرورش کودکان به عنوان آیندهسازان یک جامعه اسلامی به صورت انسانهایی صالح و راستگو اهمیت بیشماری دارد که والدین باید به آن بسیار توجه کنند. عبداللّه بن عامر خاطرهای را که از رسول خدا(ص) داشت، چنین نقل میکند: کودکی خردسال بودم که رسول خدا به خانه ما آمد. رفتم بازی کنم که مادرم به من گفت: عبداللّه! بیا تا به تو چیزی بدهم. رسول خدا(ص) فرمود: چه میخواستی به او بدهی؟ مادرم گفت: میخواستم به او خرما بدهم. ایشان فرمود: آگاه باش، که اگر قصدت آن نبود که به او چیزی بدهی، دروغی به پایت نوشته میشد.»
تجلی شخصیت سالم همراه با قلبی سلیم است
از دیدگاه اسلام تجلی شخصیت سالم همان کسی است که دارای قلبی سلیم است و نامش مؤمن است، از این روست که تأکید بر راستگویی بیش از ویژگی دیگری برای انسان مؤمن ذکر شده و چشیدن شیرینی ایمان را در دوری از دروغ دانسته است و آنچنان ورود این پدیده در قلب صاف جدی و حساس در نظر گرفته شده است امام علی(ع) میفرمایند:«هيچ بندهاى تا از دروغ چه شوخى يا جدّى دست برندارد طعم ايمان را نخواهد يافت» شخصیت یک انسان رشد یافته سالم آن قدر محتاط است که خود را در معرض خطر انحراف قلب حتی به مزاح نیز قرار نمیدهد.
از این روست که استمرار بر حقیقت جویی و حق خواهی پردههای مجاز را از روی قلبش میزداید و اینگونه آن قلب آیینه ایمان راستین خواهد شد. در این میان دروغگویی فرزندان از آن دسته مشکلاتی است که بسیاری از والدین با آن، حداقل در مقطعی از سن فرزند خود، روبرو میشوند، برخی از والدین به این مشکل حساسند و متأسفانه بعضی والدین هم این موضوع را بیاهمیت تلقی میکنند و به دنبال راهکارهای جلوگیری از آن نمیروند، باید توجه داشت که دروغ گویی در کودکی، زمینه ساز دروغ گویی در بزرگسالی خواهد بود.
رفتار والدین از عوامل دروغگویی در کودکان است
راضیه محبوبی، کارشناس روانشناسی کودکان در گفتوگو با خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) اظهار کرد: عوامل متعددی در دروغگویی کودکان نقش دارد که از این میان رفتار پدر و مادر، محیط رشد و تربیت کودک و ترس مهمترین عوامل را تشکیل می دهد.
وی با بیان اینکه دروغ از دوران کودکی شروع میشود و به نوعی مرحلهای از شکلگیری شخصیت کودک است، افزود: کودک در سن 3 تا 5 سال دروغ گفتن را شروع میکند، دروغ گفتن بچهها در این سن، به عنوان یک سرگرمی است، زیرا هنگامی که بچهها در این سن دروغ میگویند و والدین متوجه دروغ شان میشوند برای آنها مانند یک تفریح است.
این کارشناس روانشناسی کودکان خاطرنشان کرد: در سن 7 سالگی دروغگویی کودکان کمی پیشرفت میکند و یاد میگیرند که همه فکرهایی را که دارند و یا تمام کارهایی را که انجام میدهند را نباید به پدر و مادر خود بگویند، که این امر را میتوان از تغییر صدا و رنگ صورتشان فهمید .
محبوبی ادامه داد: تربیت خانوادهها و رفتاری که والدین در برابر کودکانشان با یکدیگر دارند نقشی بسزایی در این امر دارد گاهی والدین خودشان به فرزندانشان دروغ گفتن را یاد میدهند برای مثال بدون اطلاع به کوک خود به جایی میروند و به دروغ چیزی غیر از واقعیت را به او میگویند، که این امر موجب میشود دیگر کودک به آنها اعتماد نکند و راه را برای شروع دروغگویی و پیشرفت آن هموار کند.
وی خاطرنشان کرد: ترس یکی دیگر از عوامل و ریشه دروغگویی در کودکان است؛ ترس از تنبیه و پرخاشگری شدید از سوی والدین، کودک را متوسل به دروغ گفتن میکند، هنگامی که کودک از والدین خود برای انجام کاری مورد پرخاش و تنبیه شدید قرار میگیرد زمینه را برای دروغگویی او فراهم میکند.
محبوبی محیط رشد و پرورش کودک را یکی دیگر از عوامل تأثیرگذار بر دروغگویی کودک عنوان و بیان کرد: هنگامی که کودک در محیط خانواده و مهدکودک از پدر و مادر و مربیان خود که در آن سن الگوی او هستند به راحتی دروغ میشنود اعتماد خود را از آنها از دست میدهد و کم کم زمینههای دروغگویی در او ایجاد میشود.
صدای کردار بلندتر از صدای گفتار است
این کارشناس روانشناسی کودکان با بیان اینکه صدای کردار بلندتر از صدای گفتار است، افزود: پند و نصیحت کودکان مبنی بر اینکه دروغ گفتن عمل زشت و ناپسندی است به تنهایی کافی نیست؛ بلکه در کنار گفتار باید رفتار پدر، مادر و معلمان به عنوان الگویی برای کودک هستند، باید درست و صحیح باشد تا تأثیر خود را به طورعمیق بروی فرزندان بگذارد.
وی اذعان کرد: مهمترین راهکارها برای مقابله با اینگونه رفتار در کودکان در ابتدا صحبت با مشاور است تا اینگونه رفتارها ریشهیابی و اصلاحسازی شود، باید ابتدا از خود والدین و افرادی که ارتباط مستقیم با کودک دارند شروع شود؛ گاهی ما خودمان فرزندانمان را به دروغ تشویق میکنیم و بعد که آنها در این کار خبره شدند و به راحتی دروغ گفتند از آنها گله میکنیم.
کودکان به طور ذاتی دارای فطرتی پاک و مبرا هستند
حجتالسلام والمسلمین، سیدآقا حسینی نیز به ایکناگفت: کودکان به طور ذاتی دارای فطرتی پاک و مبرا هستند و بسیار این سخن شنیده شده است که «حرف راست را از بچه بشنو» اما گاهی عواملی، فطرت پاک آنها را آرام آرام آلوده میکند که از این میان میتوان به عامل ژنتیک اشاره کرد، خلق و خوی والدین از طریق ژن به فرزندان خود انتقال پیدا می کند.
معاون فرهنگی موسسه آموزشی الوند همدان ادامه داد: محیط رشد و پرورش کودک نیز از دیگر عوامل شکلگیری دروغ در کودکان است، کودک در دامان پدر و مادر رشد مییابد و اگر محیط خانواده از بسیاری جهات محیط آلودهای باشد بیشک بر روی کودکان نیز تأثیر میگذارد .
وی افزود: این خلق و خوی والدین و محیط پرورش کودک از مهمترین عوامل و زمینههایی است که میتواند کودک را آلوده کند، انتخاب همسر و دوران بارداری نیز دو اصل مهم دیگر برای ایجاد نسلی پاک و صالح برای فرد است، هرجا انسان اشتباه میکند راهی برای بازگشت دارد، اما انتخاب همسر اگر اشتباه صورت بگیرد دیگر راه بازگشتی نیست و میتواند نسلی را به تباهی بکشاند.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: دین و اجتماع با طلاق مخالف است و به فرد اجازه این کار را نمیدهد، هرگاه پدر و مادر با یکدیگر متارکه میکنند هیچ گاه اثرات این عمل برای آنها قابل جبران نیست، پدر و مادر محل کشت فرزندان هستند بنابراین باید در انتخاب همسر نهایت دقت را به عمل آورد تا خانواده و نسلی پاک از انها بجا بماند.
گزارش از لیلا خدایی
