فهم واژهها و الفاظ آیات؛ از فواید تفسیر موضوعی قرآن کریم
گروه فعالیتهای قرآنی: عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی همدان گفت: از فواید تفسیر موضوعی قرآن کریم فهم خوب واژهها و الفاظ آیات است مانند اینکه کفر به چه معناهایی است و اینکه فرد آیات را خوب میفهمد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از همدان، سید حمید حسینی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی همدان دوشنبه، 13 اردیبهشتماه در کارگاه آشنایی با تفسیر موضوعی قرآن کریم گفت: در مورد تعداد صحیفهها و اینکه به کدام یک از پیامبران صحیفه نازل شده است بین علما اختلاف نظر وجود دارد، اما در مجموع در این مورد سه نظریه در بین علما مشهور است.
وی افزود: تعداد 110 صحیفه نازل شده که 50 صحیفه به حضرت شیث(ع)، 30 صحیفه به حضرت ادریس(ع)، 20 صحیفه به حضرت ابراهیم(ع) و در مورد 10 صحیفه دیگر اختلاف است که برخی میگویند به حضرت آدم(ع) و برخی میگویند به حضرت موسی(ع) نازل شده اما قول محققانه این است که بدون اینکه صحیفهها را منحصر در تعدادی خاص نمود، همانگونه که در قرآن به طور مطلق ذکر شدهاند، اجمالاً به آنها معتقد بود و اعتراف نمود که خداوند چنین صحیفههایی را نازل فرموده است.
حسینی ادامه داد: خداوند میفرمایند:«رَسُولٌ مِّنَ اللَّهِ يَتْلُو صُحُفًا مُّطَهَّرَةً؛ پيامبری از سوی خدا كه صحيفههای پاكی را بر ما بخواند»( البينة/ آیه 2) هر چه خداوند بر همه رسولان نازل کرد قرآن آن را دربر دارد؛ قرآن مجموعه و مسلط است و سلطه علمی به کتب قبلی دارد یعنی شامل همه آنها هست هر چه خداوند بر همه رسولان نازل کرد قرآن آن را دربر داد.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی همدان ادامه داد: نزيل در مقابل تأويل به معنای روشن و تحت اللفظی آيه میگويند، لازمه تنزيل، نزول تدريجی و از بلندی به سوی پايين فرود آمدن است، ولی چون قرآن با همين عبارات ظاهری، به تدريج نازل شده است، تنزيل گفته میشود.
وی با بیان اینکه مراد از تأويل حقيقت خارجی است كه آيه به آن بر میگردد، ابراز کرد: يعنی برگردانيدن يك جزء آيه به حقيقت معنا، آيات متشابه را به محكمات بر میگردانيم تا حقيقت روشن شود، ظاهراً تعبير و تأويل از يك مقولهاند و به معنای عبور دادن يك صورت به واقعيات عينی و خارجی كه اتفاق افتاده و يا خواهد افتاد؛ تنزیل فرو آمدن ظاهر قرآن است و تعویل درک حقایق قرآن است.
این استاد دانشگاه عنوان کرد: پیامبر اکرم(ص) مبارزه خودشان را برای تنزیل قرآن و مبارزه حضرت علی(ع) را برای تأویل قرآن عنوان میفرمایند، مشکل پیامبر اکرم(ص) این بود که با غیر مسلمانان روبه رو بود و باید با سختیهای زیاد این افراد را به گوش دادن، پذیرفتن و جایگزین کردن قرآن کریم در جامعه و خارج کردن مردم از بتخانهها میکشاند، یعنی با مشرکان مبارزه میکرد اما حضرت علی(ع) باید به مبارزه با انحرافات در مسلمانان و افرادی که خود را در آن زمان محور فهم قرآن میدانستند میپرداخت.
پیامبر اکرم(ص) تنزیل و تأویل قرآن را میدانست
حسینی خاطرنشان کرد: حضرت علی کتاب ناطق خداست و قرآن کتاب صامت خداست، لذا تنزیل در زمان پیغمبر(ص) و تأویل در زمان امام علی(ع) بود، قرآن منهای حضرت علی(ع) یعنی انحراف، حضرت علی(ع) چون قرآن فهم است، خداوند پیامبرش را هم به تنزیل عالم کرد هم به تأویل، پیامبر اکرم(ص) صاحب شریعت است و عالمتر از ایشان کسی نیست.
وی اذعان کرد: آیا فرد هر گونه که دلش خواست می تواند قرآن را تعبیر کند، خداوند میفرمایند: آیا فرد هر گونه که دلش خواست میتواند قرآن را تعبیر «هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ في قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الألْبَابِ؛ اوست كسى كه اين كتاب [=قرآن] را بر تو فرو فرستاد پارهاى از آن آيات محكم [=صريح و روشن] است آنها اساس كتابند و [پارهاى] ديگر متشابهاند [كه تاويل پذيرند] اما كسانى كه در دلهايشان انحراف است براى فتنهجويى و طلب تاويل آن [به دلخواه خود] از متشابه آن پيروى مىكنند با آنكه تاويلش را جز خدا و ريشهداران در دانش كسى نمىداند [آنان كه] مىگويند ما بدان ايمان آورديم همه [چه محكم و چه متشابه] از جانب پروردگار ماست و جز خردمندان كسى متذكر نمىشود»( آل عمران/آیه 7)
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی همدان بیان کرد: امام علی(ع) فرمود: «به خدا قسم خداوند تنزیل و تأویل را به پیامبرش و ایشان به من آموخت»، در میدان علم چه کسی میتواند مدعی باشد که راسخ در علم است یعنی هیچ چیز نیست کهدر عالم نداند یک نفر در عرصه علم و معرفت و قرآن فهمی که یک جمله مانند علی(ع) بگوید و این امام کسی است که هر جور آزمودنش و در هر علمی آزمودنش پاسخ داد، و آن وقت بشر خودش را به آسانی از چنین شخصیت و امامان پس از ایشان محروم کرد و امامان را خانه نشین و یا شهید کردند و با این امر بشریت سنگین ضرر کرد و این جز جهالت بشر و منافع مقطعی برای چند نفر نبود.
آیات قرآن دارای متناظر، شاهد و ناطق است
وی اذعان کرد: آیا کسی میتواند تفسیر موضوعی بگوید و تفسیر ترتیبی نداند، قرآن دارای انثنا است یعنی متناظر، شاهد و ناطق دارد، بنابراین باید کسی که تفسیر موضوعی انجام میدهد به تفسیر ترتیبی نیز تسلط داشته باشد، بنابراین پیامبر(ص) مبین قرآن نیست بلکه متبین قرآن است، متبین یعنی کسی که چیزی را روشن است در معرض ذهن دیگران قرار میدهد مبین یعنی خودش موضوع را روشن میکند.
حسینی افزود: قرآن به ذاته روشن است و نیاز به مبین ندارد بلکه نیاز به متبین دارد خداوند میفرمایند: «الْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ؛ (از آنها كه آگاهند) از دلائل روشن و كتب (پيامبران پيشين) و ما اين ذكر (قرآن) را بر تو نازل كرديم تا آنچه به سوي مردم نازل شده است براي آنها تبيين كني، شايد انديشه كنند»،(النحل/ آیه 44) بنابراین پیامبر مستفسر قرآن است و مفسر قرآن نیست و ایشان آن روشنایی و بیّن بودن قرآن را در برابر خلق قرار میدهد.
وی ادامه داد: از فواید تفسیر موضوعی قرآن کریم فهم خوب واژهها و الفاظ آیات است مانند کفر به چه معناست و آیات را خوب میفهمیم چون کفر گاهی به معنای کشاورز است چون کشاورز دانه را در خاک میپوشاند به معنای کافر است، پس در قرآن ضمن اینکه در تفسیر موضوعی تسلط بیشتری در یک موضوع به دست میآید و جایگاه و سیاق و ارتباط قبل و بعد قرآن را فرد خوب میآموزد.
یادآور میشود، کارگاه تفسیر موضوعی قرآن به همت کانون قرآن معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی استان همدان و ویژه دانشجویان دانشگاه های همدان در محل آمفی تئاتر دانشگاه بوعلیسینا برگزار شد.
وی افزود: تعداد 110 صحیفه نازل شده که 50 صحیفه به حضرت شیث(ع)، 30 صحیفه به حضرت ادریس(ع)، 20 صحیفه به حضرت ابراهیم(ع) و در مورد 10 صحیفه دیگر اختلاف است که برخی میگویند به حضرت آدم(ع) و برخی میگویند به حضرت موسی(ع) نازل شده اما قول محققانه این است که بدون اینکه صحیفهها را منحصر در تعدادی خاص نمود، همانگونه که در قرآن به طور مطلق ذکر شدهاند، اجمالاً به آنها معتقد بود و اعتراف نمود که خداوند چنین صحیفههایی را نازل فرموده است.
حسینی ادامه داد: خداوند میفرمایند:«رَسُولٌ مِّنَ اللَّهِ يَتْلُو صُحُفًا مُّطَهَّرَةً؛ پيامبری از سوی خدا كه صحيفههای پاكی را بر ما بخواند»( البينة/ آیه 2) هر چه خداوند بر همه رسولان نازل کرد قرآن آن را دربر دارد؛ قرآن مجموعه و مسلط است و سلطه علمی به کتب قبلی دارد یعنی شامل همه آنها هست هر چه خداوند بر همه رسولان نازل کرد قرآن آن را دربر داد.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی همدان ادامه داد: نزيل در مقابل تأويل به معنای روشن و تحت اللفظی آيه میگويند، لازمه تنزيل، نزول تدريجی و از بلندی به سوی پايين فرود آمدن است، ولی چون قرآن با همين عبارات ظاهری، به تدريج نازل شده است، تنزيل گفته میشود.
وی با بیان اینکه مراد از تأويل حقيقت خارجی است كه آيه به آن بر میگردد، ابراز کرد: يعنی برگردانيدن يك جزء آيه به حقيقت معنا، آيات متشابه را به محكمات بر میگردانيم تا حقيقت روشن شود، ظاهراً تعبير و تأويل از يك مقولهاند و به معنای عبور دادن يك صورت به واقعيات عينی و خارجی كه اتفاق افتاده و يا خواهد افتاد؛ تنزیل فرو آمدن ظاهر قرآن است و تعویل درک حقایق قرآن است.
این استاد دانشگاه عنوان کرد: پیامبر اکرم(ص) مبارزه خودشان را برای تنزیل قرآن و مبارزه حضرت علی(ع) را برای تأویل قرآن عنوان میفرمایند، مشکل پیامبر اکرم(ص) این بود که با غیر مسلمانان روبه رو بود و باید با سختیهای زیاد این افراد را به گوش دادن، پذیرفتن و جایگزین کردن قرآن کریم در جامعه و خارج کردن مردم از بتخانهها میکشاند، یعنی با مشرکان مبارزه میکرد اما حضرت علی(ع) باید به مبارزه با انحرافات در مسلمانان و افرادی که خود را در آن زمان محور فهم قرآن میدانستند میپرداخت.
پیامبر اکرم(ص) تنزیل و تأویل قرآن را میدانست
حسینی خاطرنشان کرد: حضرت علی کتاب ناطق خداست و قرآن کتاب صامت خداست، لذا تنزیل در زمان پیغمبر(ص) و تأویل در زمان امام علی(ع) بود، قرآن منهای حضرت علی(ع) یعنی انحراف، حضرت علی(ع) چون قرآن فهم است، خداوند پیامبرش را هم به تنزیل عالم کرد هم به تأویل، پیامبر اکرم(ص) صاحب شریعت است و عالمتر از ایشان کسی نیست.
وی اذعان کرد: آیا فرد هر گونه که دلش خواست می تواند قرآن را تعبیر کند، خداوند میفرمایند: آیا فرد هر گونه که دلش خواست میتواند قرآن را تعبیر «هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ في قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الألْبَابِ؛ اوست كسى كه اين كتاب [=قرآن] را بر تو فرو فرستاد پارهاى از آن آيات محكم [=صريح و روشن] است آنها اساس كتابند و [پارهاى] ديگر متشابهاند [كه تاويل پذيرند] اما كسانى كه در دلهايشان انحراف است براى فتنهجويى و طلب تاويل آن [به دلخواه خود] از متشابه آن پيروى مىكنند با آنكه تاويلش را جز خدا و ريشهداران در دانش كسى نمىداند [آنان كه] مىگويند ما بدان ايمان آورديم همه [چه محكم و چه متشابه] از جانب پروردگار ماست و جز خردمندان كسى متذكر نمىشود»( آل عمران/آیه 7)
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی همدان بیان کرد: امام علی(ع) فرمود: «به خدا قسم خداوند تنزیل و تأویل را به پیامبرش و ایشان به من آموخت»، در میدان علم چه کسی میتواند مدعی باشد که راسخ در علم است یعنی هیچ چیز نیست کهدر عالم نداند یک نفر در عرصه علم و معرفت و قرآن فهمی که یک جمله مانند علی(ع) بگوید و این امام کسی است که هر جور آزمودنش و در هر علمی آزمودنش پاسخ داد، و آن وقت بشر خودش را به آسانی از چنین شخصیت و امامان پس از ایشان محروم کرد و امامان را خانه نشین و یا شهید کردند و با این امر بشریت سنگین ضرر کرد و این جز جهالت بشر و منافع مقطعی برای چند نفر نبود.
آیات قرآن دارای متناظر، شاهد و ناطق است
وی اذعان کرد: آیا کسی میتواند تفسیر موضوعی بگوید و تفسیر ترتیبی نداند، قرآن دارای انثنا است یعنی متناظر، شاهد و ناطق دارد، بنابراین باید کسی که تفسیر موضوعی انجام میدهد به تفسیر ترتیبی نیز تسلط داشته باشد، بنابراین پیامبر(ص) مبین قرآن نیست بلکه متبین قرآن است، متبین یعنی کسی که چیزی را روشن است در معرض ذهن دیگران قرار میدهد مبین یعنی خودش موضوع را روشن میکند.
حسینی افزود: قرآن به ذاته روشن است و نیاز به مبین ندارد بلکه نیاز به متبین دارد خداوند میفرمایند: «الْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ؛ (از آنها كه آگاهند) از دلائل روشن و كتب (پيامبران پيشين) و ما اين ذكر (قرآن) را بر تو نازل كرديم تا آنچه به سوي مردم نازل شده است براي آنها تبيين كني، شايد انديشه كنند»،(النحل/ آیه 44) بنابراین پیامبر مستفسر قرآن است و مفسر قرآن نیست و ایشان آن روشنایی و بیّن بودن قرآن را در برابر خلق قرار میدهد.
وی ادامه داد: از فواید تفسیر موضوعی قرآن کریم فهم خوب واژهها و الفاظ آیات است مانند کفر به چه معناست و آیات را خوب میفهمیم چون کفر گاهی به معنای کشاورز است چون کشاورز دانه را در خاک میپوشاند به معنای کافر است، پس در قرآن ضمن اینکه در تفسیر موضوعی تسلط بیشتری در یک موضوع به دست میآید و جایگاه و سیاق و ارتباط قبل و بعد قرآن را فرد خوب میآموزد.
یادآور میشود، کارگاه تفسیر موضوعی قرآن به همت کانون قرآن معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی استان همدان و ویژه دانشجویان دانشگاه های همدان در محل آمفی تئاتر دانشگاه بوعلیسینا برگزار شد.
