عقل و تدبر به تنهایی برای ارتباط با قرآن کافی نیست/ ارتباط قلبی؛ کلید به حرف آوردن قرآن
گروه فعالیتهای قرآنی: یک مدرس دانشگاه گفت: انسان تنها با عقل و تدبر نمیتواند با قرآن ارتباط کاملی برقرار کند، ارتباط با قرآن در سطح قلب هم مطرح میشود که این ارتباط عمیقتر و شور انگیزتر است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از همدان، حجتالسلام والمسلمین سید مجتبی حسینی، یک مدرس دانشگاه
سهشنبه، 11 خردادماه
در جمع دانشجویان پیرامون «مسئولیتهای انسان نسبت به قرآن» اظهار کرد: ارتباط با قرآن امری ضروری است چراکه دریچه ورود به دین، «قرآن» است، در نبوت عامه اثبات میشود که وجود «نبی» ضرورت دارد، اما اثبات نبوت خاصه (شخص نبی) با معجزه ممکن است که قرآن کریم تنها معجزه موجود رسول اکرم(ص) است.
حجتالسلام حسینی ادامه داد: برای ارتباط با قرآن سه مطلب باید مد نظر داشت: سطوح ارتباط، مراتب ارتباط و شرایط ارتباط با قرآن کریم ، سطوح ارتباط با قرآن طبق فرموده شهید مطهری در دو بخش عقلی و قلبی خلاصه میشود، هیچ انسانی تنها با عقل و تدبر نمیتواند با قرآن ارتباط کاملی برقرار کند، خداوند میفرمایند: « وَإِذَا سَمِعُواْ مَا أُنزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُواْ مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ؛ و هر زمان آياتي را كه بر پيامبر نازل شده بشنوند چشمهای آنها را میبينی كه (از شوق) اشك میريزد بخاطر حقيقتي را كه دريافتهاند، آنها میگويند: پروردگارا ايمان آورديم، ما را با گواهان (و شاهدان حق) بنويس»(آیه 83/ المائدة)، این آیه نشان میدهد وقتی قرآن را میشنوند، قلب آنها به قرآن پاسخ میدهد وقتی آنها قرآن را میشنیدند اشک از چشمانشان میآمد، چراکه حق را شناختهاند.
این مدرس دانشگاه خاطرنشان کرد: همچنین خداوند در قرآن کریم میفرماید:« وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إَلاَّ خَسَارًا؛ قرآن را نازل میكنيم كه شفا و رحمت برای مؤ منان است و ستمگران را جز خسران (و زيان) نمیافزايد»(آیه 82/ الإسراء) قرآن برای هر انسانی هم به یک گونه شفا است و این همان ارتباط قلبی و شفای روحی است.
هفت مرحله ارتباطی با قرآن وجود دارد
حجتالسلام حسینی افزود: میتوان هفت مرحله ارتباطی شامل استماع ، نگاه، قرائت، تلاوت، ترتیل، تدبر و تأویل که قرآن نیز به آن اشاره کرده را نام برد، پیرامون استماع یا گوش کردن به قرآن کریم ، و اذا قرئ القرآن فاستمعوا له و انصتوا لعلکم ترحمون . سوره اعراف 204 اگر قائل به این امر باشیم که قرآن زنده است، این سطوح ارتباط به گونه دیگری برای ما ظاهر میشوند.
این استاد دانشگاه عنوان کرد: مرحله دوم نگاه کردن به آیات قرآن است امام صادق(ع) میفرماید:«نگاه کردن در قرآن عبادت است»، این نگاه کردن باعث تطهیر و پاکی انسان میشود، و از نظر علمی نیز ثابت شده نگاه کردن به قرآن بر جسم و روح انسان تأثیرگذار است، مرحله بعد قرائت به معنای خواندن همراه فهم و درک معنا و مفهوم قرآن است، و با تلفظ متفاوت است و قرآن کریم امر به قرائت قرآن کرده است . مرحله بعد تلاوت است که به معنای پیروی کردن و دنبالهرو بودن است.
ترتیل بروز و ظهور قرآن در زندگی و مختص پیامبر (ص) است
وی ابراز کرد: ترتیل بروز و ظهور قرآن است و ترتیل در قرآن فقط مختص پیامبراکرم(ص) است و انسانهای عادی فقط به قرائت و تلاوت دستور داده شدهاند.، در قرآن تدبر و تذکر توأم با یکدیگر آوررده شده و خداوند از انسان میخواهد در آیات قرآن تدبر کند و از آن تذکر بگیرد، تذکر مختص اولوالالباب است به عبارتی تدبر استفاده عقلی از قرآن و تذکر استفاده قلبی و در این هنگام روح، قلب و وجود او برانگیخته می شود و مختصص اولوالالباب است.
این مدرس دانشگاه ادامه داد: تأویل به عنوان آخرین مرحله به معنای برگردان آیات به اصل و باطن خود که این مرحله نیز مختص خود خداوند و راسخون در علم که همان امامان و معصومین(ع) که دارای علم لدنی هستند می باشد مثلا نمونه تاویل آیات تاویل لیلته القدر به حضرت فاطمه زهرا(س) است، شرایط ارتباط با قرآن کریم نیز سه زمینه داشتن علم ، طهارت و انس می باشد، برای فهم قرآن باید زبان عربی را فرا بگیریم ، آشنایی با تاریخ اسلام، آشنایی با روایات و آشنایی با قواعد فهم متن نیزضروری است.
بیان صریح درباره برخی آیات با پیامبر(ص) بوده است
حجتالسلام حسینی عنوان کرد: بسیاری از آیات را خداوند به طور صریح بیان نکرده و بیان آن را بردوش پیامبر(ص) نهاده است، این امر ملزم به آشنایی و یادگیری و احاطه بر روایات است و اگر روایات معصومین در این حوزه نباشد بسیاری از آیات قرآن قابل فهم برای انسان نیست، مانند آیه ابتلای حضرت ابراهیم که بنابر روایات اشاره به ابتلای ایشان به ذبح حضرت اسماعیل دارد.
وی افزود: قواعد فهم متن را نیز باید مدنظر گرفت که این بحث خود به سه زیر شاخه تقسیم میشود که شامل یادگیری قواعد عمومی فهم متن مانند حمل مطلق بر مقید است که مثلا در آیات جهاد آیاتی مطلق به جهاد با کافران دستور داده اما آیات دیگری جهاد را صرفا در مقام دفاع تجویز میکند و از حمل آیات مطلق بر مقید مشخص میشود که جهاد در اسلام تنها به صورت دفاعی تشریع شده است که مفصل این بحث را در کتاب جهاد شهید مطهری ره میتوانید ببینید.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان اظهار کرد: قواعد اختصاصی زبان عربی مانند تأخر آنچه مقدم است که افاده حصر میکند مثلا در ترجمه ایاک نعبد میگوییم تنها تو را میپرستم چون مفعول بر فعل خود مقدم شده و حصر را میرساند و قواعد خاص قرآنی است مثلا تقسیم آیات در آیه هفتم سوره مبارکه آل عمران به آیات محکم و آیات متشابه است.
وی افزود: معنی آیات متشابه پیچیده بودن و رمزگونه بودن آنها نیست چون قرآن کریم می فرماید: وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ (17)قمر بنابراین معنی آیات متشابه یعنی برخی مفاهیم غیبی با الفاظ مادی ما قابل بیان نیست اما گریزی هم از آن نیست لذا با همین الفاظ قابل فهم برای ما گفته میشود و آنها را باید با توجه به آیات محکم ترجمه کرد. مثل صفات مربوط به خداوند مثل سمیع و بصیر بودن، قطعا با توجه به آیه محکم لیس کمثله شی خداوند گوش و چشم ندارد و لذا باید این آیات با توجه به محکمات فهم شود.
دومین شرط ارتباط با قرآن طهارت، پاکی و تقوا است
وی گفت: دومین شرط ارتباط با قرآن طهارت، پاکی و تقوا است همانگونه که خداوند میفرمایند:« إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ، فِي كِتَابٍ مَّكْنُونٍ، لَّا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ؛ كه آن قرآن كريمي است، كه در كتاب محفوظ جاي دارد، و جز پاكان نميتوانند آن را مس كنند»( 77، 78، 79/ الواقعة) لذا اگر کسی بدون تقوا وارد قرآن شود یعنی ظالم به خود یا خدا یا دیگران باشد علاوه بر اینکه از قرآن استفاده ای نمیبرد بلکه باعث ضلالتش خواهد شد.خداوند میفرماید:« وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إَلاَّ خَسَارًا؛ قرآن را نازل میكنيم كه شفا و رحمت براي مؤ منان است و ستمگران را جز خسران (و زيان) نمیافزايد»(آیه 82/ الإسراء)
حجتالسلام حسینی ابراز کزد: آخرین شرط ارتباط با قرآن انس با قرآن است اگر کسی عالم به قواعد فهم قرآن باشد و تقوا هم داشته باشد بازهم ارتباط عمیق با قرآن نیاز به انس دارد همانطور که آیه شریفه میفرماید:«فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآن...؛ آن مقدار از قرآن كه براي شما ميسر است تلاوت كنيد»(آیه 20/ المزمل)، امام رضا(ع) روزی یک بار قرآن را ختم میکردند و امام خمینی(ره) هر 10 روز یک بار قرآن را تلاوت میکردند. و در ماه مبارک هر سه روز یک ختم قرآن داشتهاند. باید هر انسانی تلاش کند تا در طول روزحداقل 50 آیه را تلاوت کند و این حداقل ارتباط روزانه با قرآن کریم است.
حجتالسلام حسینی ادامه داد: برای ارتباط با قرآن سه مطلب باید مد نظر داشت: سطوح ارتباط، مراتب ارتباط و شرایط ارتباط با قرآن کریم ، سطوح ارتباط با قرآن طبق فرموده شهید مطهری در دو بخش عقلی و قلبی خلاصه میشود، هیچ انسانی تنها با عقل و تدبر نمیتواند با قرآن ارتباط کاملی برقرار کند، خداوند میفرمایند: « وَإِذَا سَمِعُواْ مَا أُنزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُواْ مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ؛ و هر زمان آياتي را كه بر پيامبر نازل شده بشنوند چشمهای آنها را میبينی كه (از شوق) اشك میريزد بخاطر حقيقتي را كه دريافتهاند، آنها میگويند: پروردگارا ايمان آورديم، ما را با گواهان (و شاهدان حق) بنويس»(آیه 83/ المائدة)، این آیه نشان میدهد وقتی قرآن را میشنوند، قلب آنها به قرآن پاسخ میدهد وقتی آنها قرآن را میشنیدند اشک از چشمانشان میآمد، چراکه حق را شناختهاند.
این مدرس دانشگاه خاطرنشان کرد: همچنین خداوند در قرآن کریم میفرماید:« وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إَلاَّ خَسَارًا؛ قرآن را نازل میكنيم كه شفا و رحمت برای مؤ منان است و ستمگران را جز خسران (و زيان) نمیافزايد»(آیه 82/ الإسراء) قرآن برای هر انسانی هم به یک گونه شفا است و این همان ارتباط قلبی و شفای روحی است.
هفت مرحله ارتباطی با قرآن وجود دارد
حجتالسلام حسینی افزود: میتوان هفت مرحله ارتباطی شامل استماع ، نگاه، قرائت، تلاوت، ترتیل، تدبر و تأویل که قرآن نیز به آن اشاره کرده را نام برد، پیرامون استماع یا گوش کردن به قرآن کریم ، و اذا قرئ القرآن فاستمعوا له و انصتوا لعلکم ترحمون . سوره اعراف 204 اگر قائل به این امر باشیم که قرآن زنده است، این سطوح ارتباط به گونه دیگری برای ما ظاهر میشوند.
این استاد دانشگاه عنوان کرد: مرحله دوم نگاه کردن به آیات قرآن است امام صادق(ع) میفرماید:«نگاه کردن در قرآن عبادت است»، این نگاه کردن باعث تطهیر و پاکی انسان میشود، و از نظر علمی نیز ثابت شده نگاه کردن به قرآن بر جسم و روح انسان تأثیرگذار است، مرحله بعد قرائت به معنای خواندن همراه فهم و درک معنا و مفهوم قرآن است، و با تلفظ متفاوت است و قرآن کریم امر به قرائت قرآن کرده است . مرحله بعد تلاوت است که به معنای پیروی کردن و دنبالهرو بودن است.
ترتیل بروز و ظهور قرآن در زندگی و مختص پیامبر (ص) است
وی ابراز کرد: ترتیل بروز و ظهور قرآن است و ترتیل در قرآن فقط مختص پیامبراکرم(ص) است و انسانهای عادی فقط به قرائت و تلاوت دستور داده شدهاند.، در قرآن تدبر و تذکر توأم با یکدیگر آوررده شده و خداوند از انسان میخواهد در آیات قرآن تدبر کند و از آن تذکر بگیرد، تذکر مختص اولوالالباب است به عبارتی تدبر استفاده عقلی از قرآن و تذکر استفاده قلبی و در این هنگام روح، قلب و وجود او برانگیخته می شود و مختصص اولوالالباب است.
این مدرس دانشگاه ادامه داد: تأویل به عنوان آخرین مرحله به معنای برگردان آیات به اصل و باطن خود که این مرحله نیز مختص خود خداوند و راسخون در علم که همان امامان و معصومین(ع) که دارای علم لدنی هستند می باشد مثلا نمونه تاویل آیات تاویل لیلته القدر به حضرت فاطمه زهرا(س) است، شرایط ارتباط با قرآن کریم نیز سه زمینه داشتن علم ، طهارت و انس می باشد، برای فهم قرآن باید زبان عربی را فرا بگیریم ، آشنایی با تاریخ اسلام، آشنایی با روایات و آشنایی با قواعد فهم متن نیزضروری است.
بیان صریح درباره برخی آیات با پیامبر(ص) بوده است
حجتالسلام حسینی عنوان کرد: بسیاری از آیات را خداوند به طور صریح بیان نکرده و بیان آن را بردوش پیامبر(ص) نهاده است، این امر ملزم به آشنایی و یادگیری و احاطه بر روایات است و اگر روایات معصومین در این حوزه نباشد بسیاری از آیات قرآن قابل فهم برای انسان نیست، مانند آیه ابتلای حضرت ابراهیم که بنابر روایات اشاره به ابتلای ایشان به ذبح حضرت اسماعیل دارد.
وی افزود: قواعد فهم متن را نیز باید مدنظر گرفت که این بحث خود به سه زیر شاخه تقسیم میشود که شامل یادگیری قواعد عمومی فهم متن مانند حمل مطلق بر مقید است که مثلا در آیات جهاد آیاتی مطلق به جهاد با کافران دستور داده اما آیات دیگری جهاد را صرفا در مقام دفاع تجویز میکند و از حمل آیات مطلق بر مقید مشخص میشود که جهاد در اسلام تنها به صورت دفاعی تشریع شده است که مفصل این بحث را در کتاب جهاد شهید مطهری ره میتوانید ببینید.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان اظهار کرد: قواعد اختصاصی زبان عربی مانند تأخر آنچه مقدم است که افاده حصر میکند مثلا در ترجمه ایاک نعبد میگوییم تنها تو را میپرستم چون مفعول بر فعل خود مقدم شده و حصر را میرساند و قواعد خاص قرآنی است مثلا تقسیم آیات در آیه هفتم سوره مبارکه آل عمران به آیات محکم و آیات متشابه است.
وی افزود: معنی آیات متشابه پیچیده بودن و رمزگونه بودن آنها نیست چون قرآن کریم می فرماید: وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ (17)قمر بنابراین معنی آیات متشابه یعنی برخی مفاهیم غیبی با الفاظ مادی ما قابل بیان نیست اما گریزی هم از آن نیست لذا با همین الفاظ قابل فهم برای ما گفته میشود و آنها را باید با توجه به آیات محکم ترجمه کرد. مثل صفات مربوط به خداوند مثل سمیع و بصیر بودن، قطعا با توجه به آیه محکم لیس کمثله شی خداوند گوش و چشم ندارد و لذا باید این آیات با توجه به محکمات فهم شود.
دومین شرط ارتباط با قرآن طهارت، پاکی و تقوا است
وی گفت: دومین شرط ارتباط با قرآن طهارت، پاکی و تقوا است همانگونه که خداوند میفرمایند:« إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ، فِي كِتَابٍ مَّكْنُونٍ، لَّا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ؛ كه آن قرآن كريمي است، كه در كتاب محفوظ جاي دارد، و جز پاكان نميتوانند آن را مس كنند»( 77، 78، 79/ الواقعة) لذا اگر کسی بدون تقوا وارد قرآن شود یعنی ظالم به خود یا خدا یا دیگران باشد علاوه بر اینکه از قرآن استفاده ای نمیبرد بلکه باعث ضلالتش خواهد شد.خداوند میفرماید:« وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إَلاَّ خَسَارًا؛ قرآن را نازل میكنيم كه شفا و رحمت براي مؤ منان است و ستمگران را جز خسران (و زيان) نمیافزايد»(آیه 82/ الإسراء)
حجتالسلام حسینی ابراز کزد: آخرین شرط ارتباط با قرآن انس با قرآن است اگر کسی عالم به قواعد فهم قرآن باشد و تقوا هم داشته باشد بازهم ارتباط عمیق با قرآن نیاز به انس دارد همانطور که آیه شریفه میفرماید:«فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآن...؛ آن مقدار از قرآن كه براي شما ميسر است تلاوت كنيد»(آیه 20/ المزمل)، امام رضا(ع) روزی یک بار قرآن را ختم میکردند و امام خمینی(ره) هر 10 روز یک بار قرآن را تلاوت میکردند. و در ماه مبارک هر سه روز یک ختم قرآن داشتهاند. باید هر انسانی تلاش کند تا در طول روزحداقل 50 آیه را تلاوت کند و این حداقل ارتباط روزانه با قرآن کریم است.
