توصیه‌های طلایی امام خمینی (ره) در مورد قرآن

علیرضا ناظمی، پژوهشگر مباحث قرآنی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) از قم، گفت: یکی از نکات بسیار مهمی که حافضان و قاریان قرآن بلکه عموم مسلمان باید همیشه به یاد داشته باشند، تدبر و تأمل در آیات نورانی قرآن کریم است. 

وی افزود: هر چند رو خوانی و حفظ قرآن از درجه اهمیت بالایی بر خوردار است ولی هرگاه این چنین استفاده از آیات قرآن کریم همراه با اندیشه و دقت در مضامین عالی و انسان ساز قرآن نباشد چه بسا بهره و ثمره‌ای را نصیب آنان ننماید؛ بی جهت نیست که خدای متعال در آیات متعددی افراد را به دقت و تأمل در آیات الهی دعوت و سفارش نموده است؛ «أَفَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى‏ قُلُوبٍ أَقْفالُها؛[محمد/24]آيا آنها در قرآن تدبّر نمى‏كنند، يا بر دلهايشان قفل نهاده شده است؟!».

ضرورت تدبر در قرآن

این پژوهشگر قرآنی بیان کرد: آيات مختلف قرآن اين حقيقت را فاش مى‏‎گويد كه اين كتاب بزرگ آسمانى تنها براى تلاوت نيست، بلكه هدف نهايى از آن ذكر (يادآورى) تدبر (بررسى عواقب و نتایج كار) انذار، خارج كردن انسانها از ظلمات به نور و شفا و رحمت و هدايت است. 

وی افزود: در آيه 29 سوره (ص) مى‏‎خوانيم: «كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ مُبارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ؛ اين كتاب پربركتى است كه بر تو نازل كرده‏ايم تا در آياتش تدبر كنند؛ تدبر از ماده دبر (بر وزن ابر) به معنى بررسى نتایج و عواقب چيزى است، به عكس تفكر كه بيشتر به بررسى علل و اسباب چيزى گفته مى‏‌شود، و به كاربردن هر دو تعبير در قرآن مجيد پر معنى است.

ناظمی بیان کرد: قرآن در آیه دیگری هدف از نزول قرآن را تدبر در آیات آن و تذکر گرفتن از آن می‎‌داند : «کِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَیْکَ مُبارَکٌ لِیَدَّبَّرُوا آیاتِهِ وَلِیَتَذَکَّرَ أُولُواالْأَلْبابِ» [ص/ 29]؛ قرآن کتاب بابرکتی است که آن را به سوی تو (ای پیامبر) فرستادیم تا (مردم) در آیات آن تدبّر کنند و برای خردمندان تذکّر است؛ قرآن همه را به تدبر در خود فرا خوانده است. 

توصیه‎های طلایی امام خمینی(ره) به تدبر و تفکر در قرآن

وی تصریح کرد: نخستین توصیه امام در این رابطه، مساله تفکر و تدبر در معانی قرآن است؛ امام خمینی(ره) در یکی از بیانات ارزشند خود در خصوص تأثیر و کارکرد تفکر و تدبر در قرآن این چنین فرمودند: «کسی که تفکر و تدبر در معانی قرآن داشته باشد، در قلب او اثر خواهد کرد، و کم کم به مقام متقین می‎رسد، و اگر توفیق الهی شامل حالش شود، از آن مقام نیز بگذرد و هر یک از اعضا و جوارح و قوای آن آیه ای از آیات الهیه شود و شاید جذوات و جذبات خطابات الهیه او را از خود بی خود کند و حقیقت اقرأ و اِصعَد را در همین عالم دریابد تا آنکه کلام را بی واسطه از متکلمش بشنود، و آنچه در وهم تو و من نیاید آن شود».

ناظمی بیان کرد: دومین توصیه ایشان باور داشتن قرآن است؛ امام خمینی(ره) در یکی دیگر از رهنمودهای قرآنی و ارزشمند خود به افراد همگان را به باور و اعتقاد قلبی به آیات الهی بیان می‎کند: «امیدوارم که ان شالله ما فقط قرآن نخوانیم و تفسیر نخوانیم و باورمان بیاید مسائل و هر کلمه ای که از قرآن می‌خوانیم به طور باور باشد قرآن کتابی است که می‎‌خواهد آدم درست کند، می‌خواهد یک موجودی را بسازد، یک موجودی را که خودش ایجاد کرده ... با الله می‌خواهد از این مرتبه ناقصی که هست او را برساند به آن مرتبه که لایق اوست و قرآن برای این آمده است».

وی تصریح کرد: تدبر در قرآن هدایت به مقامات بالاست؛ همچنین امام خمینی(ره) در یکی دیگر از رهنمودهای دلسوزانه و پدرانه خود تدبر در قرآن را موجب نیل به مقامات عالی و ارزشمند معرفی فرمودند: «در قرآن کریم این سر چشمه فیض الهی تدبر کن و هر چند صِرف خواندن آن که نامه محبوب است به شنونده محبوب آثاری دلپذیر دارد، لیکن تدبر در آن انسان را به مقامات بالاتر و والاتر هدایت می‌‎کند، «أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى‏ قُلُوبٍ أَقْفالُها؛[محمد/24]آيا آنها در قرآن تدبّر نمى‏كنند، يا بر دلهايشان قفل نهاده شده است؟!» تا این قفل و بندها باز نگردد و به هم نریزد، از تدبر هم آنچه نتیجه است حاصل نگردد، خداوند متعال پس از قسم عظیم می‌فرماید: «إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَريمٌ في‏ كِتابٍ مَكْنُونٍ لا يَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ؛[واقعه/77-79]كه آن، قرآن كريمى است، كه در كتاب محفوظى جاى دارد، و جز پاكان نمى‏توانند به آن دست زنند [دست يابند]».

رهنمود نهایی

وی گفت: امام خمینی(ره) بیان می‌کند «مطلوب در تلاوت قرآن شریف آن است که دراعماق قلب انسان تأثیر کند و باطن انسان صورت کلام الهی گردد، و از مرتبه  ملکه به مرتبه تحقق رسد...که صورت قرآن در قلب مستقر و جایگزین گردد به طوری که خودِ باطن انسان کلام الله مجید و قرآن حمید گردد به اندازه ی لیاقت و استعدادش».