حجتالاسلام مریجی تبیین کرد:
دلایل گسترش اباحهگری در جامعه
گروه جامعه: یک جامعه شناس دینی عواملی همچون کم رنگ شدن نقش خانواده، تضاد و تعارض فرهنگی - ارزشی میان خانواده و جامعه، تخلف نخبگان و عملکرد مسئولان جامعه، فقر و عدم اجرای قوانین را در گسترش اباحهگری از منظر تعالیم دینی مؤثر خواند.
حجتالاسلام والمسلمين شمسالله مريجی، رئیس دانشگاه باقرالعلوم(ع) در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا)، به تبیین دلایل گسترش پدیده اباحهگری و جایگزین شدن ارزشهای غیرواقعی بر جایگاه ارزشهای حقیقی و اصیل پرداخت و گفت: نادیده گرفتن ارزشها نه تنها در سنتهای دینی خلاصه نمیشود، بلکه برخی سنتهای اجتماعی عقلایی را نیز در برمیگیرد.
وی با بیان اینکه این موضوع از سه دیدگاه زیست شناسی، روانشناسی و جامعهشناسی مورد بررسی قرار گرفته است گفت: من سعی کردم این موضوع را از نگاه آیات و روایات نیز مورد مطالعه قرار دهم.
گام اول برای تغییر ارزشها
این جامعه شناس دینی اولین عامل را جهالت و نشناختن ارزشها برشمرد و گفت: برخی گمان میکنند زندگی در یک جامعه دینی لزوما آگاهی به احکام و دستورات را نیز به دنبال دارد، در صورتی که ضمن ابراز تأسف باید اعلام کرد که درصد بالایی از افراد جامعه اسلامی در زمینه ارزشهای دینی و علل وضع آن آگاهی کافی ندارند و این امر در آیات و روایات نیز تأیید شده است.
حجتالاسلام والمسلمین مریجی ادامه داد: برخی جوانان به راستی از آگاهیهای کافی در زمینه شریعت برخوردار نیستند و به عینه مشاهده شده است که برخی از این افراد پس از راهنمایی و کسب آگاهیهای کافی از آنچه کرده بودند به شدت پشیمان شدهاند.
رئیس میز تخصصی اسلامیسازی علوم انسانی قطب فکری ـ فرهنگی بنیادهای نظری و نظام متقن علوم اسلامی و انسانی، با اشاره به اینکه امروز اطلاعات جوانان در حوزههای ورزشی و سینمایی بسیار بیشتر از اطلاعات عمومی آنان در مورد شریعت اسلام است، گفت: این ناآگاهی به سه عامل باز میگردد که اولین و مهمترین آن خانواده محسوب میشود.
تفاوت فرهنگ پذیری و جامعهپذیری
وی ادامه داد: فرهنگپذیری ارزشها در روح و روان افراد توسط خانواد صورت میگیرد، در صورتی که اغلب از جامعه این انتظار را داریم. این در حالی است که وظیفه اجتماع جامعهپذیر کردن افراد است و ما هنوز به درک تفاوت فرهنگ پذیری و جامعهپذیری نرسیدهایم. در مقوله فرهنگ پذیری ابتدا فرد باید توسط خانواده با ارزشها آشنا و به آن اعتقاد و التزام عملی پیدا کند اما در جامعهپذیری با قوانین آشنا و در ظاهر به آن التزام مییابد.
حجتالاسلام مریجی به ذکر مثالی پرداخت و گفت: مثال این امر به تبعیت از قوانین راهنمایی و رانندگی بازمیگردد که اگر در افراد فرهنگ پذیری صورت گرفته باشد حتی بدون وجود مأمور و ترس از جریمه نیز قوانین رعایت میشود، اما اگر فقط جامعه پذیری صورت گرفته باشد التزام به قانون منوط به حضور مامور راهنمایی و رانندگی میشود.
وی ادامه داد: امروز کودکان بیشتر از آنکه در دامان مادر تربیت شوند، به مهدهای کودک سپرده میشوند و پدران بیشتر وقت خود را به کار کردن اختصاص میدهند. این در حالی است که مهدکودک نیز توان فرهنگ پذیر کردن کودکان را ندارد و صرفا آنان را جامعهپذیر میکند.
نقش نظام آموزشی در ارائه آگاهی
رئیس دانشگاه باقرالعلوم(ع) ساختار اجتماعی و فرهنگی و نظام آموزشی و تعلیم و تربیت را نیز در زمینه ارائه آگاهیهای کافی در زمینه ارزشها مؤثر خواند و گفت: باید دید کتابهایی که در اختیار دانشآموزان قرار میگیرد تا چه حد حاوی ارزشهای دینی و اسلامی است. این امر هنوز به یک دغدغه جدی در نظام آموزشی تبدیل نشده است، در صورتی که نیاز به اثرگذاری بر افراد ارائه آموزشهای کافی از دوران کودکی است.
این جامعه شناس دینی با تأکید بر اینکه در برخی کشورهای خارجی تحقیق و پژوهش از کودکی به افراد آموخته میشود گفت: این نظام چنان در کشور ما با مشکل روبرو است که وقتی افراد به مقطع دانشگاه نیز میرسند برای تحقیق و پژوهش با مشکل روبرو بوده و دائما به دنبال کپی اطلاعات بجای کنکاش و بررسی آن هستند. این عدم توانایی در تحقیق و پژوهش به فضای فرهنگی نیز سرایت دارد.
مسجد میسازیم، مسجدی نمیسازیم
وی به نقش مراکز فرهنگی نیز اشاره و عنوان کرد: فرهنگ امری دیربازده است بنابراین مسئولان فرهنگی که مدت ریاست کوتاهی دارند درصدد نمایش کارکرد خود هستند، بنابراین بیش از آنکه اهتمام خود را به ارائه آموزشهای فرهنگی اختصاص دهند راههای کوتاهتر و زودبازدهتر همچون ورزش و هنر را دنبال میکنند. اگر چه این امور به جای خود ارزشمند است اما نیاز ابتدایی ما آشنایی با پایهها و زیر ارزشها است. مسجد میسازیم بدون آنکه مسجدی بسازیم.
وی از دیگر علل نادیده گرفتن ارزشهای دینی در جامعه نزد برخی افراد را تضاد و تعارض فرهنگی ارزشی میان خانواده و جامعه دانست و گفت: فرد امانتداری و صداقت را به عنوان یک ارزش در کانون خانواده میآموزد اما وقتی به بستر اجتماعی میرسد، جامعه را نوعی دیگر میبیند و برای آنکه منزوی نشود خود را با ارزشهای گروه مورد علاقه تطبیق میدهد.
تلویزیون یکی از حوزههای تناقض در ارزشهای گفتاری و عملی
حجتالاسلام مریجی یکی از این حوزههای تناقض را برنامههای تلویزیونی خواند و تصریح کرد: ما دائما غرب را محکوم میکنیم، اما با نگاهی به آنچه از رسانه پخش میشود درمییابیم که اکثرا از دنیای غرب اقتباس شده است. این تعارض جوان را دچار ابهام و تردید در پذیرش ارزشها میکند.
تخلف نخبگان جامعه
وی سومین علل ایجاد پدیده اباحه گری را تخلف نخبگان جامعه دانست و با اشاره به حدیث «الناس علی دین ملوكهم» اظهار کرد: مردم مطابق دین مسئولان جامعه خود رفتار میکنند و اگر مسئولان یک قدم اشتباه بردارند، مردم دهها برابر آن دچار اشتباه میشوند. تخلفات اقتصادی، سیاسی و فرهنگی رخ داده از سوی مسئولانی که ادعای الگو بودن دارند باعث ضربه زدن به پیکره ارزشهایی می شود که به فرد القا شده است.
این جامعهشناس دینی به سخنی از پیامبر اکرم(ص) اشاره و عنوان کرد: ایشان از دو چیز در امت خود میترسند که یکی از آنها فاسد شدن علما و حکما است. این دو دسته اگر آلوده شوند سایر افرا جامعه را نیز با عملکرد خود فاسد میکنند.
لقمه حرام، مسیر ارزشها را نزد فرد تغییر میدهد
وی در ادامه سخنان خود فقر را عامل دیگری خواند و با عنایت به سخنان پیامبر اکرم(ص) که فرمودند: «لَولا رَحْمَةُ رَبِّی عَلی فُقَراءِ اُمَّتِی کادَ الْفَقْرُ اَنْ یَکُونَ کُفْرا؛ اگر رحمت [و شفقت] پروردگارم شامل فقیران امتم نبود، نزدیک بود که فقر، [باعث] کفر شود.» عنوان کرد: فردی که در معاش خود دچار مشکل باشد منحرف میشود و رو به سوی لقمه حرام میبرد، در چنین شرایطی فرد در برابر حق کور و کر میشود. همچون روز عاشورا که امام حسین(ع) خطاب به لشکریان یزید خوردن لقمه حرام را باعث کوردلی و زیرپا گذاشتن ارزشها دانستند.
عدم اجرای دقیق قوانین
رئیس دانشگاه باقرالعلوم(ع) عدم اجرای دقیق قوانین را عامل دیگری یاد کرد و گفت: اگر با فرد متخلف مطابق قانون رفتار نشود و افراد خاطی از جایگاه و منزلت خود منع نشوند و یا قانون صرفا برای قشر خاصی اجرایی شود ارزش و اعتبار خود را در میان مردم از دست میدهد و ارزشهایی که به صورت قانون بیان شدهاند رنگ میبازند.
وی در نتیجه گیری سخنان خود عواملی همچون کم رنگ شدن نقش خانواده، تضاد و تعارض فرهنگی - ارزشی میان خانواده و جامعه، تخلف نخبگان و عملکرد مسئولان جامعه، فقر و عدم اجرای قوانین را در گسترش اباحه گری از منظر تعالیم دینی مؤثر خواند و گفت: وقتی با جوانی روبرو هستیم که از مرحله آموزشهای خانواده و مدرسه گذر کرده است و هنوز با کجی در رفتار روبرو است باید سعی در بهبود شرایط سایر عوامل داشته باشیم.
وی ادامه داد: در برخی شرایط نیز امکان دارد فرد در خانواده و مدرسه مسیر خوبی برای فرهنگ پذیری را طی کرده باشد اما با ورود به جامعه و مشاهده سایر عوامل ذکر شده دچار لغزش و سستی در اعتقاد به ارزشها شود.
لزوم توجه بیشتر به جایگاه جوانان در جامعه
حجتالاسلام مریجی همچنین خواستار توجه بیشتر به مشکلات و جایگاه جوانان در جامعه شد و تصریح کرد: جوان در برخی موارد در جامعه دیده نشده و به بازی گرفته نمیشود، این در حالی است که در دوران جنگ نوجوان 15 ساله وقتی از منطقه جنگی به خانه و محله خود بازمیگشت با احترام اهالی محله مواجه میشود، اما امروزه کمتر به جوانان توجه میشود. ارزش قائل شدن برای جوان و دیدن او سبب میشود خود را از تخلف به دور نگه دارد.
وی با بیان اینکه این موضوع از سه دیدگاه زیست شناسی، روانشناسی و جامعهشناسی مورد بررسی قرار گرفته است گفت: من سعی کردم این موضوع را از نگاه آیات و روایات نیز مورد مطالعه قرار دهم.
گام اول برای تغییر ارزشها
این جامعه شناس دینی اولین عامل را جهالت و نشناختن ارزشها برشمرد و گفت: برخی گمان میکنند زندگی در یک جامعه دینی لزوما آگاهی به احکام و دستورات را نیز به دنبال دارد، در صورتی که ضمن ابراز تأسف باید اعلام کرد که درصد بالایی از افراد جامعه اسلامی در زمینه ارزشهای دینی و علل وضع آن آگاهی کافی ندارند و این امر در آیات و روایات نیز تأیید شده است.
حجتالاسلام والمسلمین مریجی ادامه داد: برخی جوانان به راستی از آگاهیهای کافی در زمینه شریعت برخوردار نیستند و به عینه مشاهده شده است که برخی از این افراد پس از راهنمایی و کسب آگاهیهای کافی از آنچه کرده بودند به شدت پشیمان شدهاند.
رئیس میز تخصصی اسلامیسازی علوم انسانی قطب فکری ـ فرهنگی بنیادهای نظری و نظام متقن علوم اسلامی و انسانی، با اشاره به اینکه امروز اطلاعات جوانان در حوزههای ورزشی و سینمایی بسیار بیشتر از اطلاعات عمومی آنان در مورد شریعت اسلام است، گفت: این ناآگاهی به سه عامل باز میگردد که اولین و مهمترین آن خانواده محسوب میشود.
تفاوت فرهنگ پذیری و جامعهپذیری
وی ادامه داد: فرهنگپذیری ارزشها در روح و روان افراد توسط خانواد صورت میگیرد، در صورتی که اغلب از جامعه این انتظار را داریم. این در حالی است که وظیفه اجتماع جامعهپذیر کردن افراد است و ما هنوز به درک تفاوت فرهنگ پذیری و جامعهپذیری نرسیدهایم. در مقوله فرهنگ پذیری ابتدا فرد باید توسط خانواده با ارزشها آشنا و به آن اعتقاد و التزام عملی پیدا کند اما در جامعهپذیری با قوانین آشنا و در ظاهر به آن التزام مییابد.
حجتالاسلام مریجی به ذکر مثالی پرداخت و گفت: مثال این امر به تبعیت از قوانین راهنمایی و رانندگی بازمیگردد که اگر در افراد فرهنگ پذیری صورت گرفته باشد حتی بدون وجود مأمور و ترس از جریمه نیز قوانین رعایت میشود، اما اگر فقط جامعه پذیری صورت گرفته باشد التزام به قانون منوط به حضور مامور راهنمایی و رانندگی میشود.
وی ادامه داد: امروز کودکان بیشتر از آنکه در دامان مادر تربیت شوند، به مهدهای کودک سپرده میشوند و پدران بیشتر وقت خود را به کار کردن اختصاص میدهند. این در حالی است که مهدکودک نیز توان فرهنگ پذیر کردن کودکان را ندارد و صرفا آنان را جامعهپذیر میکند.
نقش نظام آموزشی در ارائه آگاهی
رئیس دانشگاه باقرالعلوم(ع) ساختار اجتماعی و فرهنگی و نظام آموزشی و تعلیم و تربیت را نیز در زمینه ارائه آگاهیهای کافی در زمینه ارزشها مؤثر خواند و گفت: باید دید کتابهایی که در اختیار دانشآموزان قرار میگیرد تا چه حد حاوی ارزشهای دینی و اسلامی است. این امر هنوز به یک دغدغه جدی در نظام آموزشی تبدیل نشده است، در صورتی که نیاز به اثرگذاری بر افراد ارائه آموزشهای کافی از دوران کودکی است.
این جامعه شناس دینی با تأکید بر اینکه در برخی کشورهای خارجی تحقیق و پژوهش از کودکی به افراد آموخته میشود گفت: این نظام چنان در کشور ما با مشکل روبرو است که وقتی افراد به مقطع دانشگاه نیز میرسند برای تحقیق و پژوهش با مشکل روبرو بوده و دائما به دنبال کپی اطلاعات بجای کنکاش و بررسی آن هستند. این عدم توانایی در تحقیق و پژوهش به فضای فرهنگی نیز سرایت دارد.
مسجد میسازیم، مسجدی نمیسازیم
وی به نقش مراکز فرهنگی نیز اشاره و عنوان کرد: فرهنگ امری دیربازده است بنابراین مسئولان فرهنگی که مدت ریاست کوتاهی دارند درصدد نمایش کارکرد خود هستند، بنابراین بیش از آنکه اهتمام خود را به ارائه آموزشهای فرهنگی اختصاص دهند راههای کوتاهتر و زودبازدهتر همچون ورزش و هنر را دنبال میکنند. اگر چه این امور به جای خود ارزشمند است اما نیاز ابتدایی ما آشنایی با پایهها و زیر ارزشها است. مسجد میسازیم بدون آنکه مسجدی بسازیم.
وی از دیگر علل نادیده گرفتن ارزشهای دینی در جامعه نزد برخی افراد را تضاد و تعارض فرهنگی ارزشی میان خانواده و جامعه دانست و گفت: فرد امانتداری و صداقت را به عنوان یک ارزش در کانون خانواده میآموزد اما وقتی به بستر اجتماعی میرسد، جامعه را نوعی دیگر میبیند و برای آنکه منزوی نشود خود را با ارزشهای گروه مورد علاقه تطبیق میدهد.
تلویزیون یکی از حوزههای تناقض در ارزشهای گفتاری و عملی
حجتالاسلام مریجی یکی از این حوزههای تناقض را برنامههای تلویزیونی خواند و تصریح کرد: ما دائما غرب را محکوم میکنیم، اما با نگاهی به آنچه از رسانه پخش میشود درمییابیم که اکثرا از دنیای غرب اقتباس شده است. این تعارض جوان را دچار ابهام و تردید در پذیرش ارزشها میکند.
تخلف نخبگان جامعه
وی سومین علل ایجاد پدیده اباحه گری را تخلف نخبگان جامعه دانست و با اشاره به حدیث «الناس علی دین ملوكهم» اظهار کرد: مردم مطابق دین مسئولان جامعه خود رفتار میکنند و اگر مسئولان یک قدم اشتباه بردارند، مردم دهها برابر آن دچار اشتباه میشوند. تخلفات اقتصادی، سیاسی و فرهنگی رخ داده از سوی مسئولانی که ادعای الگو بودن دارند باعث ضربه زدن به پیکره ارزشهایی می شود که به فرد القا شده است.
این جامعهشناس دینی به سخنی از پیامبر اکرم(ص) اشاره و عنوان کرد: ایشان از دو چیز در امت خود میترسند که یکی از آنها فاسد شدن علما و حکما است. این دو دسته اگر آلوده شوند سایر افرا جامعه را نیز با عملکرد خود فاسد میکنند.
لقمه حرام، مسیر ارزشها را نزد فرد تغییر میدهد
وی در ادامه سخنان خود فقر را عامل دیگری خواند و با عنایت به سخنان پیامبر اکرم(ص) که فرمودند: «لَولا رَحْمَةُ رَبِّی عَلی فُقَراءِ اُمَّتِی کادَ الْفَقْرُ اَنْ یَکُونَ کُفْرا؛ اگر رحمت [و شفقت] پروردگارم شامل فقیران امتم نبود، نزدیک بود که فقر، [باعث] کفر شود.» عنوان کرد: فردی که در معاش خود دچار مشکل باشد منحرف میشود و رو به سوی لقمه حرام میبرد، در چنین شرایطی فرد در برابر حق کور و کر میشود. همچون روز عاشورا که امام حسین(ع) خطاب به لشکریان یزید خوردن لقمه حرام را باعث کوردلی و زیرپا گذاشتن ارزشها دانستند.
عدم اجرای دقیق قوانین
رئیس دانشگاه باقرالعلوم(ع) عدم اجرای دقیق قوانین را عامل دیگری یاد کرد و گفت: اگر با فرد متخلف مطابق قانون رفتار نشود و افراد خاطی از جایگاه و منزلت خود منع نشوند و یا قانون صرفا برای قشر خاصی اجرایی شود ارزش و اعتبار خود را در میان مردم از دست میدهد و ارزشهایی که به صورت قانون بیان شدهاند رنگ میبازند.
وی در نتیجه گیری سخنان خود عواملی همچون کم رنگ شدن نقش خانواده، تضاد و تعارض فرهنگی - ارزشی میان خانواده و جامعه، تخلف نخبگان و عملکرد مسئولان جامعه، فقر و عدم اجرای قوانین را در گسترش اباحه گری از منظر تعالیم دینی مؤثر خواند و گفت: وقتی با جوانی روبرو هستیم که از مرحله آموزشهای خانواده و مدرسه گذر کرده است و هنوز با کجی در رفتار روبرو است باید سعی در بهبود شرایط سایر عوامل داشته باشیم.
وی ادامه داد: در برخی شرایط نیز امکان دارد فرد در خانواده و مدرسه مسیر خوبی برای فرهنگ پذیری را طی کرده باشد اما با ورود به جامعه و مشاهده سایر عوامل ذکر شده دچار لغزش و سستی در اعتقاد به ارزشها شود.
لزوم توجه بیشتر به جایگاه جوانان در جامعه
حجتالاسلام مریجی همچنین خواستار توجه بیشتر به مشکلات و جایگاه جوانان در جامعه شد و تصریح کرد: جوان در برخی موارد در جامعه دیده نشده و به بازی گرفته نمیشود، این در حالی است که در دوران جنگ نوجوان 15 ساله وقتی از منطقه جنگی به خانه و محله خود بازمیگشت با احترام اهالی محله مواجه میشود، اما امروزه کمتر به جوانان توجه میشود. ارزش قائل شدن برای جوان و دیدن او سبب میشود خود را از تخلف به دور نگه دارد.
مطالب مرتبط
