ابوریحان‌بیرونی؛ دانشمندی که عمرش را وقف علم کرد

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، ابوریحان بیرونی منجم، ریاضیدان، تقویم‌شناس، انسان‌شناس، هندشناس متولد 361 در خوارزم و هم دوره با فردوسی و ابن‌سینا است.
وی متین و با وقار بود و این متانت از آثارش به‌راحتی برداشت می‌شود، آثار او منطقی و عالمانه است و تعدادی از آثارش به زبان فارسی و تعدادی هم به زبان عربی نوشته شده است، البته آثاری به هر دو زبان هم از او موجود است.
در رابطه با لقب «ابوریحان» به وی نیز گفته‌اند: ریحانه دخترک خردسال دوستش بود که علاقه بسیار او به نجوم و ستاره شناسی و ارادتی که به این دانشمند داشت، سبب شد تا وی به آموزش دادن به او بپردازد و از آن پس به او «ابو ریحان» یعنی «پدر ریحانه» گفته شد و چون در خارج از شهر خوارزم زندگی می‌کرد لقب بیرونی به او داده شد.
ابوریحان از شخصیت‌های درجه اول فرهنگ و تمدن اسلامی است. از نظر برخی مستشرقین، در تمام جهان اسلام نظیر ندارد. رشته تخصصی‌اش ریاضیات، نجوم، تاریخ، هیأت، داروشناسی، بررسی عقاید و ادیان اقوام و ملل و امثال آن‌ها بوده است.چند کتاب تحقیقی نفیس آفریده که جهان هنوز به اعجاب در آن‌ها می‌نگرد که از جمله آن‌ها می‎توان به  تحقیق ماللهند، الاثار‌الباقیه، قانون مسعودی و ... اشاره کرد.
او زبان‌های یونانی و سریانی، علاوه‌بر زبان فارسی و زبان عربی و زبان خوارزمی که زبان مادری او بود هم می‌دانسته است. زبان عربی را بهترین زبان‌ها برای مسائل علمی می‌داند و علاقه خاصی به این زبان نشان می‌دهد.
وی می‌گوید: اگر مرا به عربی ناسزا گویند بیشتر دوست دارم از این‌که به بعضی زبان‌های دیگر مرا بستایند.
استادان او معلوم نیست جز یک نفر به نام ابونصر بن علی بن عراقی که ظاهراً همان ابونصر عراقی است که در دربار خوارزمشاه بوده و معلوم نیست که ابوریحان شاگردانی داشته یا نداشته است.
ابوریحان از کسانی است که عمر نسبتاً طویل یافته و تمام وقتش وقف علم بوده است، جز به علم به‌کار دیگر نپرداخته است. او در سال فقط دو روز تعطیل داشته است.
ابوریحان بیرونی برای علم و دانش اهمیت بسیاری قائل بود، عنوان کرد: ابوریحان بیرونی حتی در لحظه مرگش هم به‌دنبال پاسخ یکی از سؤال‌هایش بود و هنگامی‌که از او پرسیدند اکنون که در بستر مرگ هستی چه فرقی می‌کند که جواب سؤالت را بدانی یا نه، پاسخ داد اگر من جواب این سؤال را بدانم به معلومات من افزوده می‌شود و یقیناً داناتر از این دنیا خواهم رفت.
ابوریحان و ابن‌سینا در حدود سال 400 در خوارزم با هم ملاقات داشته‌اند. ابوریحان چند سالی از بوعلی بزرگسال‌تر بوده و در حدود هیجده سؤال در مسائل فلسفی و غیره که برخی از آن‌ها اعتراض به ارسطوست از بوعلی کرده است. بوعلی به آن‌ها پاسخ گفته است.
ابوریحان به مبانی اسلامی سخت معتقد و پایبند بوده است و در نوشته‌های خود عموماً مانند یک مؤمن واقعی از دین مقدس اسلام یاد می‌کند و به تناسب، آیات کریمه قرآن را می‌آورد.
ابوریحان بیرونی مخصوصاً احساسات ضد شعوبی‌گری داشت و در برخی نوشته‌های خود سخت از شعوبی‌گری اظهار تنفر می‌نماید و این دانشمند به احتمال زیاد شیعه بوده است.
کتاب «التفهیم لاوایل صناعه‌التنجیم» یکی‌از آثار ابوریحان بیرونی است که در آن به آموزش علم نجوم از پایه تا آموزش‌های سطح بالاتر و تکمیلی پرداخته است که بعد از آنکه نوشتن کتاب به اتمام رسید آن‌را به ریحانه تقدیم کرد.
عده‌ای به اشتباه گمان می‌کنند که ابوریحان تقویمی همانند آنچه که امروزه وجود دارد و در آن روز و ماه نوشته شده است را تنظیم کرده بود، اما آنچه ابوریحان به کتابت درآورده بود، اثری به نام آثارالباقیه عن القرون الخالیه است که در آن وقایع مهم ایران، یونان، مسیحی و یهودی را با هم مقایسه می‌کند و اطلاعات ارزشمندی از زمان‌های مختلف تاریخی دارد برای مثال نظر هر کدام از این اقوام را در رابطه با این سؤال‌که دنیا چه‌قدر عمر دارد را به رشته تحریر درآورده است.
بعد از حمله سلطان محمود غزنوی به خوارزم، ابوریحان به اسارت آنان در آمد و به غزنه رفت و زمانی‌که در اسارت به سر می‎برد از فرصت‌ها استفاده کرد و هرگاه سلطان محمود به هند حمله می‌کرد، همراه با او به هند می‌رفت که در نتیجه این سفرها با هند آشنایی کامل پیدا کرد و این کتاب را با موضوع مذهب و عادات و رسوم هندوان به همراه گزارشی از سفرهایش به هند نوشت.
وی در سال 440 در غزنین از دنیا رفت و قبرش تا کنون ناپیدا باقی مانده است.