دانشی به عمق یک وجب/ وقتی افکار عمومی را افواه عمومی جهت میدهند
کانون خبرنگاران نبأ: امروزه الگوهای ارتباطی به شدت دچار تغییر شدهاند و ارتباطات اجتماعی به مدد شبکههای گوناگون اجتماعی و اپلیکشنهای رنگانگ موبایلی که هر روز امکان تازهای را برای مخاطبان میافزایند رنگ دیگری به خود گرفته است.
به گزارش کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ؛ شاید نقش رسانهها و میزان نفود آنها در ساخت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جوامع بر کسی پوشیده نباشد و این روزها افکار عمومی را افواه عمومی شکل میدهند.
شاید همین رنگ و بوی تعاملی شبکههای اجتماعی سبب رونق روزافزون این شبکهها شده اند و عصر نوین اطلاعات را رقم زدهاند اما سرعت تغییرات ارتباطی و فرهنگی اینقدر شدید است که در عموم جوامع خطر نفوذ این جریان نرم احساس شده است و عموم دولتها درصدد ایجاد راهکارهایی برای حل این معضلاند.
در تعاریف گوناگون شبکههای اجتماعی ذکر شده است که این شبکهها سبب انقلاب در ارتباطات شدهاند و نوع جدیدی از روابط اجتماعی را به موازات جهان واقعی به وجود آوردهاند. در چنین شرایطی فرهنگها از طریق واسطهای الکترونیک منتقل میشوند و زمان و مکان مفهوم تازهای پیدا کرده و شاید بتوان گفت که فاصلههای اجتماعی عملا از میان رفته است و خرد جمعی مفهوم تازهای یافته است.
گاهی شبکههای اجتماعی تاثیرات مثبتی نظیر کنش و واکنشهای مخاطبان را نیز به همراه داشتهاند و از نمونههای مثبت این کنشها میتوان به راهاندازی کمپینهای انسان دوستانه و احتمال مشارکت در فعالیتهای مثبت اجتماعی نیز اشاره کرد.
شاید در مواردی بتوان گفت که شبکههای اجتماعی به عنوان سرمایه تلقی و سبب شکل گیری یک خرد جمعی میشوند و مهارتهای ارتباطی را با توجه به فرهنگ هر جامعه تغییر دادهاند اما در بسیاری از جوامع گسترش روزافزون این شبکهها تبدیل به یک معضل اجتماعی شدهاند.
شایعاتی که حتی خبرنگاران هم باور میکنند
برخی شبکههای اجتماعی نظیر تلگرام و اینستاگرام چنان محل رجوع و ارائه اطلاعات شدهاند که بسیاری از اخبار و اطلاعات و حتی علوم نیز از طریق کانالها و گروههایی که بعضا توسط افراد بیسواد یا کم سواد اداره میشوند محل رجوع بسیاری افراد شدهاند و چنان دانشی به عمق یک وجب ایجاد کردهاند! که گاهی نمیتوان افراد را متقاعد کرد که این اخبار یا اطلاعات کذب محض است.
نفود نرم شبکههای اجتماعی حتی خبرنگاران و جامعه خبری را هم تحت تاثیر قرار داده است و فضای عمومی اخبار جامعه اینقدر متمایل به سمت شایعات است که حتی خبرنگاران که خبرسازان عرصه خبرند منابع خبری خود را در شبکههای اجتماعی جستجو می کنند و گاهی سطح این باور به شایعات اینقدر عمیق میشود که شایعه مرگ مجری تلویزیونی از رسانه ملی اعلام میشود.
نقض حریم خصوصی افراد
شبکههای اجتماعی به خصوص تلگرامی رسالت خبری را هم زیر سوال بردهاند و حتی مبانی اخلاقی رسانهها را هم به چالش کشیدهاند. انتشار تصاویر خصوصی افراد حتی توسط رسانهها، هتک حرمت به افراد در شبکههای اجتماعی حتی فضای رسانهها را هم آلوده کرده است و این درد گریبان برخی رسانهها و خبرنگاران را نیز گرفته است.
تبلیغات ضد دینی و تغییرات زبانی و فرهنگی
گرداب شبکههای اجتماعی که هر روز شعاع آن گستردهتر میشود گاهی اعتقادات و باورهای مردم را نشان رفتهاند و گاهی چنان هدفمند در این زمینهها چالش ایجاد میکنند که باور یک فرد را نسبت به ارزشهای دینی دگرگون کرده و یا دچار تردید میکنند. برای نمونه میتوان یه یک کانال تلگرامی جهت آموزش خودکشی اشاره کرد که چندین نوجوان با استناد به راهکارهای این کانال تلگرامی خودکشی کردهاند.
اگر بخواهیم به سادهترین آسیب این شبکهها اشاره کنیم تغییر گفتمان عمومی و آسیب به فرهنگ و زبان رسمی کشور است چون هر شبکهای به ضرورتهای مورد نیاز خود نوعی از گفتمان را میان نسلهای گوناگون اشاعه میدهد.
راهکارهای پیش رو
در کنار همه آثار مثبت و چالشهای بدیهی، امری که میتواند جایگزین برخوردهای سلبی شود آموزش و فرهنگ سازی در این زمینه است. سرعت ظهور شبکههای گوناگون اجتماعی گاهی سرعت واکنش را در زمینه آموزش گرفته است و کارشناسان و متولیان امور از سیل این رشد سریع عقب ماندهاند و شاید استفاده از نیروهای جوان که بتوانند هوشمندانه و سریع با تکنولوژیهای جدید آشنا شوند یکی دیگر از راهکارهای مواجهه با شبکههای نوین اجتماعی و اطلاعاتی باشد.
نظارت کارشناسانه و مستمر بر فضای مجازی و تحلیل محتوای آنها میتوان زمینهساز برنامهریزی برای آینده و مواجهه با تکنولوژیهای نو ظهور آینده شود.
مینا حیدری
