تفسیر مثبت از رویدادها؛ نتیجه درونی‌ شدن مذهب

ارتقای سلامت فکری جامعه نیازمند مردمی سالم است تا بتوانند آن جامعه را به پرورش و شکوفایی برسانند که ضرورت آن نسلی جوان با روح و روانی آزاد با کمترین فشار روانی است، اما متأسفانه در حال حاضر در تمامی سطح جهان شاهد افزایش فشارهای روانی ناشی از مشغله‌های زندگی هستیم که در نهایت موجب مشکلات بزرگی از قبیل کاهش طول عمر افراد، طلاق‌های عاطفی، خودکشی، کاهش امید به زندگی، بیماری‌های روانی و ... می‌شود.

باورهای مذهبی موجب آرامش درونی است
امروزه ما با جامعه‌ و انسان‌هایی روبه‌رو هستیم که در زندگی‌ خود غرق در استرس، اضطراب و هیجانات منفی هستند که  این اختلالات مرهون مدرنیته شدن زندگی‌ آنهاست، در سال های گذشته مطالعاتی راجع به تأثیر دین در آرامش و سلامت روانی افراد صورت گرفته و بسیاری از روانشناسان و محققان بزرگ به این نتیجه رسیده‌اند که دین، ایمان و باورهای مذهبی موجب آرامش درونی، کاهش اظطراب و استرس در افراد می‌شود و در نهایت یكی از عوامل ایجاد آرامش ایمان به خدا است.
کارل گوستاو یونگ، روانپزشک و متفکر سوئیسی می‌گوید: «من صدها تن از بیماران را معالجه و درمان کرده‌ام، از میان بیمارانی که درنیمه عمر خود (35 سالگی به بعد) به سر می‌برند حتی یک بیمار را نیز ندیدم که اساساً مشکلش نیاز به یک گرایش دینی در زندگی نداشته باشد به جرأت می‌توانم بگویم که تک تک آنها به این دلیل قربانی بیماری روانی شده بودند که آن چیزی را که ادیان موجود در هر زمانی به پیروان خود می‌دهند، نداشتند و فرد فرد آنها، تنها وقتی که به دین و دیدگاه‌های دینی بازگشته بودند به طور کامل درمان شدند».
دین اسلام نیز به عنوان کامل‌ترین دین آسمانی بر این موضوع در کتاب بزرگ و شریف خود قرآن اشاره‌های مکرر فرموده همانطور که در سوره مباركه فتح می‌خوانیم: «هُوَ الَّذِی أنْزَل السَّكِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ لِیزْدَادُ و إِیمَانًا مَعَ إِیمَانِهِمْ؛ اوست آن كس كه در دل‌هاى مؤمنان آرامش را فرو فرستاد تا ایمانى بر ایمان خود بیفزایند»، اولین برداشتی كه از این آیه مبارکه به دست می‌آید این است كه بدون ایمان، آرامش روحی و روانی وجود ندارد و کسانی که از آرامش قلبی برخوردار هستند ایمان راسخی به خداوند دارند.
لیلا قراباقی، روانشناس در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا) از همدان، عنوان کرد: منظور از سلامت روان این است که مردم یک جامعه بتوانند خود را با جامعه هماهنگ کنند، جامعه خود را بشناسند و قدرت سازگاری با نیاز‌های جامعه خود را داشته باشند، به همین میزان نقش و تأثیر دین هم در این سازگاری را نباید نادیده بگیریم.
ایمان به قدرت خدا، باعث کنترل استرس می‌شود
وی با بیان اینکه اعتقادات دینی و مذهبی باعث بالا رفتن امید به زندگی در افراد می‌شود، ادامه داد: افرادی که احساس می‌کنند به یک قدرت عظیم وابسته هستند برای کنار آمدن با مشکلات خود به این نیروی لاینحل پناه می‌برند و همین موضوع باعث می‌شود آرامش بیشتری پیدا کنند.
این روانشناس اظهار کرد: استرس و اضطراب موجب از بین رفتن و کاهش سلامت روان است، همین که انسانی که رابطه دینی با یک قدرت بزرگ مانند خداوند را دارد باعث کاهش استرس و اضطراب‌های درونی آنها می‌شود و باعث به وجود آمدن اراده و پیروز شدن بر استرس زندگی‌های فردی و اجتماعی است و همین قدرت بزرگ باعث کنار آمدن او با مشکلاتش می‌شود.
راه‌های درست ارتباط گرفتن با خدا به خوبی آموزش داده نشده است
قراباقی ابراز کرد: به عقیده من اینکه می‌گویند تمایل انسان‌ها، نسل جدید و جوان به باور‌های دینی، اعتقادات مذهبی و در نهایت به خداوند متعال کم شده درست نیست؛ بلکه این افراد روش‌های خود را تغییر داده‌اند، با هرکسی صحبت کنیم در درون خود به قدرت خداوند ایمان دارد ولی نتوانستیم راه‌های درست ارتباط گرفتن با خدا را به آنها آموزش بدهیم، آنها را با اینگونه ارزش‌ها آشنا کنیم و این مشکل بزرگ ما است.
وی ادامه داد: شیوه انتقال مطالب ما به نسل جوان صحیح نبوده است زیرا همه خداوند را در نظر دارند، در مشکلات و نگرانی‌ها زندگی روزمره خود در دل به او پناه می‌برند ولی اینکه نمی‌دانند چطور و به چه شکلی به خدا پناه ببرند مشکل از خانواده، رسانه‌ها و جامعه است.
این روانشناس با بیان اینکه نهادینه کردن روش‌های درست ارتباط گرفتن با خداوند کار سخت و مشکلی است، گفت: ما دین، ارزش و اعتقادات خود را به فرزندانمان خیلی آرمانی و دست نیافتنی معرفی کرده‌ایم، در این راه به درستی پیش نرفتیم زیرا رسیدن به جامعه آرمانی سخت است، باید روش خود را تغییر بدهیم تا آنها نیز روش درست را پیدا کنند همچنین باید برای نسل جوان الگوسازی‌های مناسب کنیم.
قراباقی افزود: باید از سنین کوچک‌تر فرهنگ‌سازی را شروع کنیم و بچه‌ها را از خداوند با بیان اینکه «خداوند گناهکاران را به جهنم می‌برد و یا تو را دوست ندارد» نترسانیم متاسفانه نحوه بیان ما اشتباه است، بچه‌ها باید بدانند خداوند مهربان است و رحمت او خیلی زیاد است.‌
این روانشناس ابراز کرد: خیلی از روانشناسان در مورد تأثیر دین بر روی سلامت روانی فرد و جامعه بحث کرده‌اند که در این میان «کارل گوستاو یونگمی» بیشترین نظریات را در این حوزه داده است، محققین و روانشناسان کشور‌های خارجی و غربی نیز در مورد اینکه نقش مذهب در سلامت چقدر می‌تواند باشد نظریات مختلف و گوناگونی داده‌اند و به تازگی نیز برای درمان بیماری‌‌های روانی از روش «روان درمانی دینی» استفاده می‌کنند که دراین روش بر روی افراد با مفاهیم دینی کار می‌کنند.
وی با تأکید بر اینکه ایمان و اعتقاد به قدرت خدا باعث می‌شود که فرد بتواند استرس خود را کنترل کنند، یادآور شد: وقتی انسان باور کند نمی‌تواند در مقابله با مشکلات خود کاری کند بر روی آنها کنترل نخواهد داشت و نمی‌تواند خود را با آن شرایط وفق بدهد، زیرا باور خود را از دست داده‌ و در خود احساس پوچی می‌کنند.
رفتار روانی دانش‌آموزان مدارس قرآنی بهتر از مدارس عادی است
این روانشناس بیان کرد: در یکی از تحقیقات خود که روی هوش معنوی دانش‌آموزان مدرسه قرآنی و مدارس دیگر انجام دادم متوجه شدم با وجود اینکه دانش آموزان مدارس معنوی با مدارس دیگر از لحاظ بهره هوشی یکسان بودند اما رفتار روانی آنها خیلی بهتر است.
غفوری، روانشناس تربیتی نیز به ایکنا گفت: متأسفانه روانشناسان بزرگی مانند «فروید» نظر مثبتی در مورد تأثیر اعتقاد مذهبی بر روی سلامت روانی فرد نداشته‌اند ولی سال‌ها بعد یکی از شاگردان او به نام «کارل گوستا یونگمی» روان هر فردی را به دو بعد شخصی و معنوی تقسیم می‌کند.
وی ادامه داد: علاوه بر نیازهای مادی، نیازهایی وجود دارد که گاهی به آن توجه نمی‌شود اما برای کمال افراد، رسیدن به هویت شخصی و هویت کمال‌گرا ضروری و لازم است که همان نیازهای معنوی هستند و این نیاز‌های معنوی از طریق معنا در زندگی محقق می‌شود.
این روانشناس با بیان اینکه باید بدانیم برای چه زنده هستیم و مقصد ما قرار است به کجا ختم شود؟ ادامه داد: این قبیل سوالات از طریق مذهب پاسخ داده می‌شود و البته در این مورد فرق نمی‌کند چه مذهبی باشد، بلکه همین اعتقاد داشتن به یک منبع که بتوان از آن آرامش بگیریم، کافی است، البته این مسئله شامل ادیانی که دارای چارچوب هستند می‌شود و  ادیان غیر عقلی مانند بودائیسم و یا نهیلیسم از این حوزه خارج هستند.
غفوری اضافه کرد: انسان با وجود داشتن ضعف‌ها و کم‌کاستی‌هایی به دلیل اینکه به قدرت و منبعی «لاینحل» به اسم خداوند وابسته است احساس کمبود نمی‌کند آیه مشهور «الَّذِینَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ آنها كساني هستند كه ايمان آورده‏ اند و دلهايشان به ياد خدا مطمئن (و آرام) است، آگاه باشيد با ياد خدا دلها آرامش مييابد!»(الرعد/آیه 28) هم در مورد همین موضوع است که به صراحت در قرآن بیان شده است.
فرد با اتکا به مذهب مشکلاتش را به خوبی حل می‌کند
این روانشناس اضافه کرد: البته این آرامش به شرطی تحقق می‌یابد که مذهب در شخص خوب شکل گرفته و خوب جهت داده شده باشد در واقع فرد می‌تواند با اتکا به آن مذهب مسائل و مشکلاتی که برایش پیش می‌آید، را حل کند.
غفوری ابراز کرد: ما روانشناسان برای درمان فردی که به علت اضطراب، استرس، تنش‌های فردی و خانوادگی به ما مراجعه می‌کنند که از دستاورد این دنیای مدرن است از مولفه‌های دینی و مذهبی استفاده می‌کنیم و از فرد می‌خواهیم ارزشی در وجود خود پیدا کند، همین اعتقاد فرد موجب می‌شود دیدی خوش‌بینانه به مشکلات داشته باشد.
تفسیر مثبت از رویدادها؛ نتیجه درونی‌ شدن مذهب
وی گفت: همین درونی‌ شدن مذهب در فرد موجب می‌شود وی تفسیر مثبتی از رویداد داشته باشد و آن را امتحان خدا در نظر بگیرد ولی فردی که از این قضیه مستثنی باشد، احتمالاً خداوند را موجودی تنبیه کننده در نظر می‌گیرد و همین موضوع به استرس او دامن می‌زند.
این روانشناس ابراز کرد: وقتی انسان به خداوند پناه می‌برد، می‌تواند مستقیم با او ارتباط بگیرد این ارتباط به ارتباطی دونفره تیدیل می‌شود یعنی خدایی که ما را دوست دارد و ما نیز دوست داشتن خود را با اعتقاد به یکسری باور‌ها و ارزش‌ها به او نشان می‌دهیم.
غفوری اضافه کرد: اگر برای فرد مسائل و مشکلاتی هم پیش بیاید با حالت زاری و تضرع به خدا پناه می‌برد، حتی اگر مشکلش نیز حل نشود احساس آرامش می‌کند که این به لحاظ روانشناسی تخلیه هیجانات منفی است چون می‌داند خداوند منبع قدرت است، این استرس‌ها کاهش پیدا می‌کند.
وی با بیان اینکه اولین ارتباطی که لازم است فرد داشته باشد ارتباط با خداوند و آفریننده خود است، سپس ارتباط با خود و در آخر ارتباط با دیگران است، گفت: وقتی فردی برای درمان مشکلات ارتباط‌گیری و هیجانات خود به ما مراجعه می‌کند ابتدا به او راه‌های ارتباط با خود و خدا را آموزش می‌دهیم.
اضطراب از عوامل کاهش عمر انسان است
این روانشناس با عنوان اینکه هر چقدر ارتباط با خداوند قوی باشد سطح استرس و اضطراب پایین می‌آید، اظهار کرد: اضطراب یکی از بیماری‌هایی است که موجب می‌شود قلب بیشتر فعالیت کند و در نتیجه عمر انسان کاهش پیدا کند ولی در صورت کاهش استرس؛ شادی، نشاط و امید به زندگی در فرد افزایش پیدا می‌کند.‌
این روانشناس با اشاره به اینکه بعضی از کارشناسان معتقد هستند نگاه جوانان نسبت به دین تغییر کرده است، افزود: این تغییر ممکن است به علت فضاهایی باشد که برای مقابله و مبارزه با دین‌گرایی در شبکه‌های ماهواره‌ای و  فضاهای مجازی ایجاد شده که برای جوانان ما آفت است؛ در کشور ایران دین برای جوانان ارثی که از پدرانشان گرفته‌اند، اما ریشه دین برای آنها به معنای واقعی شکل نگرفته و خیلی برنامه‌ها باید صورت بگیرد تا این ریشه محکم شود.
وی ادامه داد: بجای اینکه ما این نهال را محکم‌تر کنیم، متأسفانه دشمن از ما پیشی گرفته و وارد این حوزه شده است، دشمن با تبلیغاتی ضد دینی و حتی گاهی از طریق بازی‌های کامپیوتری وارد این حوزه شده و با دین مقابله می‌کند البته هر چقدر این تبلیغ از طرف خود ما صورت بگیرد اثرات بیشتری دارد.
این روانشناس بیان کرد: خانواده در هر جامعه‌ای به عنوان حلقه اصلی تربیت و شکوفایی است اما وقتی هنوز باورهای دینی برایشان محکم نشده قطعا در تربیت فرزندانشان نیز تأثیر می‌گذارد، اگر قرار است برنامه‌ای باشد باید از طریق خانواده‌ای صورت بگیرد.
بسیاری از آفت‌ها ناشی از دین‌گریزی است
غفوری عنوان کرد: بسیاری از آفت‌ها مانند اعتیاد، رفتارهای پر خطر جنسی و غیره که در دین ما منع شده، از همین دین‌گریزی که دستاورد دشمن است وارد خانواده‌ها شده و در این راه آموزش خیلی می‌تواند کمک کننده باشد.
وی اضافه کرد: وقتی آموزش درست به خانواده‌ها داده شود، جوانان از آسیب‌های اعتیاد و غیره مطلع می‌شوند و می‌دانند که با یکسری خویشتن‌داری، پناه بردن به دین، باور به ارزش‌ها و اعتقادات می‌توانند خود را کنترل کنند.