عطر و بوی یوم ترویه
گروه اندیشه: هشتم ذیالحجه سال شصت هجری قمری، روز تاریخی ناتمام گذاشتن حج توسط امام حسین(ع) است، روزی که امام با خانواده و یارانشان مکه را به قصد کوفه ترک کردند، این روز سر آغازیست بر واقعه عاشورا و حماسه عاشوراییان.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از آذربایجانشرقی، ترویه در لغت به معانی سیراب کردن، سیراب گردانیدن، کسی را بر روایت شعر داشتن، در کاری اندیشه کردن اندیشیدن ، در کار و نگریستن پایان آن را و تعجیل نکردن در جواب است.
با استناد به روایتی از زمانی که ابراهیم(ع) مأمور شد خانه کعبه را بسازد ولی مکان آنرا نمیدانست در نتیجه خداوند جبرئیل سلامالله علیه را نازل کرد تا مکان خانه را برای ابراهیم مشخص کند و خداوند تعالی پایههای کعبه را از بهشت نازل فرمود و حجرالاسود نیز نازل شد؛ سپس ابراهیم برای کعبه دو در قرار داد، دری در سمت مشرق و دری در سمت مغرب که مستجار نامیده می شود. وقتی ساخت کعبه به اتمام رسید ابراهیم و اسماعیل حج بجا آوردند و جبرئیل در روز هشتم ذی الحجه (روز ترویه) بر آن دو نازل شد و گفت برخیزید و آب جمعآوری کنید، چون در زمین عرفات آبی وجود ندارد.
به همین دلیل این روز، روز ترویه (یعنی ذخیره کردن آب) نامیده شد؛ و طبق آیه35 سوره شریفه ابراهیم بیان شده است که: ابراهیم گفت پروردگارا این شهر را محلی امن قرار بده و اهل آن را از میوهها بهرهمند کن.
افزون بر این مستندات، روز ترویه یکی از ارزشمندترین روزهای زمان برشمرده شده است که خود آداب و اعمال مخصوصی دارد که در زیر به برخی از آنها از جمله اینکه روزه در این روز روزه و غسل ثواب بسیار دارد.
رسول خدا (ص) در راستای این روزها فرمودهاند: خدای تبارک و تعالی از هر چند چهار شماره برگزید، از فرشتگان، جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و عزرائیل و از پیغمبران چهار نفر برای مبارزه بهوسیله شمشیر، ابراهیم و داوود و موسی و من و از خاندانها چهار خاندان که ، خاندان آدم و نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برگزید و از شهرها چهار شهر برگزید و فرمود: سوگند به تین و زیتون و طورسینین و این بلد امین پس مقصود از تین مدینه است و از زیتون بیتالممقدس و از طورسینین کوفه و از بلد امین مکه و از زنها چهار زن برگزید: مریم و آسیه و خدیجه و فاطمه سلام الله علیها و از اعمال حج چهار عمل را برگزید: قربانی کردن و صدا به لبیک بلند کردن و احرام و طواف و ازماهها چهار ماه که ماههای حرامند برگزید: رجب و شوال و ذی القعده و ذی الحجه و از روزها چهار روز برگزید: روز جمعه و روز ترویه (هشتم ذی الحجه) و روز عرفه و روز عید قربان.
طبق این روایات منزلت روز ترویه تا جائی است که درک آن مساوی با درک تمام حج انگاشته شده است، چرا که روز ترویه در اصل آماده شدن برای ورود به عرفات و عید قربان است.
احکام در روز ترویه چگونه است
محمدبن ابی عمیر از یکی از یارانش از امام صادق علیه السلام نقل کرده است که فرمود: روزه روز ترویه کفاره گناهان یک سال و روزه روز عرفه کفاره گناهان دو سال است و همچنین محدث قمی در کتاب مفاتیح الجنان روزه این روز را برابر با کفاره شصت سال برشمرده است و آورده است که شیخ شهید غسل این روز را مستحب دانسته است.
از جمله وقایع این روز فرستادن نامه امام حسین علیه السلام به کوفه پس از شهادت مسلم بن عقیل است.
"بسم الله الرحمن الرحیم: از طرف حسین بن علی بسوی برادران مؤمن و مسلمان من روز سه شنبه هشتم ماه ذیالحجه که روز ترویه است از مکه معظمه بسوی شما حرکت نمودهام. موقعی که فرستاده من بر شما وارد شد در کار خود شتاب کنید و کوشا باشید زیرا من در همین روزها نزد شما خواهم آمد. والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته."
بر اساس این مستندات تاریخی مورخین خروج اما حسین علیه السلام از مکه به سمت کوفه را هشتم ذی الحجه یعنی روز ترویه نگاشتهاند که اکنون به بررسی آن میپردازیم.
دیدگاه فقها:
از دیدگاه فقهی این سخن مشهور که امام حسین(ع) حج خود را نیمه تمام گذاشت سخن نادرست است زیرا امام علیه السلام در روز هشتم ذی الحجه (یوم ترویه) از مکه خارج شد، در حالی که اعمال حج که با احرام در مکه و وقوف در عرفات شروع می شود از شب نهم ذی الحجه آغاز میشود، بنابراین امام (ع) اصولاً وارد اعمال حج نشده بود تا آن را نیمه تمام گذارد.
ایشان در هنگام ورود به مکه عمره مفرده انجام داد. البته مشهور است در برخی از کتابها مانند ارشاد شیخ مفید آمده که حضرت حج خود را تبدیل به عمره کرد و طواف و سعی انجام داد و از احرام بیرون آمد بدلیل اینکه قادر نبود حج خود را تمام نماید که این نظر بعید است.
حجتالاسلام حسین قدوسی کارشناس مسائل دینی در گفتوگو با ایکنا به تشریح یوم ترویه پرداخت و گفت: ترویه یعنی سیراب کردن،که در گذشته روزهشتم ذیالحجه که حاجیان به سمت منا و مشعر برای انجام اعمال حج تمتع حرکت میکردند برای ذخیره آب به دنبال آب میرفتند تا به سوی منا حرکت کنند و از شهر خارج شوند؛ پس یوم ترویه روز آب برداشتن است.
وی ادامه داد: اینکه چرا در تاریخ زیاد صحبتی درباره این روز نمیشود به دلیل این است که الآن آب برداشتن در میان نیست و همه جا لوله کشی شده و آب هست و موضوعیت ندارد و این موضوع در تاریخ مانده و استفاده نشده است.
حجتالاسلام قدوسی اظهار کرد: امام حسین(ع) در این روز از مکه خارج شدند.برخی اشتباهی گمان میکنند که امام حسین دعای عرفه را خوانده و حرکت کردهاند در حالی که امام حسین(ع) در سالهای قبل این دعا را خواندهاند و در سال 61 هجری به دلیل تهدید جانی که داشتند مجبور به ترک مکه شدند در عرفه حضور نداشتند و اعمال حج را نیمه تمام رها کردند.
وی در پایان درباره عظمت این روز اینگونه گفت: چون حرکت امام حسین از این روز شروع شده و این حرکت باید لحظه به لحظهاش در تاریخ زنده بماند و بر سر زبانها باشد.
گفتنی است، یومالترویه روز خیلی مهمی است، یعنی زمانی که انسان به نقطههای مصیبت عزیزان سیدالشهدا(ع) برمیگردد و مقدمه همه اینها را یومالترویه و آن جریانی که امشب، سحر در سرزمین منا اتفاق افتاد با این قصه تطبیق میکند، به عمق جانسوزی آن مصیبت، بیشتر متوجه عظمت این روز میشود.
با استناد به روایتی از زمانی که ابراهیم(ع) مأمور شد خانه کعبه را بسازد ولی مکان آنرا نمیدانست در نتیجه خداوند جبرئیل سلامالله علیه را نازل کرد تا مکان خانه را برای ابراهیم مشخص کند و خداوند تعالی پایههای کعبه را از بهشت نازل فرمود و حجرالاسود نیز نازل شد؛ سپس ابراهیم برای کعبه دو در قرار داد، دری در سمت مشرق و دری در سمت مغرب که مستجار نامیده می شود. وقتی ساخت کعبه به اتمام رسید ابراهیم و اسماعیل حج بجا آوردند و جبرئیل در روز هشتم ذی الحجه (روز ترویه) بر آن دو نازل شد و گفت برخیزید و آب جمعآوری کنید، چون در زمین عرفات آبی وجود ندارد.
به همین دلیل این روز، روز ترویه (یعنی ذخیره کردن آب) نامیده شد؛ و طبق آیه35 سوره شریفه ابراهیم بیان شده است که: ابراهیم گفت پروردگارا این شهر را محلی امن قرار بده و اهل آن را از میوهها بهرهمند کن.
افزون بر این مستندات، روز ترویه یکی از ارزشمندترین روزهای زمان برشمرده شده است که خود آداب و اعمال مخصوصی دارد که در زیر به برخی از آنها از جمله اینکه روزه در این روز روزه و غسل ثواب بسیار دارد.
رسول خدا (ص) در راستای این روزها فرمودهاند: خدای تبارک و تعالی از هر چند چهار شماره برگزید، از فرشتگان، جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و عزرائیل و از پیغمبران چهار نفر برای مبارزه بهوسیله شمشیر، ابراهیم و داوود و موسی و من و از خاندانها چهار خاندان که ، خاندان آدم و نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برگزید و از شهرها چهار شهر برگزید و فرمود: سوگند به تین و زیتون و طورسینین و این بلد امین پس مقصود از تین مدینه است و از زیتون بیتالممقدس و از طورسینین کوفه و از بلد امین مکه و از زنها چهار زن برگزید: مریم و آسیه و خدیجه و فاطمه سلام الله علیها و از اعمال حج چهار عمل را برگزید: قربانی کردن و صدا به لبیک بلند کردن و احرام و طواف و ازماهها چهار ماه که ماههای حرامند برگزید: رجب و شوال و ذی القعده و ذی الحجه و از روزها چهار روز برگزید: روز جمعه و روز ترویه (هشتم ذی الحجه) و روز عرفه و روز عید قربان.
طبق این روایات منزلت روز ترویه تا جائی است که درک آن مساوی با درک تمام حج انگاشته شده است، چرا که روز ترویه در اصل آماده شدن برای ورود به عرفات و عید قربان است.
احکام در روز ترویه چگونه است
محمدبن ابی عمیر از یکی از یارانش از امام صادق علیه السلام نقل کرده است که فرمود: روزه روز ترویه کفاره گناهان یک سال و روزه روز عرفه کفاره گناهان دو سال است و همچنین محدث قمی در کتاب مفاتیح الجنان روزه این روز را برابر با کفاره شصت سال برشمرده است و آورده است که شیخ شهید غسل این روز را مستحب دانسته است.
از جمله وقایع این روز فرستادن نامه امام حسین علیه السلام به کوفه پس از شهادت مسلم بن عقیل است.
"بسم الله الرحمن الرحیم: از طرف حسین بن علی بسوی برادران مؤمن و مسلمان من روز سه شنبه هشتم ماه ذیالحجه که روز ترویه است از مکه معظمه بسوی شما حرکت نمودهام. موقعی که فرستاده من بر شما وارد شد در کار خود شتاب کنید و کوشا باشید زیرا من در همین روزها نزد شما خواهم آمد. والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته."
بر اساس این مستندات تاریخی مورخین خروج اما حسین علیه السلام از مکه به سمت کوفه را هشتم ذی الحجه یعنی روز ترویه نگاشتهاند که اکنون به بررسی آن میپردازیم.
دیدگاه فقها:
از دیدگاه فقهی این سخن مشهور که امام حسین(ع) حج خود را نیمه تمام گذاشت سخن نادرست است زیرا امام علیه السلام در روز هشتم ذی الحجه (یوم ترویه) از مکه خارج شد، در حالی که اعمال حج که با احرام در مکه و وقوف در عرفات شروع می شود از شب نهم ذی الحجه آغاز میشود، بنابراین امام (ع) اصولاً وارد اعمال حج نشده بود تا آن را نیمه تمام گذارد.
ایشان در هنگام ورود به مکه عمره مفرده انجام داد. البته مشهور است در برخی از کتابها مانند ارشاد شیخ مفید آمده که حضرت حج خود را تبدیل به عمره کرد و طواف و سعی انجام داد و از احرام بیرون آمد بدلیل اینکه قادر نبود حج خود را تمام نماید که این نظر بعید است.
حجتالاسلام حسین قدوسی کارشناس مسائل دینی در گفتوگو با ایکنا به تشریح یوم ترویه پرداخت و گفت: ترویه یعنی سیراب کردن،که در گذشته روزهشتم ذیالحجه که حاجیان به سمت منا و مشعر برای انجام اعمال حج تمتع حرکت میکردند برای ذخیره آب به دنبال آب میرفتند تا به سوی منا حرکت کنند و از شهر خارج شوند؛ پس یوم ترویه روز آب برداشتن است.
وی ادامه داد: اینکه چرا در تاریخ زیاد صحبتی درباره این روز نمیشود به دلیل این است که الآن آب برداشتن در میان نیست و همه جا لوله کشی شده و آب هست و موضوعیت ندارد و این موضوع در تاریخ مانده و استفاده نشده است.
حجتالاسلام قدوسی اظهار کرد: امام حسین(ع) در این روز از مکه خارج شدند.برخی اشتباهی گمان میکنند که امام حسین دعای عرفه را خوانده و حرکت کردهاند در حالی که امام حسین(ع) در سالهای قبل این دعا را خواندهاند و در سال 61 هجری به دلیل تهدید جانی که داشتند مجبور به ترک مکه شدند در عرفه حضور نداشتند و اعمال حج را نیمه تمام رها کردند.
وی در پایان درباره عظمت این روز اینگونه گفت: چون حرکت امام حسین از این روز شروع شده و این حرکت باید لحظه به لحظهاش در تاریخ زنده بماند و بر سر زبانها باشد.
گفتنی است، یومالترویه روز خیلی مهمی است، یعنی زمانی که انسان به نقطههای مصیبت عزیزان سیدالشهدا(ع) برمیگردد و مقدمه همه اینها را یومالترویه و آن جریانی که امشب، سحر در سرزمین منا اتفاق افتاد با این قصه تطبیق میکند، به عمق جانسوزی آن مصیبت، بیشتر متوجه عظمت این روز میشود.
