رفتارهای معنوی را به فرزندان هدیه کنیم
کانون خبرنگاران نبأ: فائزه عظیمیزاده با بیان اینکه هرچه انسانها عفیفتر، پاکدامنتر واخلاقمدارتر باشند رفتار آنها با فطرتشان همسوترخواهد بود، گفت: فراموش نکنیم که وراثت از طریق والدین منتقل میشود. بنابراین، اگر والدین حامل ژنهای مثبت و رفتارهای مثبت باشند و رفتارهای معنوی، معرفتی و اخلاقی را به فرزندانشان هدیه کنند، شکلگیری عفاف و تربیت دینی در کودک یقیناً مطلوبتر خواهد بود.
وی نقش عفاف در تربیت دینی فرزندان را یک مؤلفه بسیار مهم دانست و گفت: عفاف و تربیت، عواملی هستند که رابطه تنگاتنگی با هم دارند؛ هرچه انسانها عفیفتر، پاکدامنتر واخلاقمدارتر باشند رفتار آنها با فطرتشان همسوترخواهد بود. همچنین، عامل تربیت درکنار وراثت میتواند کاملا مفهوم پیدا بکند، اما فراموش نکنیم همین وراثت از طریق والدین منتقل میشود. بنابراین، اگر والدین حامل ژنهای مثبت و رفتارهای مثبت باشند و رفتارهای معنوی، معرفتی و اخلاقی را به فرزندانشان هدیه کنند، شکلگیری عفاف و تربیت دینی در کودک یقیناً مطلوبتر خواهد بود.
استاد و پژوهشگر دانشگاه امام صادق(ع) ادامه داد: قرآن کریم مسئله تربیت را یک امر کاملاً مهم و جدی میداند چنانچه خداوند متعال در آیه 59 سوره مبارکه مریم میفرمایند«فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا؛ آنگاه پس از آنان جانشينانى به جاى ماندند كه نماز را تباه ساخته و از هوسها پيروى كردند و به زودى سزاى گمراهى خود را خواهند ديد». این امر نشان میدهد که تربیت نسل بعدی که اولین خشت تربیتی آن توسط خانواده شکل میگیرد امر بسیار مهمی است؛ در حقیقت خانواده اثرگذارترین و مؤثرترین نهاد برای تربیت طفل است، زیرا از بزرگترین ساختار اجتماعی برخوردار است.
فرایند تربیت باید کاملا یک رابطه معرفتی و
معنوی همراه با آگاهی و آرامش داشته باشد
عظیمیزاده اظهار کرد: حال این مسئله مطرح است که نظام خانواده باید چه رفتارها وراهکارهایی را برای تربیت دینی فرزندان خود در پیش بگیرد تا یک فضای سالم، دوستانه و مهرورزانه، و بدون تعارضات فکری بین والدین و فرزندان ایجاد شود که در این میان یکی از کارکردهای اصلی ارضای نیازهای عاطفی فرزندان توسط والدین است.
وی با بیان اینکه با ارضای نیازهای عاطفی به شکل درست، فرزندان به آرامش روحی و روانی دست پیدا میکنند، افزود: اگر محیط خانواده مطلوب نباشد مشکلات رفتاری بسیاری در فرزندان شکل میگیرد؛ برخی از روانشناسان غربی معتقدند که تعامل والدین اگر مبتنی برتعارض باشد به صورت مستقیم بر روی عملکرد رفتاری و هیجانی نوجوان اثر میگذارد. ما همین نکته را در تعاریف دینی خود داریم؛ در دعای 25 صحیفه سجادیه امام سجاد(ع) در نیایش با خداوند در حق فرزندانش میفرماید «خدايا، بر من منت گذار و فرزندانم را نگهداری كن و آنان را برای من شايسته گردان و مرا از ايشان بهرهمندی ده...و مرا ياری فرما كه فرزندانم را بپرورم و ادب کنم و به آنان مهربانی كنم....»؛ در واقع این دعا بیانگر این است که فرایند تربیت باید کاملا یک رابطه معرفتی و معنوی همراه با آگاهی و آرامش داشته باشد.
این استاد و پژوهشگر گفت: همچنین در دیگر آیات قرآن کریم همچون«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا» (آیه 6/ سوره تحریم) به این موضوع اشاره دارد که ای کسانی که ایمان آوردید، خود و خانوادهتان را از آتشی که مردمان و سنگها را در برمیگیرد نجات دهید و این نشان میدهد که مراقبت کردن و محافظت کردن از انحرافات اخلاقی و اجتماعی جزء وظایف اصلی والدین است.
عظیمیزاده با اشاره به تأکید روایات و احادیث در مورد تربیت فرزندان، اظهار کرد: پیامبر اسلام(ص) در حدیثی میفرمایند «أكرِموا أولادَكُم و َأَحسِنوا آدابَهُم يُغفَرلَكُم؛ فرزندان خود را گرامى بداريد و خوب تربيتشان كنيد تا گناهان شما آمرزيده شود».
اسمی که برای فرزندانمان انتخاب میکنیم در
رفتار آنها تجلی پیدا میکند
وی در پاسخ به این پرسش که تربیت درست فرزندان توسط والدین باید دارای چه مؤلفههایی باشد، عنوان کرد: امام صادق(ع) سه حق را بر پدر لازم میدانند؛ سه حقی که از مراحل اولیه خلق تا بزرگسالی با اوست. ایشان میفرمایند «فرزند بر پدر سه حق دارد: انتخاب مادر مناسب برای او، نام نیک نهادن بر او و جدیت در تربیت او»(بحارالأنوار، ج۷۸، ص۲۳۶٫).
استاد و پژوهشگر دانشگاه امام صادق(ع) ادامه داد: به عقیده روانشناسان مسلمان، اسمی که برای فرزندانمان انتخاب میکنیم در رفتار آنها تجلی پیدا میکند. بنابراین، اگر اسامی بیمحتوا، بیارزش و فاقد بعد معرفتی و معنوی برای کودکانمان انتخاب کنیم در رفتار و شخصیت آنها نمایان میشود. همچنین، اگر اسامی انتخابی دارای معنای عمیق و متعلق به افراد الگو باشد، میتواند کودک را به آن الگو نزدیک کند، چون قلب کودک به عبارتی عرش رحمان است و هنوز آلوده به گناه نشده و استعدادها و زمینههای متعدد را دارد.
وی با اشاره به روشهای مختلف فرزندپروری، بیان کرد: روشهای مختلفی برای فرزندپروری وجود دارد. به عنوان مثال یک روش، روش غفلت از کودک است که در این روش کودک را رها کرده و نظارتی وجود ندارد؛ طبیعی است که در این روش کودک با رفتارهای پرخاشگرانه، بزهکارانه و ارتکاب رفتارهای نادرست بزرگ میشود. این روش نه تنها مورد تآکید خداوند در قرآن کریم نیست بلکه در هیچ کجای دنیا این روش را نمیپسندد. امام حسن عسکری(ع) نتیجه جسارت بهویژه نسبت به پدر را عاق در بزرگسالی دانسته و میفرمایند «جراهًْ الولد علی والده فی صغرهًْ تدعوا الی العقوق فی کبره؛ جرأت و دلیری فرزند بر پدرش در کوچکی، سبب نارضایتی پدر در بزرگی میشود». (تحف العقول، ص 489؛ بحارالانوار، ج 78،ص 372)
به فرزندانمان اجازه تصمیمگیری بدهیم
عظیمیزاده ادامه داد: روش دوم، روش سختگیرانه و مستبدانه است که والدین به صورت استبداد مطلق عمل میکنند؛ این روش نیز در تربیت فرزندان مطلوب نیست چراکه عزت نفس کودک را کاهش میدهند و خلاقیت را در او از بین میبرند. البته فرزند باید مورد مؤاخذه والدین قرار بگیرد. گاهی تشویق و گاهی تنبیه شود. اما اینکه یک خانواده صرفا سختگیری و زورگویی کند و به کودک اجازه تصمیمگیری ندهد روش درستی نیست.
این استاد و پژوهشگر افزود: روش سوم، روش سهلانگارانه است که با به کارگیری این روش، فرزندان مورد آسیب جدی قرار میگیرند؛ چراکه والدین خیلی راحت و بدون توجه به یک سری از مسائل تربیتی از دوران کودکی عبور میکنند و این دوران صرفا همراه با بازی و بازیگوشی، بدون شکوفا شدن خلاقیت و استعداد و کسب مهارت در کودکان به پایان میرسد. این روش در متون دینی ما قابل قبول نیست چون سنین کودکی سنین یادگیری است و باید به نحو شایسته از دوران استفاده شود.
وی اظهار کرد: روش دیگری هم وجود دارد و آن هم روش مقتدرانه است که در این روش همچنان که والدین باید مقتدر باشند و فرزندان از آنها حساب ببرند، اما فرزندان در کمال احترام به والدین باید قدرت تصمیمگیری و انتخاب داشته باشند. نکته مهم در این روش که در متون دینی و قرآنی ما تآکید شده؛ این است که در نهاد خانواده، فرزند باید از پدر خود حساب ببرد، پدر منشأ مدیریت، اراده، برنامهریزی، اقتدار و عظمت باشد و مادر دوست، انیس و رفیق فرزند باشد.
عظیمیزاده با اشاره به نقش دوستانه مادر در کنار نقش مقتدرانه پدر در تربیت فرزندان، بیان کرد: بدون شک فرزند در دوران زندگی خود با مشکلاتی مواجه میشود و شرایط بهوجود آمده اقتضا میکند به یک نفر پناه ببرد تا به راحتی بتواند آنها را بازگو کند و این مادر است که باید نقش یک دوست را برای فرزند خود ایفا کند تا او به افراد و دوستان ناباب پناه نبرد.
مادر انیس کودک است
وی گفت: مادر انیس کودک است و باید به سلامت معنوی و سلامت روان کودک خود توجه کند. به عنوان مثال در روایات و احادیث به مادران توصیه میشود که فرزندان خود را زیاد ببوسید، کودک را در آغوش بگیرید و به او محبت کنید، با احساس به صحبتهای کودک خود گوش دهید، به صورت کودک لبخند بزنید و... .
استاد و پژوهشگر دانشگاه امام صادق(ع) با اشاره به نقش مثبت بازی در بحث تربیت فرزندان، گفت: ما امروز در روانشناسی دینی بحث بازی درمانی را داریم. مادر و پدر گاهی اوقات باید در قاب رفتار بچگانه با فرزند خود همبازی شوند و در حین بازی کردن آداب و رسوم زندگی را به او آموزش دهند. بازی با کودکان میتواند در تربیت کودکان بسیار موثر باشد. همچنین بهتر است والدین در برابر حس کنجکاوی کودکان خود با آغوش باز و صبر فراوان پاسخگوی سؤالات آنها باشند.
روشی مقتدرانه توأم با مهر و محبت را برای تربیت کودکمان در پیش بگیریم
وی افزود: امروزه در دنیای کنونی، بالا بردن سطح آگاهی والدین و تمسک به مسائل دینی و معرفتی میتواند سلامت معنوی کودکان را تضمین کند و ارتباط با خداوند با خواندن نماز، دعا و قرآن به عنوان یک اصل در تضمین سلامت معنوی کودکان به رسمیت شناخته میشود. امرزه نمازتراپی و دعاتراپی راهکارهایی برای درمان بسیاری از بیماریهای پرخاشگری و افسردگی محسوب میشود. امیدوارم والدین بتوانند با تمسک به قرآن کریم و آموزههای دینی یک رفتار متعادل، نه خشونتآمیز مطلق و نه سهلگیرانه و غفلتورزانه، بلکه یک روش مقتدرانه توأم با مهر و محبت را برای کودک خود در پیش گیرند تا جوانی مقتدر، با اعتماد به نفس، برنامهریز و مسئولیتپذیر به جامعه تحویل دهند.
فاطمه بغدادی
