فاصله جامعه شیعی امروز از سطح مطلوب امامشناسی
گروه اندیشه: حجتالاسلام والمسلمین رضاپور با بیان اینکه علما در تبیین بحث امامت بسیار کار کردهاند بر توسعه ابلاغ و اطلاع رسانی آثار علما در این باره تأکید کرد و گفت: امروزه افراد کمتر به کتب مراجعه میکنند؛ باید به نحوی این آثار را در دسترس عموم مردم و خصوصا جوانان و افراد تحصیلکرده قرار دهیم؛ از این نظر با سطح مطلوب فاصله داریم.
حجتالاسلام والمسلمین عبدالرحیم رضاپور، مدیرگروه فلسفه و کلام مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، پیرامون امامشناسی یا سطح آگاهی جامعه از ضرورت امامت اظهار کرد: مسئله امامت یک پیشینه تاریخی دارد و در طول تاریخ مطرح بوده است. در اینجا از دو منظر میتوان به این موضوع توجه کرد؛ یکی اصل مبحث امامت یا امامت عامه و دیگری امامت خاصه و به تعبیر دیگر مصداقشناسی امامت.
وی اظهار کرد: در بحث امامت عامه، اصل امامت بدون توجه به مصداق، با توجه به اینکه امامت از مباحث اصولی و مورد توجه خاص دانشمندان اعم از شیعه و سنی است، در آثار تاریخی و کلامی بسیار به آن پرداخته شده است. لذا میبینیم که بزرگان هر دو مذهب از عصر پیامبر(ص) تا به حال به جنبههای مختلف آن با توجه به اهمیتش پرداختهاند.
در تبیین امامت عامه از سوی علما مطلوبیت نسبی وجود دارد
این مدرس حوزه و دانشگاه ادامه داد: بنابراین در بحث امامت عامه میتوان گفت یک مطلوبیت نسبی به لحاظ وجود آثار مورد نیاز وجود دارد؛ اما مهم در ادامه بحث از امامت، مصداق شناسی یا همان امامت خاصه است که حساسیت آن بیش از امامت عامه است.
رضاپور با تصریح به اینکه حساسیتی که دو فرقه نسبت به این موضوع داشتهاند مهمتر و بیشتر از امامت عامه بوده است، گفت: از ابتدا یعنی بعد از جریان سقیفه هر دو فرقه به این مسئله پرداختند؛ تا جایی که بزرگان اهل سنت مثل قاضی عبدالجبار در «المغنی فی ابواب التوحید و العدل» یک جزء از کتاب خود را به این موضوع اختصاص میدهد و در مقابل بزرگان شیعه مثل سید مرتضی علمالهدی در 5 جلد یا مرحوم شیخ طوسی در کتاب «تلخیص الشافی» در 4 جلد به این موضوع پرداختهاند. پس از آنان نیز این موضوع توسط علمای دیگری همچون مرحوم خواجه و علامه حلی مورد بررسی قرار گرفت.
مدیرگروه فلسفه و کلام مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم در ادامه پیرامون اهمیت تبیین موضوع امامت در دوره کنونی تصریح کرد: با توجه به خصوصیت دوره حاضر؛ پیشرفت تکنولوژی و ابزارهایی که امروز در اختیار عامه مردم خصوصا جوانان است، توجه به این موضوع از حساسیت بیشتری برخوردار است.
اطلاع رسانی و ابلاغ آثار علما در زمینه امامت باید توسعه یابد
وی ادامه داد: در تبیین بحث امامت از جانب علما کمکاری نشده است و همایشهایی که برگزار میشود، کتب بسیار و سایتهایی که در این زمینه وجود دارد بیانگر همین موضوع است؛ اما این امر باید توسعه بیشتری پیدا کند؛ یعنی بیشتر از جهت ابلاغ و اطلاعرسانی باید کار انجام شود.
در ابلاغ آثار علما به جوانان، از سطح مطلوب فاصله داریم
این مدرس حوزه و دانشگاه افزود: بنابراین کار انجام شده است؛ اما وقتی این کارها به دست مردم، جوانان و روشنفکران نرسد، اثر آنها دیده نمیشود. امروزه افراد کمتر به کتب مراجعه میکنند؛ باید به نحوی این آثار را در دسترس عموم مردم و خصوصا جوانان و افراد تحصیلکرده قرار دهیم. از این نظر با سطح مطلوب فاصله داریم.
رضاپور در بخش دیگری از سخنان خود در زمینه چگونگی تفهیم ضرورت امامت در جامعه گفت: همانطور که میدانیم عالم بر اساس اسباب و مسببات اداره میشود؛ مثلا خداوند میتوانست ارزاق را مستقیماً به بندگان خود برساند اما بنای نظام عالم بر اساس اسباب قرار داده شده است و از جمله این اسباب مطابق روایت: «لولا الحجه لصاخت الأرض بأهلها» و یا براساس حدیث کساء، انبیاء و ائمه(ع) هستند. خداوند این بزرگان را واسطه فیض بشر قرار داده است؛ باید این مسأله را به درستی تبیین کنیم؛ همانطور که ملکالموت مأمور قبض ارواح است یا میکائیل واسطه ارزاق و جبرئیل واسطه وحی الهی است، ائمه اطهار(ع) نیز اولیاءالله به معنای خاص، واسطه فیوضات الهی به بشر هستند.
حساسیت امامت نسبت به دیگر اصول اعتقادی به جهت بُعد اجرایی آن است
مدیرگروه فلسفه و کلام مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم با بیان اینکه حساسیت امامت نسبت به دیگر اصول اعتقادی بیشتر است، توضیح داد: بحث امامت صرفاً یک مسئله اعتقادی خاص نیست؛ چراکه توحید و معاد موضوعات صرفاً اعتقادی هستند؛ اما یک بُعد مهم امامت، بُعد حکومتی و اجرایی آن است. یعنی در طول تاریخ، پس از ارتحال پیامبر(ص) و جریان سقیفه که مورد توجه خاص بوده است، افرادی که طالب قدرت و ریاست هستند، به هر نحوی گاهی به نام دین و گاهی ضد دین و با هر وسیلهای تلاش میکنند به قدرت برسند؛ لذا حتی به قیمت نادیده گرفتن غدیرخم کاری کردند تا بتوانند به امارت برسند. از این رو، امامت که عبارة اخری رهبری است حساسیت خاصی دارد. چون مسئله حکومت رهبری و اداره جامعه است.
همانطور که شبهات سهلالوصول هستند پاسخهای ما نیز باید در دسترس باشد
وی در خصوص نحوه آموزش و تبیین امامت در جامعه گفت: کسانی که با فلسفه و علم کلام آشنایی داشته باشند میدانند که شبهات دشمنان درباره امامت نوعاً جدید نیست؛ اما آن را به زبان روز مطرح میکنند. ما پاسخ این شبهات را دادهایم اما با توجه به نوشدن شبهات ما هم باید پاسخهای نو داشته باشیم و همانطور که شبهات سهلالوصول هستند پاسخهای ما نیز باید در دسترس عامه مردم باشد.
قلم و بیان پاسخ به شبهات به روز شود
رضاپور تأکید کرد: نباید به این موضوع اکتفا کنیم که پاسخ این شبهات داده شده است؛ بلکه قلم باید به روز باشد، بیان به روز باشد. بنابراین کار در بحث امامت در حد وسیع انجام شده است اما در راستای ابلاغ آن به جامعه قلم و بیان باید امروزی شود. همچنین حوزه و دانشگاه باید دست به دست هم دهند و وسیله رسیدن زحماتی که علما از قدیم کشیدهاند به نحو سادهتر در دسترس عموم باشند و خصوصاً آنها را در اختیار جوانان، روشنفکران و افراد تحصیل کرده قرار دهند.
