مَحرَمِ دل شدن، لازمه درک ماه مٌحرم است/ اعمال ورود به این ماه
گروه اندیشه: از قدیمالایام برای ورود به هر ماه و آئین و مراسمی، مقدماتی پیشبینی میشد تا آن ایام به نحوی مطلوب انجام پذیرفته و دلنشینتر شود. برای درک بهتر ماه محرم و عزاداری اباعبدالله الحسین(ع) نیز اعمالی آمده تا با مَحرَمِ دل شدن، درکی فراتر از فلسفه مصائب اهل بیت(ع) داشته باشیم.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از آذربایجانشرقی، ماه محرم، یادآور فداکاری بزرگ امامیست که هرآنچه از خدای متعال در این دنیای فانی به سبب دعا و عصمت و طهارتش گرفته بود، برای بقای دین و نام حق، قربانی کرد و در تاریخ جاودانه شد. این ماه یادآور دلاورمردیهای یاران با وفای اباعبدالله الحسین(ع)، فداکاریهای زینب کبری(س)، جانبازیهای ابوالفضل العباس(س) و همه اسرای کاروان امام حسین(ع) است.
لذا از روزگاران پیشین شیعیان دلسوخته عاشورا، از چهل روز قبل این ماه، مراقبت کرده و به ترک معصیت و گناه میپرداختند و با خواندن زیارت عاشورا و اعمالی خاص خود را برای این ماه پر از غم آماده میکردند.
کسی که میخواهد در محرم خدایی شود، باید مواظب حلالهای خدا باشد، برای درک بهتر ماه محرم و عزاداری اباعبدالله الحسین(ع) نیز اعمالی آمده تا با مَحرَمِ دل شدن، درکی فراتر از فلسفه مصائب اهل بیت(ع) داشته باشیم.
شرط لازم برای درک صحیح این ماه پرهیز از محرمات است؛ لذا برای اینکه انسان مُحَرٌمی شود، باید مُحْرِِم شود، یعنی دروغ نگوید، تهمت نزند، غیبت نکند و به طور کلی کار حرامی را مرتکب نشود.
هنگامی که حاجی در مکه مُحْرِم میشود، انجام 24 کار بر او حرام میشود که 18 مورد آن مربوط به امور حلال زندگی است، در واقع کسی که میخواهد در محرّم خدایی شود، باید موظب حلالهای خدا هم باشد.
از امام رضا(ع) چنین نقل شده است:
«وقتی ماه محرم فرا میرسید، پدرم خندان دیده نمیشد، حزن و اندوه تا پایان دهه اول بر او غالب بود و روز عاشورا، روز حزن و مصیبت و گریه ایشان بود.» (وسائل الشیعه، ج 5، ص 394، حدیث 8)
همچنین آن امام همام درباره عاشورا نیز میفرماید: «کسی که عاشورا روز مصیبت و اندوه و گریهاش باشد، خداوند قیامت را روز شادمانی و سرور او قرار خواهد داد.» (همان، حدیث 7)
اعمال ویژه استقبال از محرم
1ـ خواندن زیارت عاشورا به طور مستمر ترجیحاً هر روز و دو رکعت نماز زیارت بعد از آن
2ـ قرائت دو صفحه از آیات قرآن کریم و تأمل در آن و هدیه کردن ثواب آن به اصحاب امام حسین(ع)
3ـ گفتن اذکار الهی بالأخص «صلوات بر محمد و آل محمد» روزی 100 مرتبه
این اعمال سه گانه پایه و اساس استقبال از محرم است و این اعمال نیز ما را در این راه بیشتر یاری می کند.
سعی در ترک معصیت
کمتر سخن گفتن: دقت در ترک گناهان زبانی غیبت و تهمت و ...
دقت در گوش دادن: ترک گناهان شنیداری، موسیقی شنیدن، غیبت و افترا و...
دقت در دیدن: نگاه به نامحرم و تصاویر گناه آلود، نگاه غضب آلود و...
دقت در خوردن: استفاده از مال حلال و کمخوری و پرهیز از اسراف و ...
دقت در رفتار: خوش اخلاق و مهربان بودن با بزرگان و کودکان، فروبردن خشم، پرهیز از ناسزاگویی، احترام به پدر و مادر، توجه به دوستان و همسایگان، توجه به محرومین و نیازمندان و...
اعمال دیگر برای مراقبه
سعی در دائم الوضو بودن در همه شرایط
خواندن نمازهای واجب در اول وقت و خواندن نمازهای قضا
گرفتن روزههای قضا و یا مستحبی حداقل دو روز در هفته مانند دوشنبه و پنجشنبه
مطالعه و تعمق درکتب مفید در ارتباط با زندگانی امام حسین(ع) و واقعه عاشورا
کمک به آماده شدن و برگزاری هیأتهای مذهبی در ایام محرم و صفر
اعمال شب اول ماه محرم
1ـ نماز: این شب چند نماز دارد که یکی از آنها به شرح ذیل است:
دو رکعت، که در هر رکعت بعد از حمد یازده مرتبه سوره توحید خوانده شود.
در فضیلت این نماز چنین آمده است:
«خواندن این نماز و روزه داشتن روزش موجب امنیّت است و کسی که این عمل را انجام دهد، گویا تمام سال بر کار نیک مداومت داشته است.» (بحارالانوار، ج 98، ص 333؛ وسائل الشیعه، ج 5، ص 294، حدیث 1؛ مفاتیح الجنان، ص 286)
2ـ احیای این شب
3ـ نیایش و دعا
اعمال روز اول ماه محرم
اول محرم هر سال اولین روز سال قمری است. از امام محمدباقر(ع) روایت شده است: «آن کس که این روز را روزه بدارد، خداوند دعایش را اجابت میکند، همانگونه که دعای زکریا(ع) را اجابت کرد.» (عروة الوثقی، ج 2، ص 243؛ وسائل الشیعه، ج 7، ص 347، حدیث 3)
دو رکعت نماز خوانده شود و پس از آن سه بار دعای زیر قرائت گردد:
«اللّهم انت الاله القدیم و هذه سنةٌ جدیدةٌ فاسئلک فیها العصمة من الشیطان و القوَّة علی هذه النّفس الامّارة بالسُّوء»؛ بارالها! تو خدای قدیم و جاودانی و این سال، سال نو است، از تو میخواهم که مرا در این سال از شیطان حفظ کنی و بر نفس اماره (راهنمایی کننده) به بدی پیروز سازی.
پرهیز از نگاه سطحی به محرم و غوص در دریای معرفت حسینی
ازسویی نگاه سطحی به ماه ارزشی محرم، نوازش عامیانه و پایین دست از مظلومیت معنادار امام حسین(ع)، دلسوزی خانوادگی به رهبر مرحله اسارت یعنی حضرت زینب(س)، ذکر شکلی و فرمالیته به شخصیت محوری و تاثیرگذار حضرت ابوالفضل(ع)، تاکید بر تجلی اضافات و خرافات در پردازش نهضت الهی کربلا، هجوم تحریفها و دروغها و نیز اعمال سلیقههای نامناسب و حرام مانند قمه زنی برای همانندی با شهدای کربلا و حمل علم صلیبی برای همانندی با علمدار کربلا بخش از نگرانیهای شیعیان در چگونگی ورود به حریم مقدس محرم الحرام را تشکیل میدهند.
همه اینها در حالی است که غرض از بزرگداشت ماه محرم، هرگز مقبرهگرائی و گذشته نوازی نبوده و نیست و ما باید با محتوی گرائی و الهامگیری و الگوپذیری از محرم، در جهت تحقق شعار معروف «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا» حرکت کرده و اصطلاحاً زمینههای غواصی معنوی را فراهم کرده تا به مرواریدهای غلطان لایههای عمیق و ژرف این اقیانوس عظیم معرفت دینی دست یافته و همزمان هم خودمان را و هم جامعه مان را محرمی، حسینی و زینبی کنیم.
لذا از روزگاران پیشین شیعیان دلسوخته عاشورا، از چهل روز قبل این ماه، مراقبت کرده و به ترک معصیت و گناه میپرداختند و با خواندن زیارت عاشورا و اعمالی خاص خود را برای این ماه پر از غم آماده میکردند.
کسی که میخواهد در محرم خدایی شود، باید مواظب حلالهای خدا باشد، برای درک بهتر ماه محرم و عزاداری اباعبدالله الحسین(ع) نیز اعمالی آمده تا با مَحرَمِ دل شدن، درکی فراتر از فلسفه مصائب اهل بیت(ع) داشته باشیم.
شرط لازم برای درک صحیح این ماه پرهیز از محرمات است؛ لذا برای اینکه انسان مُحَرٌمی شود، باید مُحْرِِم شود، یعنی دروغ نگوید، تهمت نزند، غیبت نکند و به طور کلی کار حرامی را مرتکب نشود.
هنگامی که حاجی در مکه مُحْرِم میشود، انجام 24 کار بر او حرام میشود که 18 مورد آن مربوط به امور حلال زندگی است، در واقع کسی که میخواهد در محرّم خدایی شود، باید موظب حلالهای خدا هم باشد.
از امام رضا(ع) چنین نقل شده است:
«وقتی ماه محرم فرا میرسید، پدرم خندان دیده نمیشد، حزن و اندوه تا پایان دهه اول بر او غالب بود و روز عاشورا، روز حزن و مصیبت و گریه ایشان بود.» (وسائل الشیعه، ج 5، ص 394، حدیث 8)
همچنین آن امام همام درباره عاشورا نیز میفرماید: «کسی که عاشورا روز مصیبت و اندوه و گریهاش باشد، خداوند قیامت را روز شادمانی و سرور او قرار خواهد داد.» (همان، حدیث 7)
اعمال ویژه استقبال از محرم
1ـ خواندن زیارت عاشورا به طور مستمر ترجیحاً هر روز و دو رکعت نماز زیارت بعد از آن
2ـ قرائت دو صفحه از آیات قرآن کریم و تأمل در آن و هدیه کردن ثواب آن به اصحاب امام حسین(ع)
3ـ گفتن اذکار الهی بالأخص «صلوات بر محمد و آل محمد» روزی 100 مرتبه
این اعمال سه گانه پایه و اساس استقبال از محرم است و این اعمال نیز ما را در این راه بیشتر یاری می کند.
سعی در ترک معصیت
کمتر سخن گفتن: دقت در ترک گناهان زبانی غیبت و تهمت و ...
دقت در گوش دادن: ترک گناهان شنیداری، موسیقی شنیدن، غیبت و افترا و...
دقت در دیدن: نگاه به نامحرم و تصاویر گناه آلود، نگاه غضب آلود و...
دقت در خوردن: استفاده از مال حلال و کمخوری و پرهیز از اسراف و ...
دقت در رفتار: خوش اخلاق و مهربان بودن با بزرگان و کودکان، فروبردن خشم، پرهیز از ناسزاگویی، احترام به پدر و مادر، توجه به دوستان و همسایگان، توجه به محرومین و نیازمندان و...
اعمال دیگر برای مراقبه
سعی در دائم الوضو بودن در همه شرایط
خواندن نمازهای واجب در اول وقت و خواندن نمازهای قضا
گرفتن روزههای قضا و یا مستحبی حداقل دو روز در هفته مانند دوشنبه و پنجشنبه
مطالعه و تعمق درکتب مفید در ارتباط با زندگانی امام حسین(ع) و واقعه عاشورا
کمک به آماده شدن و برگزاری هیأتهای مذهبی در ایام محرم و صفر
اعمال شب اول ماه محرم
1ـ نماز: این شب چند نماز دارد که یکی از آنها به شرح ذیل است:
دو رکعت، که در هر رکعت بعد از حمد یازده مرتبه سوره توحید خوانده شود.
در فضیلت این نماز چنین آمده است:
«خواندن این نماز و روزه داشتن روزش موجب امنیّت است و کسی که این عمل را انجام دهد، گویا تمام سال بر کار نیک مداومت داشته است.» (بحارالانوار، ج 98، ص 333؛ وسائل الشیعه، ج 5، ص 294، حدیث 1؛ مفاتیح الجنان، ص 286)
2ـ احیای این شب
3ـ نیایش و دعا
اعمال روز اول ماه محرم
اول محرم هر سال اولین روز سال قمری است. از امام محمدباقر(ع) روایت شده است: «آن کس که این روز را روزه بدارد، خداوند دعایش را اجابت میکند، همانگونه که دعای زکریا(ع) را اجابت کرد.» (عروة الوثقی، ج 2، ص 243؛ وسائل الشیعه، ج 7، ص 347، حدیث 3)
دو رکعت نماز خوانده شود و پس از آن سه بار دعای زیر قرائت گردد:
«اللّهم انت الاله القدیم و هذه سنةٌ جدیدةٌ فاسئلک فیها العصمة من الشیطان و القوَّة علی هذه النّفس الامّارة بالسُّوء»؛ بارالها! تو خدای قدیم و جاودانی و این سال، سال نو است، از تو میخواهم که مرا در این سال از شیطان حفظ کنی و بر نفس اماره (راهنمایی کننده) به بدی پیروز سازی.
پرهیز از نگاه سطحی به محرم و غوص در دریای معرفت حسینی
ازسویی نگاه سطحی به ماه ارزشی محرم، نوازش عامیانه و پایین دست از مظلومیت معنادار امام حسین(ع)، دلسوزی خانوادگی به رهبر مرحله اسارت یعنی حضرت زینب(س)، ذکر شکلی و فرمالیته به شخصیت محوری و تاثیرگذار حضرت ابوالفضل(ع)، تاکید بر تجلی اضافات و خرافات در پردازش نهضت الهی کربلا، هجوم تحریفها و دروغها و نیز اعمال سلیقههای نامناسب و حرام مانند قمه زنی برای همانندی با شهدای کربلا و حمل علم صلیبی برای همانندی با علمدار کربلا بخش از نگرانیهای شیعیان در چگونگی ورود به حریم مقدس محرم الحرام را تشکیل میدهند.
همه اینها در حالی است که غرض از بزرگداشت ماه محرم، هرگز مقبرهگرائی و گذشته نوازی نبوده و نیست و ما باید با محتوی گرائی و الهامگیری و الگوپذیری از محرم، در جهت تحقق شعار معروف «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا» حرکت کرده و اصطلاحاً زمینههای غواصی معنوی را فراهم کرده تا به مرواریدهای غلطان لایههای عمیق و ژرف این اقیانوس عظیم معرفت دینی دست یافته و همزمان هم خودمان را و هم جامعه مان را محرمی، حسینی و زینبی کنیم.
