نکوهش و مذمت «رشوه» در احادیث
گروه معارف: رشوهخواری چه در مقیاس کوچک و چه در مقیاس بزرگ، آسیب فراوانی به اقتصاد جامعه وارد میکند و موجب سقوط و زوال حامعه میشود؛ کمااینکه نبی مکرم اسلام فرموده است: «رشوهدهنده و رشوهگیرنده، هر دو در آتش جهنم هستند و بوی بهشت را استشمام نمیکنند».
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، از آنجاییکه «رشوه» عملی شنیع و زشت است احادیث فراوانی در نکوهش و مذمت آن وارد شده است؛ در حدیثی پیامبراکرم(ص) فرموده است: «از رشوه بپرهیزید که رشوه، کفر خالص و بدون چون و چراست» و در حدیث دیگری فرموده است: «هر گوشتی از بدن بهوسیله حرام (سحت) برویاند، آتش جهنم بدان سزاوارتر است، گفته شد: مال حرام کدام است؟ پیامبر فرمودند: رشوه گرفتن در امر قضاوت و داوری».
نبی مکرم اسلام همچنین فرموده است: «رشوه دهنده و رشوه گیرنده، هر دو در آتش جهنم هستند» و در روایت دیگر آمده که : «اهل رشوه بوی بهشت را استشمام نمیکنند» و نیز فرمود: «خدا لعنت کند رشوه دهنده و رشوه گیرنده و رابط بین این دو نفر(واسطه رشوه)» گاهی بعضی افراد با نیرنگ و خدعه، به اسم هدیه رشوه میگیرند و آنرا حلال میشمارند؛ پیامبراکرم(ص) فرمودند: «برای مردم، روزگاری میآید که مال حرام و رشوه را بهعنوان هدیه حلال خواهند شمرد».
پیامبراسلام(ص) مردی از قبیله اسد به نام «ابواللیثه» را برای گرفتن صدقات و زکات مامور کرد وقتی او برگشت، شروع کرد به تقسیم اموال و گفت: این مال شما و این مال من که بهعنوان هدیه داده شده است.
پیامبر(ص) ناراحت شد، بالای منبر رفت و فرمود: چه شده است من او را به ماموریت فرستادهام او میگوید: این از شما و این هم از من که به من هدیه داده شده، مگر او در وسط خانه پدر و مادرش نشسته بود و منتظر هدیه بود که برایش هدیه آوردند، به خدا قسم هیچ چیزی از آنها را برنمیدارد، مگر اینکه روز قیامت بر او سنگینی میکند و در روز قیامت مانند شتر و گاو و گوسفند صدای مخصوص به آنها را درخواهد آورد.
وقتی اشعث بن قیس شبانه مقداری حلوا برای امام علی(ع) آورد تا نظر حضرت را بهسوی خود جلب کند، امام(ع) فرمود: «واعجبا! این کوبنده درب، ظرف کادو کرده و شیره تلخ کننده را که گویی با آب دهان یا زهرمار آمیخته، پیشکش ما کرده! به او گفتم: جایزه است؟ صله است؟ زکات است؟ گفت: هدیه است.گفتم: وای به حال تو، آیا آمدهای مرا بفریبی و از دین خدا گمراه سازی».
خداوند متعال نیز در آیه 188 سوره بقره در این رابطه فرموده است: «وَلاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُواْ بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُواْ فَرِيقًا مِّنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالإِثْمِ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ؛ اموالتان را ميان خودتان به ناروا مخوريد و [به عنوان رشوه قسمتى از] آن را به قضات مدهيد تا بخشى از اموال مردم را به گناه بخوريد در حالىكه خودتان [هم خوب] میدانيد» کلمه «تدلوا» از ریشه «دلو» است، دلو را به چاه انداختن کنایه از رشوه دادن به حکام است تا رای و قانون را به نفع آنان صادر کنند تا بدین وسیله سودجویی کنند و حق دیگران را پایمال کنند و سوءاستفاده نمایند.
باید توجه داشت که رشوهخواری چه در مقیاس کوچک و چه در مقیاس بزرگ، آسیب فراوانی به اقتصاد جامعه وارد میکند و موجب سقوط و زوال حامعه میشود.
رشوه از دیدگاه فقها
آیتالله سیدمحمد كاظم طباطبایی یزدی، نویسنده كتاب «عروقهٔالوثقی» میفرماید: «رشوه، مالی است كه راشی به قاضی میپردازد تا حكم به باطل و به نفع او كند. یا حكم به نفع دهنده مال صادر كند؛ چه حكم، حق و چه باطل باشد و یا طریق مخاصمه و دعوی یا راه دفاع را به راشی بیاموزد كه بر خصم (طرف دعوی) پیروز شود».
شهید در كتاب «لمعه» میفرماید: «رشوه، مالی است كه قاضی از دو طرف دعوی یا یكی از آن دو یا از شخص ثالثی میگیرد تا به صدور حكم اقدام كند یا راهگشایی یكی از اطراف دعوی شود، تفاوت نمیكند كه در برابر بذل مال (رشوه) قاضی به حق حكم كند یا به باطل».
مرحوم حاج شیخ محمدحسن نجفی، صاحب كتاب «جواهرالكلام» میفرماید: «رشوه مطلق جعل نیست، بلكه بین رشوه و جعل، «عموم من وجه» است و نیز رشوه بذل مال برای خصوص باطل نیست. همانگونه كه صاحب قاموس آقای فیروزآبادی، رشوه را مطلق جعل معرفی میكند، ابناثیر در كتاب «النهایه» رشوه را بذل مال برای رسیدن به مقصود و رفع حاجت با زد و بند و مصانعه میداند.
شهید ثانی(ره) در روضه فرمود: «رشوت گرفتن قاضی مالی از متداعین یا یكی از آن دو یا از فرد ثالث تا حكم صادر كند یا راهگشای برخی از طرف حكم شود، تفاوتی نمیكند كه برای بذل مال به حق یا به باطل حكم كند» و نیز مرحوم سیدجواد عاملی در «مفتاح الكرامه»، میفرماید: «رشوه در نظر علمای شیعه، مالی است كه اعطا میشود برای حكم و فرقی نمیكند كه حكم به حق باشد یا باطل».
نبی مکرم اسلام همچنین فرموده است: «رشوه دهنده و رشوه گیرنده، هر دو در آتش جهنم هستند» و در روایت دیگر آمده که : «اهل رشوه بوی بهشت را استشمام نمیکنند» و نیز فرمود: «خدا لعنت کند رشوه دهنده و رشوه گیرنده و رابط بین این دو نفر(واسطه رشوه)» گاهی بعضی افراد با نیرنگ و خدعه، به اسم هدیه رشوه میگیرند و آنرا حلال میشمارند؛ پیامبراکرم(ص) فرمودند: «برای مردم، روزگاری میآید که مال حرام و رشوه را بهعنوان هدیه حلال خواهند شمرد».
پیامبراسلام(ص) مردی از قبیله اسد به نام «ابواللیثه» را برای گرفتن صدقات و زکات مامور کرد وقتی او برگشت، شروع کرد به تقسیم اموال و گفت: این مال شما و این مال من که بهعنوان هدیه داده شده است.
پیامبر(ص) ناراحت شد، بالای منبر رفت و فرمود: چه شده است من او را به ماموریت فرستادهام او میگوید: این از شما و این هم از من که به من هدیه داده شده، مگر او در وسط خانه پدر و مادرش نشسته بود و منتظر هدیه بود که برایش هدیه آوردند، به خدا قسم هیچ چیزی از آنها را برنمیدارد، مگر اینکه روز قیامت بر او سنگینی میکند و در روز قیامت مانند شتر و گاو و گوسفند صدای مخصوص به آنها را درخواهد آورد.
وقتی اشعث بن قیس شبانه مقداری حلوا برای امام علی(ع) آورد تا نظر حضرت را بهسوی خود جلب کند، امام(ع) فرمود: «واعجبا! این کوبنده درب، ظرف کادو کرده و شیره تلخ کننده را که گویی با آب دهان یا زهرمار آمیخته، پیشکش ما کرده! به او گفتم: جایزه است؟ صله است؟ زکات است؟ گفت: هدیه است.گفتم: وای به حال تو، آیا آمدهای مرا بفریبی و از دین خدا گمراه سازی».
خداوند متعال نیز در آیه 188 سوره بقره در این رابطه فرموده است: «وَلاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُواْ بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُواْ فَرِيقًا مِّنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالإِثْمِ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ؛ اموالتان را ميان خودتان به ناروا مخوريد و [به عنوان رشوه قسمتى از] آن را به قضات مدهيد تا بخشى از اموال مردم را به گناه بخوريد در حالىكه خودتان [هم خوب] میدانيد» کلمه «تدلوا» از ریشه «دلو» است، دلو را به چاه انداختن کنایه از رشوه دادن به حکام است تا رای و قانون را به نفع آنان صادر کنند تا بدین وسیله سودجویی کنند و حق دیگران را پایمال کنند و سوءاستفاده نمایند.
باید توجه داشت که رشوهخواری چه در مقیاس کوچک و چه در مقیاس بزرگ، آسیب فراوانی به اقتصاد جامعه وارد میکند و موجب سقوط و زوال حامعه میشود.
رشوه از دیدگاه فقها
آیتالله سیدمحمد كاظم طباطبایی یزدی، نویسنده كتاب «عروقهٔالوثقی» میفرماید: «رشوه، مالی است كه راشی به قاضی میپردازد تا حكم به باطل و به نفع او كند. یا حكم به نفع دهنده مال صادر كند؛ چه حكم، حق و چه باطل باشد و یا طریق مخاصمه و دعوی یا راه دفاع را به راشی بیاموزد كه بر خصم (طرف دعوی) پیروز شود».
شهید در كتاب «لمعه» میفرماید: «رشوه، مالی است كه قاضی از دو طرف دعوی یا یكی از آن دو یا از شخص ثالثی میگیرد تا به صدور حكم اقدام كند یا راهگشایی یكی از اطراف دعوی شود، تفاوت نمیكند كه در برابر بذل مال (رشوه) قاضی به حق حكم كند یا به باطل».
مرحوم حاج شیخ محمدحسن نجفی، صاحب كتاب «جواهرالكلام» میفرماید: «رشوه مطلق جعل نیست، بلكه بین رشوه و جعل، «عموم من وجه» است و نیز رشوه بذل مال برای خصوص باطل نیست. همانگونه كه صاحب قاموس آقای فیروزآبادی، رشوه را مطلق جعل معرفی میكند، ابناثیر در كتاب «النهایه» رشوه را بذل مال برای رسیدن به مقصود و رفع حاجت با زد و بند و مصانعه میداند.
شهید ثانی(ره) در روضه فرمود: «رشوت گرفتن قاضی مالی از متداعین یا یكی از آن دو یا از فرد ثالث تا حكم صادر كند یا راهگشای برخی از طرف حكم شود، تفاوتی نمیكند كه برای بذل مال به حق یا به باطل حكم كند» و نیز مرحوم سیدجواد عاملی در «مفتاح الكرامه»، میفرماید: «رشوه در نظر علمای شیعه، مالی است كه اعطا میشود برای حكم و فرقی نمیكند كه حكم به حق باشد یا باطل».
