نگاه امام خمینی(ره) به دانشگاه؛
اسلامی شدن دانشگاه یعنی استقلال از غرب و شرق
گروه معارف: حضرت امام خمینی(ره) هدف دانشگاه را به استقلال رساندن کشور میدانستند، «معنی اسلامی شدن دانشگاه این است که استقلال پیدا کند و خودش را از غرب جدا کند و خودش را از وابستگی به شرق جدا کند و یک مملکت مستقل، یک دانشگاه مستقل، یک فرهنگ مستقل داشته باشیم».(صحیفه امام، ج12، ص251ـ252)
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از مرکزی، امام خمینی(ره) در میان اقشار مختلف جامعه، برای دانشگاه و دانشگاهیان جایگاه ممتازی قائل بودند، مرور سخنان امام خمینی(ره) در این زمینه به مناسبت روز دانشجو، جایگاه دانشگاهیان را که منشأ تحول و نجات یک ملت به شمار میآیند روشن میکند.
از دیدگاه امام راحل(ره) دانشگاه به جهت نقش ویژه فرهنگی، اجتماعی و سیاسی خود، همواره از اهم امور و مبدأ همه تحولات جامعه است و نظر کلی ایشان این است که دانشگاه مبدأ همه تحولات و مقدرات یک کشور است.(صحیفه، ج8، ص64)
حضرت امام خمینی(ره) هدف دانشگاه را به استقلال رساندن کشور میدانستند: معنی اسلامی شدن دانشگاه این است که استقلال پیدا کند و خودش را از غرب جدا کند و خودش را از وابستگی به شرق جدا کند و یک مملکت مستقل، یک دانشگاه مستقل، یک فرهنگ مستقل داشته باشیم.(صحیفه امام، ج12، ص251ـ252)
بنیانگذار انقلاب اسلامی با اشاره به اینکه دانشگاه است که یک کشور را اصلاح یا تباه میکند تأکید کردند: ما باید دانشگاه اسلامی داشته باشیم .(همان، ج14، ص363) دانشگاه از دیدگاه امام خمینی(ره) آن قدر اهمیت دارد که اگر نقش واقعی خود را نداشته باشد، همه چیز مملکت از دست خواهد رفت. ایشان در جملهای این اهمیت را گوشزد کردهاند: اگر دانشگاه را ما سست بگیریم و از دست ما برود، همه چیزمان از دستمان رفته است.(صحیفه امام، ج8، ص141)
معمار کبیر انقلاب اسلامی یکی از اهداف مهم تعلیم و تربیت دانشگاه را بیدار نگه داشتن فطرت آدمی میدانستند و در این مورد میفرمایند: اگر چنانچه تربیت، یک تربیت انسانی باشد، و موافق با فطرت انسان که همان فطرت ودیعه گذاشته شده از طرف خداوند است، و «فطرت الله التی فطر الناس علیها» آن طور باشد، در دانشگاه هم همان طور تربیت باشد، اینها بعد که تحویل به جامعه داده میشوند، و مقدرات جامعه قهراً به دست اینها سپرده میشود یک کشور را کشور نورانی، کشور انسانی، کشور به فطرت الله تربیت می کنند.(صحیفه امام، ج14، ص33)
بنیانگذار انقلاب اسلامی دانشگاه را منشأ سرنوشت جامعه میدانند و آن را در رأس امور میخوانند: دانشگاه که در رأس امور هست و تقدیرات یک کشوری، مقدرات یک کشوری بسته به وجود آنهاست، باید جدیّت بکنند که روی خودشان را از غرب و شرق برگردانند.(همان، ج17، ص241)
امام خمینی(ره) میفرمایند: فرهنگ دانشگاهها و مراکز غیرحوزهای به صورتی است که با تجربه و لمس واقعیتها بیشتر عادت کرده است تا فرهنگ نظری و فلسفی، باید با تلفیق این دو فرهنگ و کم کردن فاصلهها، حوزه و دانشگاه در هم ذوب شوند تا میدان برای گسترش و بسط معارف اسلام وسیعتر گردد.(صحیفه امام، ج21، ص99)
امام راحل میفرمایند: دانشگاهی که قوام آن به استاد و دانشجو است حقیقتاً پایهای برای آینده کشور میشود.(صحیفه امام، ج13، ص417). امام خمینی(ره) دانشجویان را مسئول نگهبانی از انقلاب اسلامی میدانستند و همواره به دانشجویان سفارش میکردند باید بتوانند در قلب نهضت قرار داشته باشند و عامل حرکت نهضت باشند: بر شما جوانان روشنفکر است که از پا ننشینید تا خواب رفتهها را از این خواب مرگبار برانگیزانید و با فاش کردن خیانتها و جنایتهای استعمارگران و پیروان و بیفرهنگ آنها، غفلت زدهها را آگاه نمایید... (همان، ج2، ص142)
امام(ره) خروج از وابستگی را که زمینه ساز استقلال نظام اسلامی است از جمله وظایف و رسالتهای مهم دانشگاهیان برمیشمارند و بر این عقیده تأکید میکنند: نباید اگر صنعتی از آنها میگیریم انگلیسی یا روسی یا آمریکایی بشویم؛ بلکه باید مسلمان بود. البته استفاده از علوم و گرفتن آن از دیگران مانعی ندارد ولی باید توجه داشت که از جایی علوم را بگیریم که نخواهند ما را منحرف کنند که در سابق اگر مقداری از علوم و تخصصها را به ما میدادند میخواستند ما را از همه چیزمان منحرف نموده و مصرفی بار بیاورند.(صحیفه امام، ج18، ص219)
از دیدگاه امام خمینی(ره) سهم قشر دانشگاهی و تحصیلکرده در توسعه مهم و اساسی است: بازسازی و سازندگی جز از طریق تعاون و همفکری میسر نیست و این کشور متعلق به اسلام و همه ملت ایران است و همان گونه که در جنگ همه در کنار هم بودند، در صلح و سازندگی هم باید در کنار یکدیگر باشند که انشاءالله مراکز علمی و دانشگاهی نیز در این مسئله بزرگ سهیم خواهند بود.(همان، ج21، ص157)
امام خمینی(ره) با اشاره به عامل تخصص و تعهد در کنار هم میفرمایند: اگر دانشگاه واقعاً دانشگاه باشد و دانشگاه اسلامی باشد، یعنی در کنار تحصیلات متحقق، در آنجا تهذیب هم باشد، تعهد هم باشد، یک کشوری را اینها میتوانند به سعادت برسانند.(همان، ج13، ص413ـ412)
امام خمینی(ره) همواره از وحدت حوزه و دانشگاه و اتحاد و یکرنگی میان این دو قشر تحصیلکرده یاد میکردند و نسبت به توطئهها هشدار میدادند: طلاب علوم دینی و دانشجویان با هم روابط دوستانه و فعالانه داشته باشند و بر اساس به دست آمدن استقلال و آزادی و خلع ید غاصبان از حقوق ملت در تمام ابعادش، به سایر طبقات ملت بپیوندند... (صحیفه امام، ج3، ص486) دانشگاه از آنجا که محل ارائه و تبادل مباحث علمی، در چارچوبی منطقی و عقلانی است، همیشه به عنوان جایگاه فرهیختگان و اندیشمندان برای همه مردم قابل ارج و احترام بوده است. از آنجا که علم به عنوان اصلیترین ابزار توسعه و پیشرفت کشور، اقتدار و قدرت ملت ایرانی ـ اسلامی ما را در عرصه بینالمللی به ارمغان خواهد آورد، مورد توجه همه مردم و نظام اجتماعی بوده، اما همیشه آسیبهایی گریبانگیر دانشگاههای ما شده که سبب دوری فضای دانشگاه و دانشجو از اهداف اصلی دانشگاه و فاصله گرفتن از آرمانهای امام خمینی(ره) و گاهی عاملی برای سوءاستفاده بیگانگان و دشمنان نظام شده است.
از دیدگاه امام راحل(ره) دانشگاه به جهت نقش ویژه فرهنگی، اجتماعی و سیاسی خود، همواره از اهم امور و مبدأ همه تحولات جامعه است و نظر کلی ایشان این است که دانشگاه مبدأ همه تحولات و مقدرات یک کشور است.(صحیفه، ج8، ص64)
حضرت امام خمینی(ره) هدف دانشگاه را به استقلال رساندن کشور میدانستند: معنی اسلامی شدن دانشگاه این است که استقلال پیدا کند و خودش را از غرب جدا کند و خودش را از وابستگی به شرق جدا کند و یک مملکت مستقل، یک دانشگاه مستقل، یک فرهنگ مستقل داشته باشیم.(صحیفه امام، ج12، ص251ـ252)
بنیانگذار انقلاب اسلامی با اشاره به اینکه دانشگاه است که یک کشور را اصلاح یا تباه میکند تأکید کردند: ما باید دانشگاه اسلامی داشته باشیم .(همان، ج14، ص363) دانشگاه از دیدگاه امام خمینی(ره) آن قدر اهمیت دارد که اگر نقش واقعی خود را نداشته باشد، همه چیز مملکت از دست خواهد رفت. ایشان در جملهای این اهمیت را گوشزد کردهاند: اگر دانشگاه را ما سست بگیریم و از دست ما برود، همه چیزمان از دستمان رفته است.(صحیفه امام، ج8، ص141)
معمار کبیر انقلاب اسلامی یکی از اهداف مهم تعلیم و تربیت دانشگاه را بیدار نگه داشتن فطرت آدمی میدانستند و در این مورد میفرمایند: اگر چنانچه تربیت، یک تربیت انسانی باشد، و موافق با فطرت انسان که همان فطرت ودیعه گذاشته شده از طرف خداوند است، و «فطرت الله التی فطر الناس علیها» آن طور باشد، در دانشگاه هم همان طور تربیت باشد، اینها بعد که تحویل به جامعه داده میشوند، و مقدرات جامعه قهراً به دست اینها سپرده میشود یک کشور را کشور نورانی، کشور انسانی، کشور به فطرت الله تربیت می کنند.(صحیفه امام، ج14، ص33)
بنیانگذار انقلاب اسلامی دانشگاه را منشأ سرنوشت جامعه میدانند و آن را در رأس امور میخوانند: دانشگاه که در رأس امور هست و تقدیرات یک کشوری، مقدرات یک کشوری بسته به وجود آنهاست، باید جدیّت بکنند که روی خودشان را از غرب و شرق برگردانند.(همان، ج17، ص241)
امام خمینی(ره) میفرمایند: فرهنگ دانشگاهها و مراکز غیرحوزهای به صورتی است که با تجربه و لمس واقعیتها بیشتر عادت کرده است تا فرهنگ نظری و فلسفی، باید با تلفیق این دو فرهنگ و کم کردن فاصلهها، حوزه و دانشگاه در هم ذوب شوند تا میدان برای گسترش و بسط معارف اسلام وسیعتر گردد.(صحیفه امام، ج21، ص99)
امام راحل میفرمایند: دانشگاهی که قوام آن به استاد و دانشجو است حقیقتاً پایهای برای آینده کشور میشود.(صحیفه امام، ج13، ص417). امام خمینی(ره) دانشجویان را مسئول نگهبانی از انقلاب اسلامی میدانستند و همواره به دانشجویان سفارش میکردند باید بتوانند در قلب نهضت قرار داشته باشند و عامل حرکت نهضت باشند: بر شما جوانان روشنفکر است که از پا ننشینید تا خواب رفتهها را از این خواب مرگبار برانگیزانید و با فاش کردن خیانتها و جنایتهای استعمارگران و پیروان و بیفرهنگ آنها، غفلت زدهها را آگاه نمایید... (همان، ج2، ص142)
امام(ره) خروج از وابستگی را که زمینه ساز استقلال نظام اسلامی است از جمله وظایف و رسالتهای مهم دانشگاهیان برمیشمارند و بر این عقیده تأکید میکنند: نباید اگر صنعتی از آنها میگیریم انگلیسی یا روسی یا آمریکایی بشویم؛ بلکه باید مسلمان بود. البته استفاده از علوم و گرفتن آن از دیگران مانعی ندارد ولی باید توجه داشت که از جایی علوم را بگیریم که نخواهند ما را منحرف کنند که در سابق اگر مقداری از علوم و تخصصها را به ما میدادند میخواستند ما را از همه چیزمان منحرف نموده و مصرفی بار بیاورند.(صحیفه امام، ج18، ص219)
از دیدگاه امام خمینی(ره) سهم قشر دانشگاهی و تحصیلکرده در توسعه مهم و اساسی است: بازسازی و سازندگی جز از طریق تعاون و همفکری میسر نیست و این کشور متعلق به اسلام و همه ملت ایران است و همان گونه که در جنگ همه در کنار هم بودند، در صلح و سازندگی هم باید در کنار یکدیگر باشند که انشاءالله مراکز علمی و دانشگاهی نیز در این مسئله بزرگ سهیم خواهند بود.(همان، ج21، ص157)
امام خمینی(ره) با اشاره به عامل تخصص و تعهد در کنار هم میفرمایند: اگر دانشگاه واقعاً دانشگاه باشد و دانشگاه اسلامی باشد، یعنی در کنار تحصیلات متحقق، در آنجا تهذیب هم باشد، تعهد هم باشد، یک کشوری را اینها میتوانند به سعادت برسانند.(همان، ج13، ص413ـ412)
امام خمینی(ره) همواره از وحدت حوزه و دانشگاه و اتحاد و یکرنگی میان این دو قشر تحصیلکرده یاد میکردند و نسبت به توطئهها هشدار میدادند: طلاب علوم دینی و دانشجویان با هم روابط دوستانه و فعالانه داشته باشند و بر اساس به دست آمدن استقلال و آزادی و خلع ید غاصبان از حقوق ملت در تمام ابعادش، به سایر طبقات ملت بپیوندند... (صحیفه امام، ج3، ص486) دانشگاه از آنجا که محل ارائه و تبادل مباحث علمی، در چارچوبی منطقی و عقلانی است، همیشه به عنوان جایگاه فرهیختگان و اندیشمندان برای همه مردم قابل ارج و احترام بوده است. از آنجا که علم به عنوان اصلیترین ابزار توسعه و پیشرفت کشور، اقتدار و قدرت ملت ایرانی ـ اسلامی ما را در عرصه بینالمللی به ارمغان خواهد آورد، مورد توجه همه مردم و نظام اجتماعی بوده، اما همیشه آسیبهایی گریبانگیر دانشگاههای ما شده که سبب دوری فضای دانشگاه و دانشجو از اهداف اصلی دانشگاه و فاصله گرفتن از آرمانهای امام خمینی(ره) و گاهی عاملی برای سوءاستفاده بیگانگان و دشمنان نظام شده است.
