صیدی:
لازمه سعادت اسلامی جمع عقل عملی و نظری است
گروه فعالیتهای قرآنی: استادیار گروه فلسفه و حکمت دانشگاه شاهد در اولین نشست سبک زندگی قرآنی که در ایکنا برگزار شد، گفت: برخی روایات صرفاً بر عقل عملی در زندگی مثلاً وظایف مرد به طور مشخص، تأکید دارد از طرفی برخی روایات و آیات هم بر عقل نظری که غایت آن شناخت ذات الهی است تأکید دارد مجموع این دو میشود سعادت مورد نظر اسلام.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، اولین نشست «گفتمانسازی سبک زندگی قرآنی» از طرحهای مصوب کارگروه پژوهش شورای توسعه فعالیتهای قرآنی استان مرکزی به همت جهاد دانشگاهی و میزبانی ایکنا با حضور محمود صیدی، استادیار گروه فلسفه و حکمت دانشگاه شاهد تهران، برگزار شد که بخش اول این نشست به شرح زیر است.
صیدی با بیان اینکه متفکران حوزههای مختلف علوم انسانی تاکنون درباره سبک زندگی بحث مستقلی نداشتهاند گفت: در کتب اخلاقی، تفسیری و فقهی ما بحثی با عنوان چیستی سبک زندگی نداریم.
وی ادامه داد: اولین بار غربیها این بحث را مطرح کردند، تا جایی که بنده با منابع انگلیسی آشنایی دارم اتفاقاً آنها کارهای زیادی در این مورد انجام دادهاند یعنی اگر ما بخواهیم اینها را به شکل جمله خبری و بدون ارزشگذاری یعنی اینکه ما چه قدر موافق یا مخالف هستیم، بیان کنیم باید بگوییم که غرب در زمینه سبک زندگی تلاش زیادی داشته است، از جمله اینکه سبک زندگی مسیحی یا یهودی و یا حتی یک فرد خداناباور چگونه باید باشد؟ تا جایی بنده میدانم برخی کشیشهای کاتولیک که تحصیلات عالیه دانشگاهی هم دارند دغدغهشان این بوده که از خود کتاب مقدس زندگی مسیحی یا سبک زندگی مسیحی را تألیف کنند متأسفانه به نظر میرسد ما در این زمینه کمی عقب هستیم.
صیدی افزود: سبک زندگی چیست و دارای چه غایتی هست؟ دو سوال کاملاً متفاوت است در مورد سؤال دوم تا جایی که بنده از آیات قرآن و روایات متوجه شدهام هدف سبک زندگی میل به سعادت است اینکه ما تلاش کنیم به سعادت برسیم . حال اینکه فرد به چه سعادتی برسد بین متفکران ما اختلاف نظر است اینکه سعادت اصلاً چیست؟
استادیار گروه فلسفه و حکمت دانشگاه شاهد تصریح کرد: عدهای از عرفای شیعه سعادت را در حوزه عمل میبینند اینکه چه اعمالی انجام دهیم تا به سعادت دنیوی و اخروی برسیم، از نظر این عرفا سعادت یعنی عقل عملی، در مقابل، برخی که مشخصاً در صدرآنها ملاصدرا و ابن سینا قرار دارد قائل به محوریت عقل نظری هستند البته منکر عقل عملی نیستند اما در مقام رتبه میگویند سعادت با عقل نظری و شناخت حاصل میشود متعلق این شناخت هم ذات الهی است یعنی شناخت صحیح از رابطه بین خالق و مخلوق، برخی عرفا از جمله مولوی با عقل نظری رابطهای ندارند و در برخی موارد منکر ادراکات عقل نظری هستند.
صیدی تأکید کرد: ملاصدرا در تفسیر سوره جمعه بحث مفصلی درباره اینکه سعادت انسان چگونه حاصل میشود و رابطه عقل نظری و عقل عملی دارد، رابطهای که آیات قرآن صریحاً به آن اشاره کرده، در مواردی که قرآن از یگانگی صحبت میکند بحث را به سمت ادراکات عملی میبرد مثل اینکه میگوید تقوا داشته باشید و به والدین احسان کنید، از نظر قرآن صریحاً بین نظر وعمل رابطه وجود دارد و سعادت از رابطه این دو برقرار میشود و اگر فرض کنیم این رابطه برقرار نباشد سعادت حقیقی مدنظر قرآن هم حاصل نمیشود.
وی ادامه داد: در منابع معتبر شیعی در بحث سبک زندگی بر مقام عمل تأکید زیادی شده است مثلاً سعادت مرد این است که نانرسان خانواده باشد یا در روایت دیگر آمده سعادت مرد در این است که وسایل زندگی خوبی فراهم کند مثلاً مرکب خوبی(مطابق با شرایط زمان) داشته باشد و....
صیدی تشریح کرد: روایات دیگری هم منحصراً به شناخت صحیح ذات الهی تأکید شده است، وقتی این دو دسته از روایات و البته آیات قرآن که به امور کلی میپردازد را کنارهم میگذاریم به یک رابطه الزامی میرسیم به گونهای که به سعادت دوگانه منجر میشود شناخت و عمل ازهم جدایی ناپذیر هستند نکته جالب اینکه در روایات اهل سنت هم به این نحوه سعادت تصریح شده است.
وی با بیان اینکه برخی از جملاتی که در سنت درباره سبک زندگی آمده خبری هستند تأکید کرد: این خبری بودن جملات نشان دهنده اعجازی نهفته در روایات ماست، اینکه آیا جملات خبری افاده امر و نهی میکنند یا خیر اصولیین بزرگ گفتهاند نه تنها افاده امر و نهی میکنند که تأکید بیشتری از امر و نهی را در خود دارند مثلاً اگر در روایاتی داریم که سعادت مرد در فلان کار است نه تنها از سعادت مرد خبر میدهد و به نوعی از سبک زندگی دستور میدهد بلکه به مرد امر میکند که در جهت حصول این موارد تلاش کند.
استادیار گروه فلسفه و حکمت دانشگاه شاهد با طرح این سؤال که سبک زندگی متناظر به چه واژهای در اسلام است؟ تشریح کرد: سبک زندگی در اسلام بیشتر به واژه سعادت که معادل انگیلسی آن happiness است توجه دارد، برخی کتب روایی معتبر شیعه در مورد سبک زندگی بحثهای مفصلی دارند یعنی شما چطور عبادت کن چطور بخواب چطور چگونه نظافت کن و با خانواده تعامل کن و کلید واژه مهم در این مباحث که به طور خاص تأکید دارد به نظر بنده مشتق از سعادت است غایت هم خود همین سعادت است.
صیدی افزود: روشهای علوم قرآنی به معنایی که در ادبیات عرب وجود دارد مثلاً مباحث بلاغت و اینکه آیا این بحثها در تعیین سبک زندگی و شناخت درست لازم است یا خیر؟ به نظر بنده نه تنها این مباحث کمک شایانی میکند بلکه وجوه اعجازی را هم نشان میدهد البته نکتهای که در مورد آیات قرآن و روایات باید به آن توجه کرد قواعدی علم منطق است که در استنتاج سبک و قواعد زندگی به ما کمک میکند.
قسمت دوم این نشست منتشر خواهد شد.
مطالب مرتبط
