بررسی نقش مسجد در برنامههای توسعهای کشور
گروه جامعه: مقاله پژوهشی «جایگاه مسجد در قانون برنامه های توسعه اول تا ششم» در سایت پژوهه دین بارگذاری شد.
به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) به نقل از روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی مقاله جایگاه مسجد در قانون برنامه های توسعه اول تا ششم نوشته محمدعلی موظف رستمی بر روی سایت اینترنتی معاونت پژوهشی و آموزشی سازمان تبلیغات اسلامی (پژوهه دین) قرار گرفت.
در این مقاله آمده است:
مسجد در قانون برنامههای ششگانه توسعه جمهوری اسلامی تاکنون فراز و نشیبهایی را شاهد بوده است. در برنامه اول توسعه با توجه به شرایط حاکم بر دوران جنگ، اشاره به مسجد نشده است و مسئله مسجد بعد از برنامه دوم توسعه وارد جریان برنامهنویسی و قانونگذاری و اجرایی گردیده است.
بر اساس قانون برنامه دوم توسعه، وزارت مسکن، شهرسازی و شهرداریها موظف شدند، در کلیه شهرکهای جدیدالاحداث، اراضی مناسبی را برای احداث مسجد و پایگاه مقاومت بسیج پیش بینی کنند و پس از آماده سازی، بدون دریافت هزینه در اختیار متقاضیان احداث مساجد و پایگاه های مقاومت بسیج قرار دهند و قیمت اراضی را در هزینه مربوط به آماده سازی اراضی منظور کنند.
همچنین جایگاه مسجد در قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، آمده است: به منظور ساماندهی نحوه اختصاص و مصرف منابع اعتباری دولت در زمینه احیاء و بازسازی مساجد، کمک به مراکز تحقیقاتی، حوزههای علمیه، فعالیت های مربوط به تبلیغات دینی و با هدف تقویت و متناسب ساختن مشارکتهای مردمی در تعیین منابع این فعالیتها، سازمان تبلیغات اسلامی موظف شد، طی یک سال در چهارچوب رهنمودهای مقام معظم رهبری و مشورت با مراجع ذیربط و انجام مطالعات لازم با همکاری سازمان امور اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه و بودجه، طرحی را تهیه و به دولت ارائه دهد تا پس از بررسی و تصویب، مبنای پیشبینی و مصرف منابع دولتی در این امور قرارگیرد.
در بند دیگری از قانون برنامه سوم توسعه، ذکر شده است که: وزارت مسکن و شهرسازی، شهرداری ها و سایر سازمان های مذکور باید در زمینه طراحی و اجرای طرح های جامع تفصیلی، هادی شهری و روستایی، طرح های مذکور را با موضوع مساجد تهیه و اجرا کنند.
بر اساس این قانون، وزارت مسکن و شهرسازی و شهرداری ها موظف شدند، در کلیه شهرک های جدیدالاحداث، اراضی مناسبی را برای احداث مسجد و پایگاه های مقاومت بسیج پیش بینی کرده و پس از آماده سازی بدون دریافت هزینه در اختیار متقاضیان احداث مساجد و پایگاه های مقاومت بسیج قرار دهند و قیمت اراضی را در هزینه های مربوط به آماده سازی اراضی منظور کنند.
جایگاه مسجد در برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، چنین آمده است: در این برنامه، تهیه طرح جامع گسترش فضاهای مذهبی و مساجد توسط سازمانهای تبلیغات اسلامی، اوقاف و امور خیریه با همکاری سازمان میراث فرهنگی تا پایان سال اول برنامه چهارم توسعه مورد توجه قرار گرفت و همچنین دولت مکلف شد به منظور تعمیق ارزش ها، باورها، فرهنگ معنویت و نیز حفظ هویت اسلامی ایرانی، اعتلای معرفت دینی و توسعه فرهنگ قرآنی، تقویت سهم کتابخانه در حوزه دین در کشور خصوصا مناطق محروم و همچنین طراحی کتابخانه، حوزه دین در مساجد و سایر اماکن مذهبی را مورد توجه قرار دهد.
در برنامه پنجم توسعه، فرهنگ اسلامی ایرانی به منظور توسعه فضاهای مذهبی، فرهنگی و بهره گیری بهینه از بقاع متبرکه، گلزار شهدا و اماکن مذهبی و تثبیت جایگاه مسجد بهعنوان اصلی ترین پایگاه عبادی، تربیتی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، آمده است که باید وزارت مسکن و شهرسازی، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی و شهرداری ها در طراحی و اجرای طرح های جامع تفصیلی شهری و هادی روستایی و شهرک های جدیدالاحداث، اراضی مناسبی را برای احداث مسجد و خانه عالم پیش بینی و پس از آماده سازی بدون دریافت هزینه و با حفظ مالکیت عمومی و دولتی در اختیار متقاضیان احداث مساجد قرار دهند.
در جای دیگر از این قانون نیز اشاره شده است که مالکان اماکن تجاری، اداری و خدماتی جدیدالاحداث موظف شدند، نمازخانه مناسبی را در اماکن مذکور احداث کنند و تایید نقشه مجتمعهای مذکور منوط به پیش بینی محل مناسب برای نمازخانه بر اساس دستورالعمل ابلاغی شورای عالی معماری و شهرسازی قرار گیرد.
همچنین سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور و شهرداری ها هم موظف شدند، نسبت به احداث یا اختصاص فضای کافی و مناسب برای مسجد و یا نمازخانه در پارک های ملی و بوستان های شهری اقدام کنند.
در بخش دیگری از برنامه پنجم توسعه، وارد شده است: وزارتخانه های راه و ترابری و نفت موظف شدند نسبت به احداث مسجد و نمازخانه در پایانه های مسافری و جایگاه های عرضه سوخت بین شهری و همچنین نگهداری و مدیریت مساجد و نمازخانههای مذکور از طریق بخش غیردولتی اقدام کنند و از طرفی کلیه دستگاه های اجرایی، مراکز آموزشی، بیمارستانها و مراکز درمانی، مجموعه های ورزشی، مجتمع های رفاهی ـ تفریحی و مجتمع های بین شهری اعم از دولتی یا غیردولتی موظف شدند نسبت به احداث یا اختصاص و نگهداری فضای کافی و مناسب برای مسجد یا نمازخانه اقدام کنند.
همچنین به منظور ارتقای کارکردهای فرهنگی هنری مساجد و برقراری عدالت فرهنگی و ترویج فرهنگ اسلامی و جذب جوانان و نوجوانان به مساجد، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مکلف شد با رعایت موازین اسلامی ترتیبی اتخاذ کند تا پایان این برنامه حداقل یک چهارم مساجد شهری و روستاهای بالای هزار نفر جمعیت از کانون فرهنگی هنری برخوردار شوند.
در برنامه ششم توسعه نگاه ویژهای به مسجد صورت نگرفته است
در برنامه ششم توسعه اشاره مستقیمی به مسجد صورت نگرفته است و در حاشیه قرار دارد.
با توجه اینکه در نظام اسلامی مسجد، گستردهترین پایگاه فرهنگی مذهبی کشور محسوب میشود، متاسفانه در برنامه ششم توسعه نگاه ویژهای به مسجد صورت نگرفته است در حالی که انتظار میرفت مساجد به جایگاهی که در شأن آنها است دست یابند و گام های اساسی در راستای دست یابی به مسجد تراز اسلامی برداشته شود. این بی توجهی به جایگاه مسجد منافات با شانیت مسجد دارد زیرا که این مهم باید در اصل قرار گیرد در حالی که در این برنامه چنین چیزی وجود ندارد.
در یک نگاه کلی در خصوص جایگاه مسجد در قانون برنامههای شش گانه توسعه میتوان گفت که: در برنامههای اول و ششم خلاء حضور مسجد در این دو برنامه کاملاً مشهود است ولی در سایر برنامهها به خصوص برنامههای سوم و پنجم تا اندازهای جایگاه مسجد مناسب دیده شده است.
در این مقاله آمده است:
مسجد در قانون برنامههای ششگانه توسعه جمهوری اسلامی تاکنون فراز و نشیبهایی را شاهد بوده است. در برنامه اول توسعه با توجه به شرایط حاکم بر دوران جنگ، اشاره به مسجد نشده است و مسئله مسجد بعد از برنامه دوم توسعه وارد جریان برنامهنویسی و قانونگذاری و اجرایی گردیده است.
بر اساس قانون برنامه دوم توسعه، وزارت مسکن، شهرسازی و شهرداریها موظف شدند، در کلیه شهرکهای جدیدالاحداث، اراضی مناسبی را برای احداث مسجد و پایگاه مقاومت بسیج پیش بینی کنند و پس از آماده سازی، بدون دریافت هزینه در اختیار متقاضیان احداث مساجد و پایگاه های مقاومت بسیج قرار دهند و قیمت اراضی را در هزینه مربوط به آماده سازی اراضی منظور کنند.
همچنین جایگاه مسجد در قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، آمده است: به منظور ساماندهی نحوه اختصاص و مصرف منابع اعتباری دولت در زمینه احیاء و بازسازی مساجد، کمک به مراکز تحقیقاتی، حوزههای علمیه، فعالیت های مربوط به تبلیغات دینی و با هدف تقویت و متناسب ساختن مشارکتهای مردمی در تعیین منابع این فعالیتها، سازمان تبلیغات اسلامی موظف شد، طی یک سال در چهارچوب رهنمودهای مقام معظم رهبری و مشورت با مراجع ذیربط و انجام مطالعات لازم با همکاری سازمان امور اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه و بودجه، طرحی را تهیه و به دولت ارائه دهد تا پس از بررسی و تصویب، مبنای پیشبینی و مصرف منابع دولتی در این امور قرارگیرد.
در بند دیگری از قانون برنامه سوم توسعه، ذکر شده است که: وزارت مسکن و شهرسازی، شهرداری ها و سایر سازمان های مذکور باید در زمینه طراحی و اجرای طرح های جامع تفصیلی، هادی شهری و روستایی، طرح های مذکور را با موضوع مساجد تهیه و اجرا کنند.
بر اساس این قانون، وزارت مسکن و شهرسازی و شهرداری ها موظف شدند، در کلیه شهرک های جدیدالاحداث، اراضی مناسبی را برای احداث مسجد و پایگاه های مقاومت بسیج پیش بینی کرده و پس از آماده سازی بدون دریافت هزینه در اختیار متقاضیان احداث مساجد و پایگاه های مقاومت بسیج قرار دهند و قیمت اراضی را در هزینه های مربوط به آماده سازی اراضی منظور کنند.
جایگاه مسجد در برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، چنین آمده است: در این برنامه، تهیه طرح جامع گسترش فضاهای مذهبی و مساجد توسط سازمانهای تبلیغات اسلامی، اوقاف و امور خیریه با همکاری سازمان میراث فرهنگی تا پایان سال اول برنامه چهارم توسعه مورد توجه قرار گرفت و همچنین دولت مکلف شد به منظور تعمیق ارزش ها، باورها، فرهنگ معنویت و نیز حفظ هویت اسلامی ایرانی، اعتلای معرفت دینی و توسعه فرهنگ قرآنی، تقویت سهم کتابخانه در حوزه دین در کشور خصوصا مناطق محروم و همچنین طراحی کتابخانه، حوزه دین در مساجد و سایر اماکن مذهبی را مورد توجه قرار دهد.
در برنامه پنجم توسعه، فرهنگ اسلامی ایرانی به منظور توسعه فضاهای مذهبی، فرهنگی و بهره گیری بهینه از بقاع متبرکه، گلزار شهدا و اماکن مذهبی و تثبیت جایگاه مسجد بهعنوان اصلی ترین پایگاه عبادی، تربیتی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، آمده است که باید وزارت مسکن و شهرسازی، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی و شهرداری ها در طراحی و اجرای طرح های جامع تفصیلی شهری و هادی روستایی و شهرک های جدیدالاحداث، اراضی مناسبی را برای احداث مسجد و خانه عالم پیش بینی و پس از آماده سازی بدون دریافت هزینه و با حفظ مالکیت عمومی و دولتی در اختیار متقاضیان احداث مساجد قرار دهند.
در جای دیگر از این قانون نیز اشاره شده است که مالکان اماکن تجاری، اداری و خدماتی جدیدالاحداث موظف شدند، نمازخانه مناسبی را در اماکن مذکور احداث کنند و تایید نقشه مجتمعهای مذکور منوط به پیش بینی محل مناسب برای نمازخانه بر اساس دستورالعمل ابلاغی شورای عالی معماری و شهرسازی قرار گیرد.
همچنین سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور و شهرداری ها هم موظف شدند، نسبت به احداث یا اختصاص فضای کافی و مناسب برای مسجد و یا نمازخانه در پارک های ملی و بوستان های شهری اقدام کنند.
در بخش دیگری از برنامه پنجم توسعه، وارد شده است: وزارتخانه های راه و ترابری و نفت موظف شدند نسبت به احداث مسجد و نمازخانه در پایانه های مسافری و جایگاه های عرضه سوخت بین شهری و همچنین نگهداری و مدیریت مساجد و نمازخانههای مذکور از طریق بخش غیردولتی اقدام کنند و از طرفی کلیه دستگاه های اجرایی، مراکز آموزشی، بیمارستانها و مراکز درمانی، مجموعه های ورزشی، مجتمع های رفاهی ـ تفریحی و مجتمع های بین شهری اعم از دولتی یا غیردولتی موظف شدند نسبت به احداث یا اختصاص و نگهداری فضای کافی و مناسب برای مسجد یا نمازخانه اقدام کنند.
همچنین به منظور ارتقای کارکردهای فرهنگی هنری مساجد و برقراری عدالت فرهنگی و ترویج فرهنگ اسلامی و جذب جوانان و نوجوانان به مساجد، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مکلف شد با رعایت موازین اسلامی ترتیبی اتخاذ کند تا پایان این برنامه حداقل یک چهارم مساجد شهری و روستاهای بالای هزار نفر جمعیت از کانون فرهنگی هنری برخوردار شوند.
در برنامه ششم توسعه نگاه ویژهای به مسجد صورت نگرفته است
در برنامه ششم توسعه اشاره مستقیمی به مسجد صورت نگرفته است و در حاشیه قرار دارد.
با توجه اینکه در نظام اسلامی مسجد، گستردهترین پایگاه فرهنگی مذهبی کشور محسوب میشود، متاسفانه در برنامه ششم توسعه نگاه ویژهای به مسجد صورت نگرفته است در حالی که انتظار میرفت مساجد به جایگاهی که در شأن آنها است دست یابند و گام های اساسی در راستای دست یابی به مسجد تراز اسلامی برداشته شود. این بی توجهی به جایگاه مسجد منافات با شانیت مسجد دارد زیرا که این مهم باید در اصل قرار گیرد در حالی که در این برنامه چنین چیزی وجود ندارد.
در یک نگاه کلی در خصوص جایگاه مسجد در قانون برنامههای شش گانه توسعه میتوان گفت که: در برنامههای اول و ششم خلاء حضور مسجد در این دو برنامه کاملاً مشهود است ولی در سایر برنامهها به خصوص برنامههای سوم و پنجم تا اندازهای جایگاه مسجد مناسب دیده شده است.
