کسب شناخت ریشهای از مطالبات قرآن است/تاثیر این تفکر در حل معضلات محیط زیست
گروه فعالیتهای قرآنی: عضو هئیت علمی دانشگاه اراک در نشست «گفتمانسازی سبک زندگی قرآنی» با تأکید بر اینکه تعمق و کسب شناخت ریشهای از مطالبات قرآن در همه امور است گفت: رفع مشکلات محیط زیستی شناخت ریشهای میخواهد که این شناخت را نداریم و اگر بخواهیم با مسائل، احساسی و مقطعی برخورد کنیم به جایی نمیرسیم.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، نشست «گفتمانسازی سبک زندگی قرآنی» با محور محیط زیست، از طرحهای مصوب کارگروه پژوهش شورای توسعه فرهنگ قرآنی، به همت معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی و مشارکت ایکنا با حضور آزاده کاظمی، مدیرگروه محیط زیست دانشگاه اراک برگزار شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه اراک در این نشست با اشاره به تعریف محیط زیست، گفت: مجموعه از عوامل فیزیکی و بیولوژیکی و حیات کل موجودات زنده به خصوص انسان است را محیط زیست مینامند، در کلیه کتب آسمانی به مسأله محیط زیست تأکید شده و اینکه هر موجود زندهای حق حیات دارد و کسی نمیتواند این حق را از آنها بگیرد.
حفاظت از محیط زیست تکلیف شرعی است
وی ادامه داد: اسلام نیز به عنوان کاملترین دین تأکیدات فراوانی درباره حفظ محیط زیست دارد درواقع حفاظت از محيط زيست و انتقال آن به نسل آینده یک تکلیف شرعی محسوب میشود. خداوند، طبيعت را هدفمند و هدفدار خلق و تمام مخلوقات را به لحاظ کميت و کيفيت به اندازه و متناسب آفريده، چنانچه در آیه 49 سوره قمر میفرمايد:«إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ؛ ماييم كه هر چيزى را به اندازه آفريدهايم».
کاظمی با تأکید بر اینکه انسان حق برهم زدن چرخه طبیعت را ندارد گفت: چالشهایی که در حوزه محیط زیست با آن مواجه هستیم پیچیدگیهای خاص خودش را دارد و دارای ابعاد فرهنگی است و بعد روانشناختی دارد، مثلاً اینکه آلودگی هوای اراک را به طور مکرر گوشزد میکنیم و از روزهایی که هوا سالم است غافل میشویم این تکرار باعث افسردگی میشود، بعد جامعه شناسی هم دارد و...
مدیرگروه محیط زیست دانشگاه اراک ادامه داد: وقتی اولویتبندی در امور وجود نداشته باشد مردم هم نسبت به مسایل بیاهمیت میشوند و اگر امروز محیط زیست به اولویت برای مردم تبدیل شده به این دلیل است که به صورت ملموس آن را درک میکنند و میبینند. در صورتی که دانش این علم را ندارند ولی تبعات آن را میفهمند. در این میان این وظیفه فارغ التحصیلان رشته محیط زیست است که میدان را در زمینه مؤسسات مردم نهاد از خیلی از افرادی که در این زمینه تخصص ندارند بگیرند و آموزشهای لازم را به عموم مردم بدهند.
کاظمی افزود: نیاز به فرهنگ سازی داریم که باید از ریشه شروع شود و افرادی که مسئولیت این آموزشها را برعهده میگیرند باید در حوزه محیط زیست متخصص باشند. باید توجه داشت که آموزش خود یک هدف نیست بلکه یک ابزار کلیدی است برای اینکه در مخاطب نسبت به آنچه قبل از آموزش داشته تغییر رفتار ایجاد کند.
وی ادامه داد: این تغییر ابتدا باید در دانش فرد یادگیرنده اتفاق بیافتد، سپس در نگرش او و در آخر منجر به تغییر رفتار شود، تغییر رفتاری که شیوه زندگی فرد یادگیرنده را دگرگون کند، این تغییر رفتار فردی، باید به تغییر رفتار عمومی بیانجامد و در نتیجه جوامع بتوانند به پایداری در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و اکولوژیک دست یابند .
کاظمی با اشاره به دوره زمانی مورد نیاز برای آموزشهای محیط زیستی ادامه داد: ما در سیستم مدیریتی یک افق کوتاه مدت داریم و یک افق بلند مدت، در زمینه محیط زیست مطالعه جامع و اطلاعات دقیقی نداریم. مثلاً میگوییم در اراک بیماری سرطان زیاد است بنده در آماری که از یک جمعیت 500 نفری گرفتم متوجه شدم در مناطق محروم بیماری سرطان شیوع بیشتری دارد به نوعی ریشه سرطان فقط آلودگی هوا نیست، ریشه تغذیه دارد و حتی درآمد مالی به دلیل فشارهای عصبی که به فرد وارد میکند میتواند تاثیرگذار باشد و این میطلبد که ما ریشهایتر به مسائل نگاه کنیم و صرفاً یه عامل را برجسته نکنیم وقتی ما در قسمت پژوهش محیط زیست مشکل داریم و اطلاعاتی نداریم چگونه میخواهیم برنامهریزی داشته باشیم؟
مدیرگروه محیط زیست دانشگاه اراک تصریح کرد: باید مدیریتمان را تقویت کنیم تا بتوانیم از تکنولوژیهای روز دنیا در جهت سلامت محیط زیست بهرهمند شویم، متأسفانه در ایران به علت هماهنگ نبودن بخشهای مختلف هنوز نتوانستهایم به حد مطلوب در زمینه بهرهمندی از تکنولوژی برسیم. میتوانیم از انواع فیلترها استفاده کنیم و روشهای نوینی که در تصفیه آب و هوا وجود دارد استفاده کنیم. مثلأ در روسیه نیروگاه حرارتی با سوخت گاز داخل شهر فعالیت میکند و مشکلی برای ساکنان ایجاد نکرده در صورتی که در ایران با وجود اینکه نیروگاهها چندین کیلومتر از شهر فاصله دارند باید تبعات آن را متحمل شویم.
تقویت فرهنگ محیط زیستی به جای اجبار
کاظمی تأکید کرد: بنده اعتقادی ندارم که فرهنگ کشورهای دیگر از ما بالاتر است بلکه آنها با وضع مالیات سنگین و... شهروندان را مجاب میکنند که فلان کار ضد محیط زیستی را انجام ندهند، ما فرهنگ حفظ محیط زیست را از نیاکان و آموزشهای دینی به ارث بردهایم به طور مثال برای نان حرمت خاصی قائل هستیم و خردههای نان را از زباله تفکیک میکنیم، درواقع این فرهنگ حفاظت از محیط زیست است که باید در جامعه جا بیافتد در غیر این صورت ما هم مانند غرب مجبور میشویم از سیستم ماشینی و اجباری استفاده کنیم.
وی افزود: مثلاً در شهر لندن اجازه ورود هیچ گونه وسیله شخصی را نمیدهند و همه باید با وسیله عمومی در مرکز شهر تردد کنند در حالیکه در مرکز شهر اراک پارکینگ ساخته شده و این ترغیبی است که مردم وسیله شخصی خود را وارد مرکز شهر کنند. متأسفانه ما با اینگونه مشکلات مدیریتی مواجه هستیم از سویی دیگر قوانینی داریم که به هیچ وجه ضمانت اجرایی ندارند.
عضو هیئت علمی دانشگاه اراک تصریح کرد: ما برای بهبود وضعیت محیط زیست اراک طرحهایی داشتیم که متأسفانه شهرداری همکاری چندانی با ما نداشت، اراک از نظر بصری آشفتگی دارد و از آنجایی که نظارت ضعیف است هر کسی به هر شکلی که میخواهد عمل میکند، در بحث فضای سبز طرحی داشتیم که بام سبزها را گسترش دهیم شما این طرح را در شهرهای بزرگ میبینید که حتی در بعضی شهرها تا زمانیکه بام سبز را اجرایی نکنند پایان کار به ساختمان نمیدهند این طرح، موجب تصفیه و تلطیف هوا میشود و به شهر نمای زیبا میبخشد، و از سوی دیگر از پارکهای کوچک میتوان به نحو احسن استفاده کرد اما شهرداری اراک در این زمینه هم ضعیف عمل میکند.
کاظمی ادامه داد: ما برای رفع مشکلات محیط زیستی باید شناخت ریشهای داشته باشیم و اگر بخواهیم با مسائل سطحی، احساسی و مقطعی برخورد کنیم به جایی نمیرسیم. همچنین باید از موازیکاری جلوگیری شود، جزیرهای کار کردن مشکلی را حل نمیکند، متأسفانه ما بدون اینکه نسبت به مسائل نیازسنجی داشته باشیم دست به اقداماتی میزنیم که شاید هیچ ضرورتی برای انجام نداشته باشند و از آنجایی که ما هنوز ریشهها را نمیشناسیم نمیتوانیم راهکاری در زمینه محیط زیست ارائه دهیم شناخت ریشهای مسائل و تعمق در امور جدا از حکم عقل از مطالبات قرآن است یعنی یک تکلیف شرعی است.
