قلعه سالار محتشم خمین از پناهگاه تا مقصد گردشگری
قلعه گروه اجتماعی: قلعه سالار محتشم خمین یکی از زیباترین اماکن تاریخی استان مرکزی با قدمتی 120 ساله که در گذشته پناهگاه مردم بوده امروز میزبان گردشگران است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، قلعه سالار محتشم خمین یکی از زیباترین منازل و قلعههای تاریخی در سطح استان مرکزی است که دارای موزه مردم شناسی فاخر است. قلعه سالار محتشم در شمال غربی شهر خمین واقع شده و دارای در و پنجره و سقف چوبی است که در حال حاضر به موزه مردم شناسی تبدیل شده.
این بنای تاریخی با 4هزار و 300 مترمربع وسعت حدود 120 سال قدمت دارد و در سال 81 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. سالار محتشم با نام اصلی میرزا علی خان کمرهای فرزند علی قلی خان سرهنگ بوده او از صاحب منصبان دوره قاجار بود که به دلیل خدمات خود از طرف دولت وقت و احمد شاه قاجار در سال 1332 ه.ق و به پیشنهاد علاءالسلطنه وزیر داخله، ملقب به سالار محتشم میشود. قلعه سالار محتشم نیز از ساختههای اوست. این قلعه مأمن و پناهگاه مردم هنگام هجوم دزدان و اشرار به شهر و همچنین محل تجمع دستههای عزاداری در ماه محرم بوده است.
سبک معمارى فضاى داخلى، نوع مصالح و اسکلت ساختمانى آن را به صورت يک پديده معمارى بىنظير در منطقه خمين در آورده، از نظر سبک معماری تلفیقی از معماری کلاسیک اروپا و معماری سنتی ایران است، قلعه سالار محتشم از جمله بناهای شاخص معماری رومی ایرانی شهر خمین به شمار میرود.
این بنا از دو طبقه ساخته شده و از نوع ساختمانهای ایوان دار است . یک ایوان سراسری اولین بخش از ساختمان طبقه همکف را تشکیل میدهد، ستونهای آجری این ایوان نسبت به ایوان طبقه دوم کوتاه و ضخیمتر است تا بتوانند بار و سنگینی طبقه دوم ساختمان را زودتر و آسانتر به پایهها منتقل کنند .
این ستونها دارای طاقهای هلالی عریضی بوده و در پیشانی آنها جهت تزئین از تصویر و نقوشی نظیر یک بشقاب که در آن سه انار وجود دارد، گل، شاخه درخت، برگهای گیاهان و نیز پرندگان استفاده شده است .
در سمت غرب طبقه اول این بنا یک حوض خانه وجود دارد که دارای چهار ورودی بوده و در حال حاضر یکی از آنها باز است . محور طول و عرض این حوضخانه حدود 5/8 × 5/7 است . عنصر قابل توجهی که در حیاط قلعه به چشم میخورد حوضی است که به صورت دو لنگه با طرحی کاملاً اروپایی در راستای شرقی–غربی ساخته شده طرح این حوض به شکل هندسی نامنظم میباشد.
دورچین این حوض طوری طراحی شده که بتوان گلدانهایی را در دور تا دور آن قرار داد و با تلفیق این دو عنصر یعنی آب و گل یک فضای بصری و عرفانی زیبا بوجود آورد . شکل کلی حوض بر خلاف حوضهای ایرانی که حالت سکون را تداعی میکنند دارای جهت و آغاز کننده یک نوع حرکت بصری قوی از طرف بنا به سوی محیط و باغچههای درون حیاط است .
از دیگر خصایص شاخص عمارت سالار محتشم دیوارهای محاطی حیاط است . این دیوارها با سبکی معروف به زین اسبی ساخته شدهاند به این صورت که شکل دیوارها تداعیگر زین اسب است که به صورت ریتمیک به دنبال هم تکرار شدهاند و در حد فاصل این زین اسبیها یک لغاز آجری قرار دارد که علاوه بر کمک به استحکام دیوار یکنواختی را از دیوارها گرفته و نمای زیبایی را القا میکند .
این بنا در حال حاضر به عنوان موزه شهر خمین دربر گیرنده آثار فرهنگی در زمینه مردم شناسی است . لوازم و ابزار معیشتی مردم خمین عمده آثار این موزه را تشکیل میدهد . همچنین پیکرههایی که نمایانگر آئینهای محلی استان مرکزی همچون شب چله، کردعلی به کو و کوسه ناقالدی میباشند در این موزه به نمایش در آمده است، مردم در عید نوروز و تعطیلات تابستان از سراسر کشور برای بازدید از این بنا به شهرستان خمین میآیند.
این بنای تاریخی با 4هزار و 300 مترمربع وسعت حدود 120 سال قدمت دارد و در سال 81 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. سالار محتشم با نام اصلی میرزا علی خان کمرهای فرزند علی قلی خان سرهنگ بوده او از صاحب منصبان دوره قاجار بود که به دلیل خدمات خود از طرف دولت وقت و احمد شاه قاجار در سال 1332 ه.ق و به پیشنهاد علاءالسلطنه وزیر داخله، ملقب به سالار محتشم میشود. قلعه سالار محتشم نیز از ساختههای اوست. این قلعه مأمن و پناهگاه مردم هنگام هجوم دزدان و اشرار به شهر و همچنین محل تجمع دستههای عزاداری در ماه محرم بوده است.
سبک معمارى فضاى داخلى، نوع مصالح و اسکلت ساختمانى آن را به صورت يک پديده معمارى بىنظير در منطقه خمين در آورده، از نظر سبک معماری تلفیقی از معماری کلاسیک اروپا و معماری سنتی ایران است، قلعه سالار محتشم از جمله بناهای شاخص معماری رومی ایرانی شهر خمین به شمار میرود.
این بنا از دو طبقه ساخته شده و از نوع ساختمانهای ایوان دار است . یک ایوان سراسری اولین بخش از ساختمان طبقه همکف را تشکیل میدهد، ستونهای آجری این ایوان نسبت به ایوان طبقه دوم کوتاه و ضخیمتر است تا بتوانند بار و سنگینی طبقه دوم ساختمان را زودتر و آسانتر به پایهها منتقل کنند .
این ستونها دارای طاقهای هلالی عریضی بوده و در پیشانی آنها جهت تزئین از تصویر و نقوشی نظیر یک بشقاب که در آن سه انار وجود دارد، گل، شاخه درخت، برگهای گیاهان و نیز پرندگان استفاده شده است .
در سمت غرب طبقه اول این بنا یک حوض خانه وجود دارد که دارای چهار ورودی بوده و در حال حاضر یکی از آنها باز است . محور طول و عرض این حوضخانه حدود 5/8 × 5/7 است . عنصر قابل توجهی که در حیاط قلعه به چشم میخورد حوضی است که به صورت دو لنگه با طرحی کاملاً اروپایی در راستای شرقی–غربی ساخته شده طرح این حوض به شکل هندسی نامنظم میباشد.
دورچین این حوض طوری طراحی شده که بتوان گلدانهایی را در دور تا دور آن قرار داد و با تلفیق این دو عنصر یعنی آب و گل یک فضای بصری و عرفانی زیبا بوجود آورد . شکل کلی حوض بر خلاف حوضهای ایرانی که حالت سکون را تداعی میکنند دارای جهت و آغاز کننده یک نوع حرکت بصری قوی از طرف بنا به سوی محیط و باغچههای درون حیاط است .
از دیگر خصایص شاخص عمارت سالار محتشم دیوارهای محاطی حیاط است . این دیوارها با سبکی معروف به زین اسبی ساخته شدهاند به این صورت که شکل دیوارها تداعیگر زین اسب است که به صورت ریتمیک به دنبال هم تکرار شدهاند و در حد فاصل این زین اسبیها یک لغاز آجری قرار دارد که علاوه بر کمک به استحکام دیوار یکنواختی را از دیوارها گرفته و نمای زیبایی را القا میکند .
این بنا در حال حاضر به عنوان موزه شهر خمین دربر گیرنده آثار فرهنگی در زمینه مردم شناسی است . لوازم و ابزار معیشتی مردم خمین عمده آثار این موزه را تشکیل میدهد . همچنین پیکرههایی که نمایانگر آئینهای محلی استان مرکزی همچون شب چله، کردعلی به کو و کوسه ناقالدی میباشند در این موزه به نمایش در آمده است، مردم در عید نوروز و تعطیلات تابستان از سراسر کشور برای بازدید از این بنا به شهرستان خمین میآیند.
