لزوم کثرتگرایی روششناخی در ساخت نظام اجتماعی قرآن
گروه اندیشه: فخرزارع بر لزوم کثرتگرایی روششناسی در ساخت نظام اجتماعی قرآن تاکید کرد و گفت: جامع بودن قرآن اقتضا میکند تا روششناسی قرآنی در ساخت نظام اجتماعی قرآنی بر روشهای مختلف نظر داشته باشد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا)، سیدحسین فخرزارع، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، امروز 17 اسفند، با موضوع «روششناسی ساخت نظام اجتماعی در پرتو آیات قرآن کریم» در نوبت صبح دومین روز همایش بینالمللی مطالعات میان رشتهای قرآن کریم، سخنرانی کرد.
فخرزارع در آغاز سخنانش گفت: روششناسی برای تولید دانش به ما کمک میکند و علم از این طریق به حقایق جهان دست مییابد. روششناسی در ساخت نظام به مثابه مقولات ثانوی و یا علم درجه دوم است که به موضوع علم دیگر میپردازد.
وی افزود: روششناسی از مسائل مهم تولید علم است و برای تولید نظریه به کار ما میآید. نظریه از بحثهای مهم است و مبتنی بر چیز دیگری است. نظریه حلقه واسطهای هم دارد و منبع تغذیه نظریه است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تصریح کرد: فرضیهسازی امری مهم است اما نظریه در مرحله پسینی ما قرار دارد. ما میپرسیم چرا نمیتوانیم نظام اجتماعی قرآنی بسازیم؟ این به خاطر فقدان نظریه است. نظریات مبتنی بر روششناسی است و این مبتنی بر هستیشناسی، معرفتشناسی و انسان شناسی است که اینها از یک جهانبینی تغذیه میشوند.
وی افزود: مبانی نظری، روششناسی را میسازد که این روششناسی نظریات مختلفی برای ما میسازد که به نظامهای مختلف سیاسی، اجتماعی و ... منجر میشود.
فخرزارع ادامه داد: نظام دانایی قرآن جامع است. روششناسی قرآنی نیز جامع است. ما باید از واگرایی روشی جدا شده و به روششناسی تلفیقی برسیم که هم تجربه و هم عقل در آن نقش خواهد داشت. تبیان بودن قرآن برای همه چیز اقتضا دارد که همه روششناسیها در روششناسی قرآنی دیده شود و روششناسی ما باید کثرتگرایانه باشد.
وی افزود: ما درگیر یک دوگانهانگاری روششناختی هستیم. یکی ادعای فردگرایی و یکی ادعای جمعگرایی میکند. کثرتگرایی روششناختی به معنای پراکندگی نیست و روشی قاعدهمند است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه ما در این تحقیق به اعتبار زمینههای پرداختهایم، گفت: ما در مورد دادههای زبانی کم کار کردهایم، همچنین در بحث زمینهها و اعتبارات زمینهای هم کم کار شده است. روششناسی کثرتگرایانه قرآن از آنجا کامل است، دادههای زبانی را با بافتهای فراجملهای میسنجد.
فخرزارع ادامه داد: ما از روش تحلیل گفتمان انتقادی «فرکلاف» استفاده کردهایم و با استفاده از تفسیر تنزیلی حجتالاسلام بهجتپور فهم شبکهای از مفاهیم قرآنی را مطرح کردهایم. برخی از عناصر اصلی در قرآن هست که به عنوان نقطههای کانونی میتوان به آنها اشاره کرد. توحید اصلیترین موضوع و دال برتر در قرآن در نظر گرفته است.
وی در پایان گفت: توحید ظرفیت جذب همه عناصر گفتمانی قرآن را دارد. سه عنصر ایمان، علم و عمل هم بسیار مهماند و معیار قرآنی بودن را دارند. با محوریت توحید عناصر پیرامونی از جمله ایمان، علم و عمل گفتمان جامع قرآنی در برابر گفتمان جاهلی ساخته میشود.
