توسعه فقه نیازمند حفظ میراث گذشته حوزه است

به گزارش خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) از قم، آیت‎الله علیرضا اعرافی دیشب 18 اسفند در اجلاسیه عمومی اساتید سطوح عالی و خارج حوزه علمیه با عنوان توسعه مباحث فقه در مدرسه علمیه دارالشفا با اشاره به اهمیت و جایگاه فقه تشیع گفت: از جمله ویژگی‎های فقه شیعه می‎توان به جامعیت و شمول احکام الهی و قدرت شگفت انگیز فقه اسلامی و مکتب اهل بیت(ع) در پاسخ به نیازهای همه جانبه بشر با تاکید به اصول پایدار و همچنین وجود میراثی که برآمده از تحقیقات عمیق و خارق‌العاده است اشاره کرد.

وی با بیان این مطلب که فقه ما بر مبنای این منابع غنی و در بستر یک تحقیقات عظیم تاریخی شکل گرفته است، بیان کرد: این تراث عظیم نیازمند دستاوردهای بزرگ تحقیقات فقهی و به روز شده است که باید در یک بستر صحیح به روزرسانی شود.

اعرافی عنوان کرد: فقه ما باید به قلمروهای جدید بپردازد و بر اساس مناهج معتبر ،توسعه و گسترش پیدا کند؛ اصالت و عمق و گستره و ژرفایی فقه باید صیانت و رشد پیدا کند؛ مرزهای داشن فقه باید با سوالات گوناگون گسترش پیدا کند.

مدیر حوزه‎های علمیه کشور با ذکر این مطلب که فقه تشیع دارای یک بستر عظیم تاریخی است، گفت:خوشبختانه فقه شیعه در این گذار تاریخی ثوابت و هسته های اصلی خود را حفظ و صیانت کرده است.

وی اظهارکرد: این فقه در گذار تاریخی خود توسط علمای بزرگ حوزه رشد و توسعه پیدا کرده است؛ این توسعه نیز دریک بستر منطم و دقیق فقهی و اصولی و عقلی رشد کرده است.

وی گفت: چند عامل موجب تطور و تحول فقه ما شده است که اولین آن  مرتبط با مباحث کلامی و بنیادی است که بر علومی چون اصول تاثیر گذاشته است؛ همه می ‏دانند که فقه ما در این عصر میهمان سفر شیخ انصاری است ولی نظریه پردازی‏ های بزرگانی چون وحید بهبهانی و شیخ و شاگردان ایشان در عرصه‎های مختلف فقه ما را بسیار پویا کرده است.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی عرصه حدیث  و رجال را سومین عامل تطور در علم فقه دانست و افزود: نزدیک به 30 دانش دیگر در حوزه علوم مقدماتی اجتهاد در این زمینه تاثیرگذار بوده ‏اند.

وی گفت: زندگی بشر و پیدایش رخدادهای جدید یکی از مسایلی که پیشران فقه است و موجب فعال تر شدن اجتهاد و استخراج منابع شده است؛ این مساله از این جا ناشی می‎شود که فقه ما ضوابط و قواعد ‎پیشران و هدایت‎گر زندگی بشر را بیان می‏ کند.

وی افزود: فقه ما در زمانی که بخواهد تفصیل پیدا کند مرزهای خود را در شعاع موضوعات و پرسش‎های جدید بسط می‎دهد؛ مقوله تطورات موضوعی و عرضه موضوعات و فروع پرسش‎های جدید عامل چهارمی است که در تطور فقه موثر است.

اعرافی با ذکر این مطلب که این موضوعات و پرسش ‏ها، گاهی در حد یک پرسش و مساله مستحدثه است، گفت: این بحث را می‎توان در رساله‎های مراجع نیز به راحتی و روشنی مشاهده کرد.

وی اظهارکرد: مجموعه پرسش‎های جدید بیان شده است که این مباحث در گذشته نیز وجود داشته است که البته در گذشته سرعت انتشار کمتری داشت؛ سطح دوم آن است که این مسایل مستحدثه ابواب جدیدی را به خود اختصاص می‎دهد و گام سوم نیز آن است که فقه با توجه به گستره مسایل مستحدثه به تولید کتاب های جدید می پردازد و ابواب جدیدی تولید می‎کند.

مدیر حوزه‏ های علمیه با ذکر این مطلب که ابواب فقهی در گذشته به دلیل تراکم مسایل جدید فقهی تولید شده است، عنوان کرد: توسعه فقه در شعاع عوامل چهارگانه رخ می‎دهد؛ البته نباید این نکته را از نظر دور داشت که  در دنیای جدید، سرعت سوالات افزون تر از دنیای پیشین است به حدی که می‎توان گفت که شاید در دنیای قبل، پس از 100 سال تنها 5 سوال جدید مطرح می‏ شد ولی در دنیای امروز جلدهای متعددی از استفتائات مراجع در موضوعات مختلف وجود دارد.

وی عنوان کرد: در دنیایی به سر می‎بریم که علوم مختلف به ویژه علوم تجربی به سرعتی بیش از تمام اعصار و قرون قبلی در حال پیشرفت است؛ در این مسیر باید به دنبال بررسی ابواب جدید باشیم که یکی از آنها حوزه اجتماعی و سیاسی است.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی بیان کرد: غرب با تولید علوم انسانی جدید بر عرصه‎های مختلف تاثیرگذار بوده است که تاثیرگذاری این علوم روز به روز در حال افزایش است؛ حوزه نیز به عنوان صیانت گر عرصه اندیشه و فقه اسلامی مسئول است که به این سوالات پاسخ داده و مدل دینی را عرضه کند.

وی گفت: یکی از عرصه‎هایی که فقه ما حرفهای زیادی در بحث علوم انسانی دارد، همان مباحث سیاسی و اقتصادی است؛ همچنین فقه ما از ذخایر عظیمی در زمینه‎های علومی چون تعلیم و تربیت اسلامی برخوردار است.

وی اظهارکرد: هنر محققان حوزوی آن است که از این منابع به خوبی در بازگشایی عرصه‎های جدید استفاده کنند؛ به عنوان مثال کتاب العشره وسایل دنیای وسیع از معارف است و مباحث بسیار مهم فقهی از این بخش استخراج  می‏ شود که دقیقا به همین مباحث علوم اجتماعی و انسانی ناظر است.

وی مسایل علم حقوق را از مباحثی دانست که با فقه ما ارتباط نزدیک دارد و افزود: وقتی سوالات نو را به فقه عرضه می کنیم مشاهده می‎کنیم که تا چه میزان این فقه عمیق است؛ به همین خاطر است که باید آرزو کنیم که ای کاش چند صد درس فقه و اصول چند درس با همان معیارها در عرصه فقه پزشکی و ژنتیک و سبک زندگی و فناوری و هنر و... انجام شود.

مدیر حوزه‎های علمیه بیان کرد: در هر کدام از این محورها باید علمای بزرگ ما در حد مراجع عمری را صرف این مباحث کند تا این مسایل را حل کند؛ مراجع بزرگ ما به این مباحث می پرداخته اند؛ آیت الله العظمی وحید خراسانی و تبریزی بخشی از دروس خود را به این زمینه اختصاص می دادند.

وی با ذکر این مطلب که پیمودن این مسیر بسیار دشوار است، گفت: مردان این راه کم هستند و راه نیز ناهموار است؛ در این زمینه چهره‎هایی چون شهید صدر و مراجع عظام می خواهیم که عمری را در این ابواب سپری کنند؛ در این زمینه سه الگو وجوددارد که شامل اول مطالعه فقهی و دوم اجتهاد متجزی است.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی عنوان کرد: ما به دنبال مجتهدان مطلقی هستیم که در یک قلمرو به صورت ویژه نوآوری داشته باشند و قطعا سطح سوم است که فقه ما را ارتقا می دهد؛ اگر یک قرن نیز به این مقوله ها بپردازیم بازهم است.

وی گفت: نظام اسلامی برآمده از حوزه است و اگر حوزه به این سوالات پاسخ ندهد کسی نمی تواند این سوالات را پاسخ دهد؛ حوزه ما با فضای آزاد و فعال به توسعه و ابتکار خواهد رسید.