تکمیل نقشه جامع منابع علوم اسلامی با بهره‌گیری از هوش مصنوعی «نورداک»

به گزارش ایکنا از قم، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمصطفی طباطبایی مدیر گروه علمی کتابخانه‌های دیجیتال مرکز نور در نشست خبری که صبح امروز، سوم مردادماه برگزار شد، بر ضرورت تسهیل فرآیند پژوهش و صیانت از اصالت علمی متون تأکید کرد و گفت: به‌زودی پایان‌نامه‌های حوزه‌های علمیه نیز به گنجینه غنی سامانه نورداک افزوده خواهند شد. رسالت اصلی مرکز نور، دسترسی آسان محققان و پژوهشگران علوم اسلامی و انسانی دیجیتال برای پژوهش هوشمند است.

وی ادامه داد: مهم‌ترین رسالت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور در گام نخست، آسان‌سازی دسترسی به منابع علوم اسلامی است. در گام بعدی، اولویت بازفرآوری اطلاعات، انجام کار‌های هوشمند و تسهیل پژوهش‌های علمی بر روی این داده‌هاست، به‌گونه‌ای که دسترسی به اطلاعات و تحلیل آن‌ها بسیار روان‌تر شود.

از کتاب تا مقاله؛ تکمیل مرحله‌ به‌ مرحله زنجیره منابع

مدیر گروه علمی کتابخانه‌های دیجیتال مرکز نور ادامه داد: برای دستیابی به این هدف، یکی از مسائل کلیدی در فاز‌های یادشده، جمع‌آوری و دیجیتال‌سازی تمامی منابع علوم اسلامی و نیز علوم انسانی مرتبط با آن است. بر این اساس، مرکز ابتدا به دیجیتال‌سازی کتاب‌ها پرداخت، سپس وارد حوزه مقالات شد و در این بخش، نخست مجلات علمی و پس از آن، مقالات همایش‌ها و سایر مقالات تخصصی را گردآوری کرد.

فعال عرصه فناوری‌های نوین ادامه داد: پس از این مراحل، یکی از خلأ‌های مهم و حلقه مفقوده اطلاعات علمی، پایان‌نامه‌ها بود؛ تا از این طریق، زنجیره کاملی از داده‌ها و منابع علوم انسانی و اسلامی شکل گیرد. برای عرضه کتاب‌ها، سایت «نورلایب»؛ برای مجلات و مقالات، سایت «نورمگز» و برای پایان‌نامه‌ها، سایت «نورداک» راه‌اندازی شد. ساختار کلی و الگوی این پایگاه جدید، مشابه «نورلایب» و «نورمگز» طراحی شده است.

وی تصریح کرد: کاربران می‌توانند در آن فهرست کامل پایان‌نامه‌ها را مشاهده، در متن همه آن‌ها جست‌و‌جو، هر پایان‌نامه مورد نظر را دانلود، و یا به‌صورت برخط (آنلاین) مطالعه کنند.

مدیرگروه علمی کتابخانه‌های دیجیتال مرکز نور افزود: به‌تدریج، تمام قابلیت‌های موجود در دو پایگاه پیشین، در «نورداک» نیز ایجاد خواهد شد و ابزار‌های هوش مصنوعی که در «نورمگز» و «نورلایب» راه‌اندازی شده یا خواهند شد، به این مجموعه افزوده می‌شوند.

طباطبایی تصریح کرد: همچنین در ادامه، با یکپارچه‌سازی پشت‌ صحنه اطلاعات اعم از کتاب، مجله و پایان‌نامه ابزار‌های متنوع دیگری در اختیار پژوهشگران قرار می‌گیرد. از جمله این اقدامات، پروژه «صمیم نور» است که با هدف جلوگیری از سرقت علمی طراحی شده و با موتوری هوشمند و در حال توسعه، هر متن ارسالی (مقاله، کتاب یا پایان‌نامه) را بررسی کرده و میزان اصالت و نقل‌قول‌های غیرمجاز آن را مشخص می‌کند. این پایگاه برای تشخیص دقیق، نیازمند پوشش کامل منابع علمی در پشت‌ صحنه است که خوشبختانه با افزوده‌شدن پایان‌نامه‌ها، این مجموعه غنی‌تر شده است.

مدیر گروه علمی کتابخانه‌های دیجیتال مرکز نور تصریح کرد: نخستین دانشگاهی که با این پایگاه همکاری خود را آغاز کرد، دانشگاه تهران بود و تمامی پایان‌نامه‌های خود را در اختیار ما قرار داد؛ همچنین هر سال، پس از گذشت فاصله زمانی مشخص از دفاعیه‌ها، پایان‌نامه‌های جدید را تحویل می‌دهند.

طباطبایی افزود: تعداد پایان‌نامه‌های دانشگاه تهران تاکنون ۱۲۰ هزار و ۵۸۵ اثر بوده است، همچنین تعداد دانشگاه‌های طرف قرارداد رو به افزایش بوده و به‌زودی پایان‌نامه‌های مرکز مدیریت حوزه علمیه و مراکز تخصصی حوزه نیز به مجموعه اضافه خواهند شد.

پایگاهی بدون مرز؛ از الازهر تا هر دانشگاه دیگر

وی تصریح کرد: نکته متمایز تمامی محصولات مرکز نور نسبت به برخی پایگاه‌های مشابه در این است که ما بر جمع‌آوری متون علوم اسلامی و انسانی متمرکز هستیم و از این‌رو محدودیتی از نظر زبان و جغرافیا قائل نیستیم. برای نمونه، در حال حاضر حجم بالایی از پایان‌نامه‌های دانشگاه الازهر مصر را که گنجینه‌ای کمیاب در علوم اسلامی به‌شمار می‌رود، تهیه کرده‌ایم و به‌مرور بر روی سایت قرار می‌دهیم. همچنین با هر دانشگاهی که بتوانیم قرارداد ببندیم، پایان‌نامه‌های آن نیز افزوده خواهد شد.

مدیر گروه علمی کتابخانه‌های دیجیتال مرکز نور یادآور شد: در شرایط کنونی، دانشگاه‌ها معمولاً سرویس‌هایی برای ارسال پایان‌نامه با پرداخت هزینه ارائه می‌دهند، اما وقتی تمام پایان‌نامه‌ها در یک پایگاه متمرکز شوند، پژوهشگران به‌راحتی می‌توانند آن‌ها را بیابند، دانلود و تهیه کنند.

وی بیان کرد: افزون بر ارزش علمی پایان‌نامه‌ها، اهمیت دیگر آن‌ها در الگوگیری دانشجویان برای نگارش پایان‌نامه خود و آشنایی با روش‌های دفاعیه‌های مشابه است که تأثیر بسزایی در بهبود روند پژوهش دارد. این امکانات، کار را برای پژوهشگران بسیار آسان‌تر می‌کند.