هنر و هنرمند از دیدگاه شهید آوینی

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، شهید آوینی هنر واقعی را با الهام‌گیری از معارف اسلامی آن‌چنان توصیف می‎کند که با حقیقت و فطرت انسانی در هماهنگی کامل است او می‌گوید: هنر شیدایی حقیقت است و هنرمند کسی است که علاوه‌بر شیدایی حق قدرت بیان آن‌را نیز از خداوند متعال گرفته است هر یک از این دو شیدایی حق و قدرت بیان، اگر نقص داشته باشد اثر هنری خلق نمی‌گردد.
هنر یاد بهشت است و نوحه انسان در فراق هنر «زبان غربت» بنی‌آدم است در فرقت دارالقرار، و از همین روی همه با آن انس دارند.
هنرمند رازدار خزاین غیب است و زبان او زبان تمثیل است. پس باید رمز و راز ظهور حقایق متعالی را در جهان بشناسد.
وظیفه هنرمند موحد
شهید آوینی در اشاره به مسئولیت خطیر هنرمند متعهد می‌گوید: هنرمند موحد گذشته از آن‌که باید جهان را به مشابه نشانه‌ای برای حق ببیند و به تبعیت از این هنر نیز رو به بالا بیاورد و به حقایق متعالی اشاره داشته باشد؛ باید زبان سمبولیک اشیاء را با توجه به این حقیقت پیدا کند که هر شیء در واقع آیت و نشانه حق است و از وجه خاصی به حق اشاره دارد و این اشارات نیز با یکدیگر متفاوت است.
 هنر غربی از دیدگاه شهید آوینی
 شهید مرتضی آوینی در معرفی ویژگی‌های هنر غرب می‌گوید: هنر غربی حدیث نفس است نه حدیث شیدایی حق،  هنر غرب بیان خودپرستی انسان امروز است، هنری شیطانی است. حال آن‌که هنر حقیقی حدیث شیدایی حقیقت است.
آفاق هنر رحمانی و هنر شیطانی نیز خیلی به یکدیگر شبیه هستند اما جز اهل حق کسی آن دو را از یکدیگر تشخیص نمی‌دهد. این در حالی‌است که تمدن غربی در جست‌وجوی بهشت زمینی است.
هنر و تعهد
شهید مرتضی آوینی در خصوص متعهد بودن هنر و هنرمند می‌گوید: هنرمند باید از غرض‌اندیشی آزاد باشد اما در عین حال هنر عین تعهد اجتماعی است چراکه وجود انسان عین تعهد است و هنر نیز به مشابه جلوه انسان نمی‌تواند از تعهد خالی باشد.
هنرمند باید اهل درد باشد و این درد نه تنها سرچشمه زیبایی و صفای هنری بلکه معیار انسانیت است. آدم بی‌درد هنرمند که نیست هیچ، اصلاً انسان نیست.
اگر هنرمند نسبت به تاریخ و سرنوشت انسان و هویت فرهنگی خویش متعهد باشد دیگر در پیله حدیث نفس خفه نخواهد شد و بال‌های پروانگی‌اش خواهد رست.
هنرمندان امروزی
هنرمندان امروز هرگز  در جست‌وجوی حکمت نیستند آن‌ها تنها سعی دارند که در تکنیک کار خویش، مهارت بیشتری پیدا کنند و لکن آنچه در تکنیک و قالب کاری هنری آن‌ها به مشابه محتوا مطرح می‌شود چیست؟ اگر حکمت نیست؟ می‌گویند احساسات خویش را بیان می‌کنیم. اما مگر بین احساسات انسان و اعتقادات او هیچ نسبتی نیست؟ این ناشی از یک اشتباه حکمی و فلسفی است که در عصر ما رخ داده است. معمول است که انسان را به دو ساحت مجزا و مستقل از یکدیگر تقسیم می‌کنند: عقل و احساس. آن‌گاه علم را  متعلق به ساحت عقل می‌پندارند. و هنر را متعلق به ساحت احساس و نسبت و رابطه عقل و احساس را نیز معقول‌عنه می‌گذارند.
هنر جدید و زیبایی
شهید سید مرتضی آوینی در تبیین حقیقت و سرچشمه و هنر جدید می‌گوید: هنر جدید خاص عالم جدید است. هنر جدید مولود تکنولوژی است. هنر جدید هنر خواص است و عوام آن‌را درک نمی‌کنند .
آن‌ها که در دفاع از استقلال هنر در اوایل قرن نوزدهم فریاد برداشته که: هنر وسیله نیست، هدف است، فایده هنر زیبایی است و همین کافی است و زیبایی را نیز چنین تعریف کرده‌اند که: هر چیز مفیدی زشت است و تنها اشیایی حقیقتاً زیبا هستند که به هیچ فایده‌ای نیایند؛ اولین گام‌ها را در جدایی هنر از زندگی انسان برداشتند و این چنین شد که آثار هنری بدون هیچ فایده اجتماعی در تبعیدگاه‌هایی به نام موزه جمع آمدند و این‌ها در حالی‌است که هنر عین تعهد اجتماعی است چراکه وجود انسان عین تعهد است. و هنر نیز به‌مثابه جلوه انسان نمی‌تواند از تعهدات فارغ باشد.
تاسف از یک پیشامد هنر
شهید آوینی به هنر متعهد و هنرمند وظیفه‌شناس می‎اندیشید و از رواج پیدا کردن ویژگی‌های هنر غربی و اصول آن در بین برخی هنرمندان داخلی در رنج بود و در این‌باره این‌گونه درد دل می‎کند: ... هنرمندان با رغبت فراوان حاضرند در خدمت تبلیغ صابون و پودر لباسشویی و ... آفیش فیلم‌های سینمایی کار کنند اما چون سخن از صدور انقلاب و یا پشتیبانی از رزم‌آوران میدان مبارزه با استکبار جهانی می‎آید، روی ترش کنند که: نه آقا قبول سفارش، هنر را می‎خشکاند.این کدام هنر است که برای پروپاتجاری فوران می‎کند، اما برای عشق به خدا، نه؟ آیا هنرمند با این انتخاب نوع تعهد خویش را انتخاب نکرده است؟ حال آن‌که آزادی حقیقی تنها در عشق به خدا است؛ و هنر تنها آن‌گاه حقیقتاً آزاد می‎شود که غایتش وصول به حق باشد.... هنر اگر برای هنرمند نباشد برای هیچ چیز دیگری هم نباید باشد، جزء عشق به خدا، چراکه هر تعلقی جزء این، وزر و وبال و غُل و زنجیری است بر گردن روح، که او را به زمین می‎چسباند.
نگاهی به زندگی و شهادت شهید آوینی
شهید سید مرتضی آوینی در شهریور سال ۱۳۲۶ در شهر ری متولد شد تحصیلات ابتدایی و متوسطه‌ی خود را در شهرهای زنجان، کرمان و تهران به پایان رساند و سپس به‌عنوان دانش‌جوی معماری وارد دانشکده‌ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد او از کودکی با هنر انس داشت؛ شعر می‌سرود داستان و مقاله می‌نوشت و نقاشی می‌کرد تحصیلات دانشگاهی‌اش را نیز در رشته‌ای به انجام رساند که به طبع هنری او سازگار بود ولی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی معماری را کنار گذاشت و به اقتضای ضرورت‌های انقلاب به فیلم‌سازی پرداخت.
شهید آوینی فیلم‌سازی را در اوایل پیروزی انقلاب با ساختن چند مجموعه درباره‌ی غائله‌ی گنبد (مجموعه‌ی شش روز در ترکمن صحرا)، سیل خوزستان و ظلم خوانین(مجموعه‌ی مستند خان گزیده‌ها) آغاز کرد.
گروه جهاد اولین گروهی بود که بلافاصله بعد از شروع جنگ به جبهه رفت دو تن از اعضای گروه در همان روزهای او جنگ در قصر شیرین اسیر شدند و نفر سوم، در حالی که تیر به شانه‌اش خورده بود، از حلقه‌ی محاصره گریخت. گروه بار دیگر تشکل یافت و در روزهای محاصره‌ی خرمشهر برای تهیه‌ی فیلم وارد این شهر شد.
مجموعه‌ی یازده قسمتی «حقیقت» کار بعدی گروه محسوب می‌شد که یکی از هدف‌های آن ترسیم علل سقوط خرمشهر بود.
کار گروه جهاد در جبهه‌ها ادامه یافت و با شروع عملیات والفجر هشت، شکل کاملاً منسجم و به هم پیوسته‌ای پیدا کرد آغاز تهیه‌ی مجموعه‌ی زیبا و ماندگار روایت فتح که بعد از این عملیات تا پایان جنگ به‌طور منظم از تلویزیون پخش شد به همان ایام بازمی‌گردد. شهید آوینی درباره‌ی انگیزه‌ی گروه جهاد در ساختن این مجموعه که نزدیک به هفتاد برنامه است چنین می‌گوید: «انگیزش درونی هنرمندانی که در واحد تلویزیونی جهاد سازندگی جمع آمده بودند آن‌ها را به جبهه‌های دفاع مقدس می‌کشاند وظایف و تعهدات اداری».
اواخر سال ۱۳۷۰ «موسسه‌ی فرهنگی روایت فتح» به فرمان مقام معظم رهبری تاسیس شد تا به کار فیلم‌سازی مستند و سینمایی درباره‌ی دفاع مقدس بپردازد و تهیه‌ی مجموعه‌ی روایت فتح را که بعد از پذیرش قطع‌نامه رها شده بود ادامه دهد.
شهید آوینی و گروه فیلم‌برداران روایت فتح سفر به مناطق جنگی را از سر گرفتند و طی مدتی کم‌تر از یک سال کار تهیه‌ی شش برنامه از مجموعه‌ی ده قسمتی «شهری در آسمان» را به پایان رساندند و مقدمات تهیه‌ مجموعه‌های دیگری را درباره‌ آبادان، سوسنگرد، هویزه و فکه تدارک دیدند.
شهری در آسمان که به واقعه‌ محاصره، سقوط و باز پس‌گیری خرمشهر می‌پرداخت در ماه‌های آخر حیات زمینی شهید آوینی از تلویزیون پخش شد، اما برنامه‌ وی برای تکمیل این مجموعه و ساختن مجموعه‌های دیگر با شهادتش در روز جمعه، بیستم فروردین‌ماه ۱۳۷۲ در قتلگاه فکه ناتمام ماند.
برگرفته از کتاب «هنر متعهد در کلام بزرگان» تالیف پرویز پرنیان