سوءظن؛ رذیله اخلاقی و عامل اختلاف در جامعه
گروه فعالیتهای قرآنی: یکی از بیماریهای روانی که تأثیر زیانباری بر شخصیت و رفتارهای فردی و اجتماعی بجا میگذارد، بدگمانی یا سوء ظن است، با نگاهی به آثار زیانبار آن که در آیات و روایات بیان شده به روشنی دانسته میشود که بسیاری از مشکلات فردی و اجتماعی و حتی اختلالات شناختی و بیماریهای روانی چون اضطراب، تشویش و افسردگی میتواند با خاستگاه بدگمانی باشد.
خوشبینی مانند خوش گمانی، تفسیر مثبت از زندگی به دست میآید و توجیه صحیح و درستی از رفتارهای خود و دیگران دارد و اجازه نمیدهد تا سرزنش درونی و برخی از جنبههای منفی، تشدید و غیرقابل مهار و کنترل شود.
اما بدبینی، نگرشی منفی نسبت به هستی و زندگی است و انسان بدبین
همانند بدگمان نسبت به همه چیز نگرشی منفی دارد. لذا در زندگی گرفتار درماندگی است.
شخص بدبین، بدبینی روانی خود را به همه زندگی و به تبع آن درماندگی را به همه جنبههای
آن گسترش میدهد و این گونه از نظر روانی و روحی درهم ریخته و دچار اضطراب و
پریشان حالی است.
بدبینها و بدگمانها، مردم را بدخواه و فریبکار میدانند و بر این باورند
که آنان قصد خیری ندارند و نمیتوان از آنان در امنیت بود. بر این باورند که هر
کسی دنبال کلاه گذاری است. در این میان برخی از خطاها و اشتباهات دیگران، این
بدبینی و بدگمانی را تقویت میکند و شخص شکاک و بدگمان را دچار نگرانی بیشاز
دیگران میکند.
نشانهها و آثار این بدبینی و بدگمانی را میتوان در اموری از جمله موارد زیرشناسایی کرد: 1. آسیب رسانی و فریب کاری دیگران؛ 2. اشتغال ذهنی به تردیدهای ناموجه نسبت به اموری چون وفاداری و یا اعتماد به دیگران؛ 3. نهان کاری از ترس سوء استفاده دیگران؛ 4. برداشتهای نادرست، تحقیر آمیز و تهدیدکننده پنهان از امور و تفسیر نادرست و ناروا از واقعیتهای موجود در زندگی؛ 5. کینه توزی؛ 6. مقابله با دیگران به احتمال تهدید؛ 7. سوءظن جنسی نسبت به دیگران و تقویت بدگمانی خیانت.
عوامل چندی در ایجاد بدگمانی نقش دارد که از جمله آنها بدگمانی نسبت به خدا است. همچنین در روایات، عاملی چون ریب نیز مطرح شده است. از نظر اسلام، ریب تاثیر بسزائی در ایجاد بدگمانی در اشخاص دارد. ریب حالتی از شک است که در عمل نیز خودنمایی میکند. از این رو امام على(ع) نسبت به این گونه از شکها هشدار داده و میفرماید: «شكّ، موجب بدگمانى است». ایشان در جایی دیگر نیز فرموده است: «المُرِيبُ أبدا عَلِيلٌ؛ شكاك، همواره بيمار است».بنابراین، برای رهایی از انواع بیماریها باید از شک و ریب دوری کرد تا سلامت خود را به دست آورد.
حجتالاسلام ورمقانی، سرپرست اداره تبلیغات اسلامی سروآباد در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از کردستان، درباره نهی اسلام از سوءظن به دیگران اظهار کرد: سوء ظن به دیگران یکی از رذایل اخلاقی و عامل اختلاف در جامعه است.
وی افزود: از جمله چیزهایی که پرهیز از آنها لازم و ضروری است، متهم کردن نیت دیگران و قضاوت درباره سریات و جریانات درونی آنها است زیرا داخل شدن در این مسائل فقط کار خداست که هیچ چیز مخفی بر وی پوشیده نمیماند وهیچ چیز چه سری باشد یا آشکار از وی پنهان نیست.
سرپرست اداره تبلیغات اسلامی سروآباد بیان کرد: این خطر وقتی شدید میگردد که پیروان هوا و هوس و پیروان ظن و گمان با یکدیگر جمع شوند چنان که خداوند مشرکان را چنین سرزنش میکند که دنبال هوا وهوس وگمان افتادهاند: «إن یتبِعون الا الظن وَما تهْوى الانفس ولقد جاءهم من ربهِم الهدى؛آنان جز گمان وآنچه که نفسهایشان میخواهد پیروی نمیکنند در حالیکه محققا از جانب پروردگارشان هدایت ورهنمود برایشان آمده است».
حجتالاسلام ورمقانی اعلام کرد: انسان وقتی بعضی از عاملان اسلام و حاملان دعوت اسلامی را میبیند که بعضی دیگر از برادران خود را به صورتهای مختلف مثل خائن یا مزدور بودن متهم میکنند کاملا تعجب میکند و از آن رنج میبرد که باید جلو این گونه معضلات اجتماعی را گرفت و آنها را کنترل کرد.
سرپرست اداره تبلیغات اسلامی سروآباد در پایان یادآور شد: سوء ظن یکی از خصلتهای بدی است که قرآن وسنت مسلمانان را از آن بر حذر داشته اند ودر اسلام اصل واساس بر این است که مسلمان را بر صالح بودن حمل کنیم وجز خیر گمان دیگری بر آن نداشته باشیم وبنابر غالب بودن جانب خیر بر جانب شر،اعمال او را همیشه بر وجه نیکو حمل کنیم.
اگر دیگران نسبت به برخی از رفتار ما نگاه منفی دارند و دچار بدگمانی
میشوند، به سبب قرار گرفتن در محیطها و یا موقعیتهایی است که این بدگمانی را
ایجاد یا تقویت میکند. بنابراین، برای رهایی از چنین امری باید موقعیتها را
بسنجیم و از قرار گرفتن در مواضع تهمت خودداری کنیم و با پرهیز از این موقعیتها،
بدگمانی رااز دیگران دور سازیم.
گزارش: ملیحه سیفی
