یادداشت وارده/
نحوه شکلگیری هویت تحصیلی و آینده دانشآموزان
گروه اجتماعی: هویت تحصیلی برگرفته از باورهای هر شخص درباره راهبردهای کسب موفقیت تحصیلی، به سبکهای مختلفی شکل میگیرد که هر کدام تأثیرات مستقلی بر آینده دانشآموز دارد در این میان فقط یک نوع از شکلگیری هویت میتواند آینده دانشآموز را تضمین کند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، مهدی ناصرزعیم، کارشناس ارشد رشته روانشناسی تربیتی و مربی قرآنی، درباره انواع هویت تحصیلی و تأثیر آن بر آینده تحصیلی دانشآموزان مقالهای را در اختیار ایکنا قرار داده است که منتشر میشود.
خصوصیات و ویژگیهای شخصیتی افراد تشکیلدهنده هویت آنها میباشد. یکی از ابعاد مهم هویت، شکلگیری هویت تحصیلی است که اشاره به باورها و افکار هر شخص درباره نحوه درس خواندن و استفاده از راهبردهای مؤثر برای کسب موفقیت در این مسیر را دارد که در صورت تحقق این امر منجر به ایجاد توانمندی و باور مثبت نسبت به تواناییهای خود شخص میگردد.
واز و ایزاکسون (2007) چهار سبک از هویت تحصیلی (موفق، سردرگم، زودرس و دیررس) را مطرح کردهاند. ازنظر ایشان سبک هویت تحصیلی سردرگم، اغلب همراه با تعلل در خصوص تصمیمهایی است که مربوط به ارزشهای تحصیلی میباشد. این افراد در خصوص تصمیمهایی که مربوط به ارزشهای تحصیلی است، همواره دچار تعلل هستند. در سبک هویت تحصیلی زودرس، دانشآموز اهداف و ارزشهای خود را از افراد مهم زندگی خود (مانند والدین و گروه مرجع) و بدون تحقیق گرفته است. سبک هویت تحصیلی دیررس، به تردید تحصیلی یک دانشآموز اشاره دارد که برای رسیدن به نتیجهگیری درباره ارزشها و اهداف تحصیلی تلاش میکند و درواقع دانشآموزان دارای چنین سبک هویتی هنوز در تکاپو برای سازمان دادن به اطلاعات و نتیجهگیری هستند. آخرین سبک شکلگیری هویت تحصیلی، سبک هویت تحصیلی موفق است که به تعهد نسبت به مجموعهای از ارزشهای تحصیلی اشاره دارد که به دنبال دورهای از کاوشگری و تحقیق شکلگرفته است(واز و ایزاکسون، 2007).
نوجوانی دورهای است که انتخابهای مهمی در آن صورت میگیرد. اولین موضوع، تصمیمگیری درباره انتخاب دانشگاه است. هدفی که دانشآموزان دبیرستانی را به دانشگاه سوق میدهد، مرحله مهمی در آغاز جوانی است؛ اینکه هدف دانشآموزان از تحصیل چیست و برای چه چیزی میخواهند وارد دانشگاه شوند. در صورت عدم وجود هدفی مشخص در این زمینه، احتمالاً هنگام یادگیری مطالب چالشبرانگیز در دوره بعد از دبیرستان دچار مشکلات انگیزشی خواهند شد. بسیاری از دانشآموزان فرض میکنند که دانشگاه دقیقاً مانند دبیرستان است و سطح بالای دانشگاه و انتظارات متفاوت استادان را درک نمیکنند(مانند خودانگیختگی، یادگیری مستقل). هنگامیکه دانشآموزان در حال آمادگی برای ورود به دانشگاه هستند نسبت به تصمیماتشان درباره رفتن به دانشگاه مسئولیتپذیر نیستند. آنها بهاحتمالزیاد در مقابل تغییر ایستادگی کرده و مشکلات تحصیلی دارند. ویژگی تغییرپذیری و انطباق با شرایط جدید از ویژگیهای کلیدی شکلگیری هویت تحصیلی موفق است و درصورتیکه این ویژگی در نوجوانی بهطور مناسب شکل نگیرد باعث عدم انعطاف لازم دانشآموزان در تغییر نگرش به دانشگاه خواهد شد؛ یعنی دانشگاه را همچون مدرسه فرض خواهند نمود لذا از بسیاری از عوامل موفقیت در دانشگاه که به تغییر بافت و محیط آموزشی مربوط میشود محروم خواهند ماند. برای مثال دانشآموزی که با آزمونهای متعدد و پیگیری یادگیری از سوی معلم خو گرفته است و اگر ارائه تکلیف و برنامهریزی مشخص از سوی معلم اعمال نشود وی مطالعه و درس خواندن در طول ترم را به تعویق خواهد انداخت، در دوره تحصیل در دانشگاه به مشکلات مطالعه کل دروس در شبهای امتحان دچار خواهد شد زیرا وی از تغییرپذیری لازم که لازمه سبک هویت تحصیلی موفق است برخوردار نبوده و همه محیطهای آموزشی را چون مدرسه فرض میکند؛ چنین دانشجویانی همچنین در مقاطع بالاتر تحصیلی مانند کارشناسی ارشد یا دکترا نیز ممکن است مشکلات عدیدهای درزمینه انجام پژوهش، مقاله و پایاننامه که مستلزم فعالیت خودانگیخته و تا حدی مستقل است، داشته باشند.
دانشآموزانی که هنوز به هویت تحصیلی موفقی دست نیافتهاند ممکن است به دلیل عدم وجود انگیزه کافی، درباره موضوعات مطرحشده در کلاس هرگز به کاوش نپرداخته و آنها را هرگز ارزشمند تلقی نکنند و به خاطر عدم علاقهای که به رشته تحصیلی خود دارند بهسرعت آن را رها کنند.
پژوهشهای مرتبط با هویت تحصیلی
نتایج پژوهش برزونسکی و کاک (2005) نشان داده است که دانشجویان با سبک هویت موفق، آمادگی بیشتری برای پیشرفت تحصیلی موفق دارند؛ آنان همچنین از سطوح بالایی از خودمختاری تحصیلی، اهداف تحصیلی روشن و روابط بین فردی سنجیده برخوردارند. دانشجویان دارای سبک هویت زودرس، اهداف تحصیلی روشن و سطح بالاتری از تعهد را نسبت به سبک هویت موفق نشان میدهند؛ اما ازلحاظ خودمختاری تحصیلی و عاطفی و میزان شکیبایی در روابط میان فردی، از افراد دارای سبک هویت موفق پایینترند. پژوهش حسین نژاد (1386) نشان داد که دانشآموزان با سبکهای هویت موفق و دیررس نسبت به سبکهای هویت سردرگم و زودرس از پیشرفت تحصیلی بالاتری برخوردارند.
با توجه به نظریات موجود در خصوص هویت تحصیلی و پژوهشهای صورت پذیرفته میتوان اینگونه جمعبندی کرد که سبک هویت تحصیلی موفق سازگارانه ترین سبک هویت تحصیلی است که پیامدهای مثبت مختلفی در عرصه تحصیلی، روابط بین فردی و ... خواهد داشت. نوجوانان و جوانانی که در سبک هویتی دیررس هستند باید در معرض اطلاعات لازم و صحیح در خصوص خودشان و محیط آموزشیشان قرار گیرند تا به نتیجهگیری لازم دست یابند. نوجوانان دارای سبک هویت تحصیلی زودرس، اگرچه کاملاً سازگار و انطباقی به نظر میرسند و طبق هنجارها عمل میکنند اما برای شکوفایی، خودمختارشدن و ساختن خودِ منحصربهفردشان نیاز به تغییر و بازسازی شخصیتشان دارند تا از بند تقلیدها و پیرویهای صرف رها شوند. سبک هویت تحصیلی سردرگم، ناسازگارانه ترین سبک هویت تحصیلی است که پیامدهای تحصیلی و عاطفی بسیاری دارد که در خصوص این نوجوانان لازم است که عوامل انگیزشی و بافتی (خانواده، مدرسه و دوستان) موردبررسی مجدد قرار گیرد تا این نوجوانان انگیزه لازم در جهت بررسی و واکاوی خود را بیابند؛ این گروه نسبت به سایر سبکهای هویت تحصیلی نیاز به مشاوره تحصیلی بیشتری توسط مشاوران و روانشناسان دارند.
منابع داخلی:
حسین نژاد، بیژن (1386). رابطه هویت با پیشرفت تحصیلی در دانشآموزان 15-18 ساله. پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید بهشتی تهران.
ناصرزعیم، مهدی (1395). رابطه کارکردهای اجرایی عصبشناختی و نیازهای اساسی روانشناختی با هویت تحصیلی: نقش واسطهای خودتنظیمی و جهتگیری هدفی، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران.
منابع خارجی:
Berzonsky, D. M., & Kuk, S.L. (2005). Identity style, psychosocial maturity, and academic performance. Personality and Individual Differences, 39, 235-247.
Was, C.A. & Issacson, R.M. (2007). Academic identity status accounts for unique variance in college students study strategies.Association for Psychological Science 19th Annual convention, 1-8.
