حضرت معصومه(س)؛ بانویی که عصمت حضرت زهرا(س) در او تجلی یافته است
گروه فرهنگی: حضرت فاطمه معصومه(س) بانویی بهشتی، غرق در عبادت و نیایش، پیراسته از زشتیها و شبنم معطر آفرینش است، شاید یکیاز دلایل «معصومه» نامیدن این بانو، آن باشد که عصمت مادرش حضرت زهرا(س) در او تجلی یافته است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، حضرت فاطمه معصومه(س) بانویی بهشتی، غرق در عبادت و نیایش، پیراسته از زشتیها و شبنم معطر آفرینش است. شاید یکیاز دلایل «معصومه» نامیدن این بانو، آن باشد که عصمت مادرش حضرت زهرا(س) در او تجلی یافته است.
حضرت معصومه(س) در خاندانی که سرچشمه علم و تقوا و فضائل اخلاقی بود، پرورش یافت. پس از آنکه پدر بزرگوار آن بانوی گرامی به شهادت رسید، فرزند ارجمند آن امام، یعنی حضرت رضا(ع) عهدهدار امر تعلیم و تربیت خواهران و برادران خود شد و مخارج آنان را نیز برعهده گرفت.
فاطمه معصومه(س) از جهت شخصیت فردی و کمالات روحی، بین فرزندان موسیبن جعفر(ع) بعد از برادرش، علیبن موسیالرضا(ع) در والاترین رتبه جای دارد. این درحالیاست که بنا بر مستندات رجالی، فرزندان دختر امام کاظم(ع) دست کم هجده تن بودهاند و فاطمه بین این همه بانوی گرانقدر، سرآمد بوده است. حاج شیخ عباس قمی آنگاه که از دختران موسی بن جعفر(ع) سخن میگوید، درباره فاطمه معصومه(س) مینویسد: برحسب آنچه به ما رسیده، افضل آنها، سیده جلیله معظمه، فاطمه بنت امام موسی کاظم(ع) معروف به حضرت معصومه است.
مقام حضرت فاطمه معصومه(س) مقام والایی است علت اینکه حضرت معصومه(س) را لقب معصومه دادهاند بهخاطر این است که وی مقام عصمت را دارا بوده است کمااینکه حضرت فاطمه معصومه(س) متصل به مقام امامت و ولایت است، و خواهر امام، عمه امام و دختر امام است، اضافه کرد: مقام و منزلت حضرت فاطمه معصومه(س) در این است که وی تبعیت از ولایت داشته است و امروز زنان جامعه اسلامی ما از حضرت فاطمه زهرا(س)، حضرت معصومه(س) و حضرت مریم الگوگیری میکنند و توانستهاند با الگوگیری از بانوان نقش مهمی را در جامعه ایفا کنند.
در اثر توجهات زیاد آن حضرت، هر یک از فرزندان امام کاظم(ع) به مقامی والا دست یافتند و زبانزد همگان گشتند. حضرت فاطمه معصومه(س) مظهر فضائل و مقامات است. روایات معصومان(ع) فضیلتها و مقامات بلندی را به آن حضرت نسبت میدهد. امام صادق(ع) در این باره میفرمایند: بدانید که حرم من و فرزندانم بعد از من، قم است.
براساس پارهای از روایات، این لقب از سوی امام رضا(ع) به این بانوی والامقام اسلام وارد شده است؛ چنانکه فقیه بلند اندیش و سپید سیرت شیعه، علامه مجلسی(ع) در اینباره میگوید: امام رضا(ع) در جایی فرمود: «هرکس معصومه را در قم زیارت کند، مانند کسی است که مرا زیارت کرده است».
ولادت حضرت معصومه(س) در روز اول ذیقعده سال 173 هجری قمری در مدینه منوره واقع شده است.در سال 200 هجری قمری در پی اصرار و تهدید مأمون عباسی سفر تبعید گونه حضرت رضا(ع) به مرو انجام شد و آن حضرت بدون اینکه کسی از بستگان و اهل بیت خود را همراه ببرند راهی خراسان شدند.
یک سال بعد از هجرت برادر، حضرت معصومه(س) به شوق دیدار برادر و ادای رسالت زینبی و پیام ولایت به همراه عدهای از برادران و برادرزادگان به طرف خراسان حرکت کرد و در هر شهر و محلی مورد استقبال مردم واقع میشدند.
اینجا بود که آن حضرت نیز همچون عمه بزرگوارشان حضرت زینب(س) پیام مظلومیت و غربت برادر گرامیشان را به مردم مؤمن و مسلمان میرساندند و مخالفت خود و اهل بیت(ع) را با حکومت حیلهگر بنیعباس اظهار میکرد.
بدین جهت تا کاروان حضرت به شهر ساوه رسید، عدهای از مخالفان اهل بیت که از پشتیبانی مأموران حکومت برخوردار بودند، سر راه را گرفتند و با همراهان حضرت وارد جنگ شدند و در نتیجه تقریباً همه مردان کاروان به شهادت رسیدند، حتی بنابر نقلی حضرت(س) معصومه را نیز مسموم کردند.
به هر حال، یا بر اثر اندوه و غم زیاد از این ماتم و یا بر اثر مسمومیت از زهر جفا، حضرت فاطمه معصومه(س) بیمار شدند و چون دیگر امکان ادامه راه به طرف خراسان نبود قصد شهر قم را کرد. حضرت فاطمه معصومه(س) فرمود: «مرا به شهر قم ببرید، زیرا از پدرم شنیدم که میفرمود شهر قم مرکز شیعیان ما است».
بزرگان شهر قم وقتی از این خبر مسرتبخش مطلع شدند به استقبال آن حضرت شتافتند و در حالیکه موسی بنخزرج بزرگ خاندان اشعری زمام ناقه آن حضرت را به دوش میکشید و عده فراوانی از مردم پیاده و سواره گرداگرد کجاوه حضرت در حرکت بودند، حدوداً در روز 23ربیع الاول سال 201 هجری قمری حضرت وارد شهر مقدس قم شدند.
سپس، در محلی که امروز میدان «میر» نامیده میشود شتر آن حضرت در جلو در منزل موسی بن خزرج زانو زد و افتخار میزبانی حضرت نصیب او شد. حضرت فاطمه معصومه(س) به مدت 17 روز در این شهر زندگی کرد و در این مدت مشغول عبادت و راز و نیاز با پروردگار متعال بود، محل عبادت آن حضرت در مدرسه ستیه به نام بیتالنور هم اکنون محل زیارت ارادتمندان آن حضرت است.
سرانجام در روز دهم ربیع الثانی و بنا بر قولی دوازدهم ربع الثانی سال 201 هجری پیش از آن که دیدگان مبارکش به دیدار برادر روشن شود، در دیار غربت و با اندوه فراوان دیده از جهان فرو بست و شیعیان را در ماتم خود به سوگ نشاند. مردم قم با تجلیل فراوان پیکر پاکش را به سوی محل فعلی که در آن روز بیرون شهر و به نام باغ بابلان معروف بود تشییع کردند.
پس از دفن حضرت معصومه(س) موسی بنخزرج سایبانی از بوریا بر فراز قبر شریفش قرار داد تا اینکه حضرت زینب فرزند امام جواد(ع) به سال 256 هجری قمری اولین گنبد را بر فراز قبر شریف عمه بزرگوارش بنا کرد و بدین سان تربت پاک آن بانوی بزرگوار اسلام قبله گاه قلوب ارادتمندان به اهل بیت(ع) و دارالشفای دلسوختگان عاشق ولایت وامامت شد.
آغاز ماه ذیقعده برای حضرت کاظم و حضرت رضا(ع) و دودمان نبوت، پیامآور شادی و پایان یک انتظار طولانی است. زیرا حضرت نجمه فرزندی جز حضرت رضا(ع) نداشت. مدتها پس از ایشان صاحب فرزندی نشد و حضرت معصومه(س) در سال ۱۷۳، (با ۲۵ سال فاصله با امام رضا(ع) متولد شد) امام صادق(ع) نیز به ولادت چنین بانویی بشارت داده بود.
حضرت معصومه(س) ازجمله بانوان گرانقدر و والامقام جهان تشیع است و مقام علمی بلندی دارد. نقل شده که روزی جمعی از شیعیان، به قصد دیدار حضرت موسیبن جعفر(ع) و پرسیدن پرسشهایی از ایشان، به مدینه منوره مشرف شدند. چون امام کاظم(ع) در مسافرت بود، پرسشهای خود را به حضرت معصومه(س) که در آن هنگام کودکی خردسال بیش نبود، تحویل دادند.
فردای آن روز برای بار دیگر به منزل امام رفتند، ولی هنوز ایشان از سفر برنگشته بود. پس به ناچار، پرسشهای خود را باز خواستند تا در مسافرت بعدی به خدمت امام برسند، غافل از اینکه حضرت معصومه(س) جواب پرسشها را نگاشته است. وقتی پاسخها را ملاحظه کردند، بسیار خوشحال شدند و پس از سپاسگزاری فراوان، شهر مدینه را ترک گفتند. از قضای روزگار بین راه با امام موسی بنجعفر(ع) مواجه شده، ماجرای خویش را باز گفتند. وقتی امام پاسخ پرسشها را مطالعه کردند، سه بار فرمود: پدرش فدایش.
دعا و زیارت، پر و بال گشودن از گوشه تنهایی، تا اوج با خدا بودن است. دعا و زیارت، جامی است زلال از معنویت ناب در کام عطشناک زندگی؛ و زیارت حرم معصومه(س)، بارقه امیدی در فضای غبارآلود زمانه، فریاد روح مهجور در هنگامه غفلت و بیخبری، و نسیمی فرحناک و برخاسته از باغستانهای بهشت است. زیارت مرقد فاطمه معصومه(س)، به انسان اعتماد به نفس میدهد و او را از غرق شدن در گرداب نومیدی بازمیدارد و به تلاش بیشتر دعوت میکند.
زیارت مزار با صفای کریمه اهلبیت(س)، سبب میشود که زائر حرم، خود را نیازمند پروردگار ببیند، در برابر او خضوع کند، از مرکب غرور و تکبر ـ که سرچشمه تمامی بدبختیها و سیهروزیهاست ـ فرو آید و حضرت معصومه(س) را واسطه درگاه پروردگار عالمیان قرار دهد. بر همین اساس است که برای زیارت آن حضرت، پاداش بسیار بزرگی وعده داده شده و آن، ورود به بهشت است.
پس از آنکه حضرت معصومه(ع) به شهر ساوه رسید، بیمار شد و چون توان رفتن به خراسان را در خود ندید، تصمیم گرفت به قم برود.
حضرت معصومه(س) در زبان دانشمندان و فقیهان گرانقدر شیعه، به لقب «کریمه اهل بیت» یاد میشود. از میان بانوان اهلبیت، این نام زیبا تنها به آن حضرت اختصاص یافته است. بر اساس رویای صادق و صحیح نسبشناس گرانقدر، مرحوم آیتالله مرعشینجفی، این لقب از طرف امام صادق(ع) بر حضرت معصومه(س) اطلاق شده است. در این رؤیا، امام صادق(ع) به آیتالله نجفی که با دعا و راز و نیاز، تلاش پیگیری را برای یافتن قبر مطهر حضرت زهرا(س) آغاز کرده خطاب فرمود: برتو باد به کریمه اهل بیت(ع).
بالاترین جایگاه شفاعت، از آن رسول گرامی اسلام(ص) است که در قرآنکریم، از آن به مقام محمود تعبیر شده است. همین طور دو تن از بانوان خاندان رسول مکرم اسلام(ص)، شفاعت گستردهای دارند که بسیار وسیع و جهان شمول است و میتواند همه اهالی محشر را فراگیرد. این دو بانوی عالیقدر، صدیقه اطهر، حضرت فاطمه زهرا(س) و شفیعه روز جزا، حضرت فاطمه معصومه(س) هستند.
حضرت معصومه(س) در خاندانی که سرچشمه علم و تقوا و فضائل اخلاقی بود، پرورش یافت. پس از آنکه پدر بزرگوار آن بانوی گرامی به شهادت رسید، فرزند ارجمند آن امام، یعنی حضرت رضا(ع) عهدهدار امر تعلیم و تربیت خواهران و برادران خود شد و مخارج آنان را نیز برعهده گرفت.
فاطمه معصومه(س) از جهت شخصیت فردی و کمالات روحی، بین فرزندان موسیبن جعفر(ع) بعد از برادرش، علیبن موسیالرضا(ع) در والاترین رتبه جای دارد. این درحالیاست که بنا بر مستندات رجالی، فرزندان دختر امام کاظم(ع) دست کم هجده تن بودهاند و فاطمه بین این همه بانوی گرانقدر، سرآمد بوده است. حاج شیخ عباس قمی آنگاه که از دختران موسی بن جعفر(ع) سخن میگوید، درباره فاطمه معصومه(س) مینویسد: برحسب آنچه به ما رسیده، افضل آنها، سیده جلیله معظمه، فاطمه بنت امام موسی کاظم(ع) معروف به حضرت معصومه است.
مقام حضرت فاطمه معصومه(س) مقام والایی است علت اینکه حضرت معصومه(س) را لقب معصومه دادهاند بهخاطر این است که وی مقام عصمت را دارا بوده است کمااینکه حضرت فاطمه معصومه(س) متصل به مقام امامت و ولایت است، و خواهر امام، عمه امام و دختر امام است، اضافه کرد: مقام و منزلت حضرت فاطمه معصومه(س) در این است که وی تبعیت از ولایت داشته است و امروز زنان جامعه اسلامی ما از حضرت فاطمه زهرا(س)، حضرت معصومه(س) و حضرت مریم الگوگیری میکنند و توانستهاند با الگوگیری از بانوان نقش مهمی را در جامعه ایفا کنند.
در اثر توجهات زیاد آن حضرت، هر یک از فرزندان امام کاظم(ع) به مقامی والا دست یافتند و زبانزد همگان گشتند. حضرت فاطمه معصومه(س) مظهر فضائل و مقامات است. روایات معصومان(ع) فضیلتها و مقامات بلندی را به آن حضرت نسبت میدهد. امام صادق(ع) در این باره میفرمایند: بدانید که حرم من و فرزندانم بعد از من، قم است.
براساس پارهای از روایات، این لقب از سوی امام رضا(ع) به این بانوی والامقام اسلام وارد شده است؛ چنانکه فقیه بلند اندیش و سپید سیرت شیعه، علامه مجلسی(ع) در اینباره میگوید: امام رضا(ع) در جایی فرمود: «هرکس معصومه را در قم زیارت کند، مانند کسی است که مرا زیارت کرده است».
ولادت حضرت معصومه(س) در روز اول ذیقعده سال 173 هجری قمری در مدینه منوره واقع شده است.در سال 200 هجری قمری در پی اصرار و تهدید مأمون عباسی سفر تبعید گونه حضرت رضا(ع) به مرو انجام شد و آن حضرت بدون اینکه کسی از بستگان و اهل بیت خود را همراه ببرند راهی خراسان شدند.
یک سال بعد از هجرت برادر، حضرت معصومه(س) به شوق دیدار برادر و ادای رسالت زینبی و پیام ولایت به همراه عدهای از برادران و برادرزادگان به طرف خراسان حرکت کرد و در هر شهر و محلی مورد استقبال مردم واقع میشدند.
اینجا بود که آن حضرت نیز همچون عمه بزرگوارشان حضرت زینب(س) پیام مظلومیت و غربت برادر گرامیشان را به مردم مؤمن و مسلمان میرساندند و مخالفت خود و اهل بیت(ع) را با حکومت حیلهگر بنیعباس اظهار میکرد.
بدین جهت تا کاروان حضرت به شهر ساوه رسید، عدهای از مخالفان اهل بیت که از پشتیبانی مأموران حکومت برخوردار بودند، سر راه را گرفتند و با همراهان حضرت وارد جنگ شدند و در نتیجه تقریباً همه مردان کاروان به شهادت رسیدند، حتی بنابر نقلی حضرت(س) معصومه را نیز مسموم کردند.
به هر حال، یا بر اثر اندوه و غم زیاد از این ماتم و یا بر اثر مسمومیت از زهر جفا، حضرت فاطمه معصومه(س) بیمار شدند و چون دیگر امکان ادامه راه به طرف خراسان نبود قصد شهر قم را کرد. حضرت فاطمه معصومه(س) فرمود: «مرا به شهر قم ببرید، زیرا از پدرم شنیدم که میفرمود شهر قم مرکز شیعیان ما است».
بزرگان شهر قم وقتی از این خبر مسرتبخش مطلع شدند به استقبال آن حضرت شتافتند و در حالیکه موسی بنخزرج بزرگ خاندان اشعری زمام ناقه آن حضرت را به دوش میکشید و عده فراوانی از مردم پیاده و سواره گرداگرد کجاوه حضرت در حرکت بودند، حدوداً در روز 23ربیع الاول سال 201 هجری قمری حضرت وارد شهر مقدس قم شدند.
سپس، در محلی که امروز میدان «میر» نامیده میشود شتر آن حضرت در جلو در منزل موسی بن خزرج زانو زد و افتخار میزبانی حضرت نصیب او شد. حضرت فاطمه معصومه(س) به مدت 17 روز در این شهر زندگی کرد و در این مدت مشغول عبادت و راز و نیاز با پروردگار متعال بود، محل عبادت آن حضرت در مدرسه ستیه به نام بیتالنور هم اکنون محل زیارت ارادتمندان آن حضرت است.
سرانجام در روز دهم ربیع الثانی و بنا بر قولی دوازدهم ربع الثانی سال 201 هجری پیش از آن که دیدگان مبارکش به دیدار برادر روشن شود، در دیار غربت و با اندوه فراوان دیده از جهان فرو بست و شیعیان را در ماتم خود به سوگ نشاند. مردم قم با تجلیل فراوان پیکر پاکش را به سوی محل فعلی که در آن روز بیرون شهر و به نام باغ بابلان معروف بود تشییع کردند.
پس از دفن حضرت معصومه(س) موسی بنخزرج سایبانی از بوریا بر فراز قبر شریفش قرار داد تا اینکه حضرت زینب فرزند امام جواد(ع) به سال 256 هجری قمری اولین گنبد را بر فراز قبر شریف عمه بزرگوارش بنا کرد و بدین سان تربت پاک آن بانوی بزرگوار اسلام قبله گاه قلوب ارادتمندان به اهل بیت(ع) و دارالشفای دلسوختگان عاشق ولایت وامامت شد.
آغاز ماه ذیقعده برای حضرت کاظم و حضرت رضا(ع) و دودمان نبوت، پیامآور شادی و پایان یک انتظار طولانی است. زیرا حضرت نجمه فرزندی جز حضرت رضا(ع) نداشت. مدتها پس از ایشان صاحب فرزندی نشد و حضرت معصومه(س) در سال ۱۷۳، (با ۲۵ سال فاصله با امام رضا(ع) متولد شد) امام صادق(ع) نیز به ولادت چنین بانویی بشارت داده بود.
حضرت معصومه(س) ازجمله بانوان گرانقدر و والامقام جهان تشیع است و مقام علمی بلندی دارد. نقل شده که روزی جمعی از شیعیان، به قصد دیدار حضرت موسیبن جعفر(ع) و پرسیدن پرسشهایی از ایشان، به مدینه منوره مشرف شدند. چون امام کاظم(ع) در مسافرت بود، پرسشهای خود را به حضرت معصومه(س) که در آن هنگام کودکی خردسال بیش نبود، تحویل دادند.
فردای آن روز برای بار دیگر به منزل امام رفتند، ولی هنوز ایشان از سفر برنگشته بود. پس به ناچار، پرسشهای خود را باز خواستند تا در مسافرت بعدی به خدمت امام برسند، غافل از اینکه حضرت معصومه(س) جواب پرسشها را نگاشته است. وقتی پاسخها را ملاحظه کردند، بسیار خوشحال شدند و پس از سپاسگزاری فراوان، شهر مدینه را ترک گفتند. از قضای روزگار بین راه با امام موسی بنجعفر(ع) مواجه شده، ماجرای خویش را باز گفتند. وقتی امام پاسخ پرسشها را مطالعه کردند، سه بار فرمود: پدرش فدایش.
دعا و زیارت، پر و بال گشودن از گوشه تنهایی، تا اوج با خدا بودن است. دعا و زیارت، جامی است زلال از معنویت ناب در کام عطشناک زندگی؛ و زیارت حرم معصومه(س)، بارقه امیدی در فضای غبارآلود زمانه، فریاد روح مهجور در هنگامه غفلت و بیخبری، و نسیمی فرحناک و برخاسته از باغستانهای بهشت است. زیارت مرقد فاطمه معصومه(س)، به انسان اعتماد به نفس میدهد و او را از غرق شدن در گرداب نومیدی بازمیدارد و به تلاش بیشتر دعوت میکند.
زیارت مزار با صفای کریمه اهلبیت(س)، سبب میشود که زائر حرم، خود را نیازمند پروردگار ببیند، در برابر او خضوع کند، از مرکب غرور و تکبر ـ که سرچشمه تمامی بدبختیها و سیهروزیهاست ـ فرو آید و حضرت معصومه(س) را واسطه درگاه پروردگار عالمیان قرار دهد. بر همین اساس است که برای زیارت آن حضرت، پاداش بسیار بزرگی وعده داده شده و آن، ورود به بهشت است.
پس از آنکه حضرت معصومه(ع) به شهر ساوه رسید، بیمار شد و چون توان رفتن به خراسان را در خود ندید، تصمیم گرفت به قم برود.
حضرت معصومه(س) در زبان دانشمندان و فقیهان گرانقدر شیعه، به لقب «کریمه اهل بیت» یاد میشود. از میان بانوان اهلبیت، این نام زیبا تنها به آن حضرت اختصاص یافته است. بر اساس رویای صادق و صحیح نسبشناس گرانقدر، مرحوم آیتالله مرعشینجفی، این لقب از طرف امام صادق(ع) بر حضرت معصومه(س) اطلاق شده است. در این رؤیا، امام صادق(ع) به آیتالله نجفی که با دعا و راز و نیاز، تلاش پیگیری را برای یافتن قبر مطهر حضرت زهرا(س) آغاز کرده خطاب فرمود: برتو باد به کریمه اهل بیت(ع).
بالاترین جایگاه شفاعت، از آن رسول گرامی اسلام(ص) است که در قرآنکریم، از آن به مقام محمود تعبیر شده است. همین طور دو تن از بانوان خاندان رسول مکرم اسلام(ص)، شفاعت گستردهای دارند که بسیار وسیع و جهان شمول است و میتواند همه اهالی محشر را فراگیرد. این دو بانوی عالیقدر، صدیقه اطهر، حضرت فاطمه زهرا(س) و شفیعه روز جزا، حضرت فاطمه معصومه(س) هستند.
