پوررستمی تبیین کرد:
سخن گفتن به سبک آموزههای علوی
گروه جامعه: یک دکترای علوم قرآن و حدیث با بیان اینکه عدم ثبات در گفتار، عامل بسیاری از اختلافات و نابسامانیهای زندگی فردی و اجتماعی محسوب میشود و امروزه در فضای مجازی نیز نمود بیشتری یافته است به تبیین شاخصههای استقامت گفتاری در آموزههای علوی پرداخت.
حامد پور رستمی، دکترای علوم قرآن و حدیث در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا)، با بیان اینکه عدم استقامت و ثبات در گفتار، عامل بسیاری از اختلافات و نابسامانیهای زندگی فردی و اجتماعی جامعه بشری امروز قلمداد میشود، گفت: در نظام اخلاقی، مهمترین بایسته در تعاملات فرد با دیگران، مدیریت سخن گفتن است که امروزه در فضای مجازی نیز نمود بارزی یافته است.
زبان واحد و همگام با قلب
وی به تبیین شاخصههای استقامت گفتاری در دو بخش ایجابی و سلبی با تکیه بر آموزههای امیرالمومنین علی(ع) پرداخت و اظهار کرد: از جمله شاخصههای ایجابی «زبان واحد و همگام با قلب» است که یگانگی در گفتار، عدم نفاق و دوگانگی در سخن گفتن را شامل میشود. امام علی(ع) نیز در خطبه 175 نهجالبلاغه در این زمینه فرمودهاند: «زبان را با دل یکی گردانید و هر یک از شما زبان خود را نگه دارد که این زبان قصد سرکشی به صاحبش را دارد. به خدا نمیبینم بندهای را که پرهیزگار بود و پرهیزکاریش وی را سود دهد، مگر آنکه زبان خویش در کام کشد.» بنابراین همگون سازی سخن و قلب از مراحل مهمی است که فرد باید با ممارست و تمرین بدان دست یابد.
وی به سخن دیگری از امام علی(ع) که میفرمایند: «زبان مؤمن در پشت دل او و دل منافق در جلو زبان اوست» اشاره و عنوان کرد: این سستی، تردید و عدم ثبات در گفتار است که اعتقاد و اندیشه و بلکه ایمان انسان را تهدید می کند؛ لذا امام علی(ع) ثبات ایمان و تقوا را استقامت قلب میدانند. همچنین به منظور ثبات و استقامت قلب، استقامت در زبان و گفتار را شرط لازم میداند.
سکوت حکیمانه
پور رستمی «داشتن سکوت حکیمانه» را از دیگر شاخصههای استقامت گفتاری خواند و گفت: امام علی(ع) در این زمینه میفرمایند: «مگو آنچه نمیدانی، بلکه مگو هرچه میدانی. چه خداوند بر اندامهای تو چیزهایی واجب کرد و روز رستاخیز بدان اندامها بر تو حجت خواهد آورد.» انسان حتی تمام مطالبی را که به آنها علم و یقین دارد نیز نباید به زبان آورد، اگرچه راست و واقعی هستند؛ زیرا چه بسا به زبان آوردن آنها فتنه ایجاد کرده، ضمن ایجاد اختلاف، نزاع و درگیری صورت می گیرد. این لجام گسیختگی چه بسا آبروی افراد را در عرصه تاخت و تازهای خود پایمال کند.
وی با استناد به سخن امام علی(ع) گفتار بجا و پسندیده را نوعی جهاد در راه خدا برشمرد و گفت: امیرالمؤمنین علی(ع) فرمودند: «خدا را! خدا را! درباره جهاد در راه خدا به مالهایتان و به جانهایتان و زبانهایتان». اهمیت مسئله استقامت گفتاری، تبلیغ، سخنوری و روشنگری آنجا آشکار میشود که امام علی(ع) در تقسیم بندی سه گانه انواع جهاد، آن را در کنار جهاد با جان و مال، نوعی مستقل به شمار آورده است؛ یعنی جهاد گفتاری و تبلیغ حقیقت در کنار جهاد جان و مال از بزرگترین اعمال قلمداد شده و مورد تأکید و وصیت امام قرار گرفته است.
رازداری و جلب اعتماد دیگران
وی در ادامه از جمله شاخصههای استقامت گفتاری را رازداری و جلب اعتماد دیگران دانست و با تاکید بر اینکه ثبات و مداومت بر این امر، نقش فوقالعادهای را در حیات فردی و اجتماعی انسان دارا است، اظهار کرد: کنترل و استقامت زبان در جایی که لازم است انسان زبان را مهار کند، بلاهای زیادی از جمله فتنهها و نزاعها را از انسان دور میکند و اسباب نزول نعمتهایی همچون؛ دوری از گناهان و آرامش و آسایش در زندگی میشود.
وی یکی از مهمترین تجلیگاههای مفهوم استقامت گفتاری در کلام امام علی(ع) را حکمت 373 نهجالبلاغه هنگامی که میفرمایند:«سخن در بند توست، تا بر زبانش نرانی و چون گفتیش تو در بند آنی. پس زبانت را چنان نگه دار که درم و دینارت را. چه بسا سخنی که نعمتی را ربود و نقمتی را جلب کرد» خواند.
پوررستمی به شاخصههای سلبی در گفتار که انسان ملزم است آنها را از خود دفع کند نیز اشاره و عنوان کرد: این شاخصهها همچون سمی، ایمان فرد را هدف قرار داده و زمینه سقوط وی را فراهم میکند. از این رو اگر استقامت بر دفع و رفع گفتار باطل و کنترل و نگهداری زبان از لغزشها و هرگونه انحراف و باطل گویی در زندگی انسان تحقق یابد، او به بزرگ رین عامل رشد و ترقی دست یافته و برای سیر تکاملی خویش در صراط مستقیم، سازندهترین ابزار را در اختیار گرفته است.
پرهیز از دروغ
این دکترای علوم قرآن و حدیث «پرهیز از دروغ» را از جمله این موارد برشمرد و اینچنین ادامه داد: از منظر آموزههای علوی نشانه ایمان آن است که راست گویی را هرچند به زیان ما باشد، بر دروغ گویی ترجیح دهیم. دروغ گویی نه تنها از اخلاق اسلامی نیست بلکه با فطرت و سرشت پاک آدمی نیز در تضاد است.
وی با تأکید بر اینکه اظهار نظر درباره مسائل مختلف بدون علم و آگاهی کافی، انسان را به سمت اغراق و دروغ گویی سوق میدهد و به شایعه پراکنیها و جوسازیها دامن میزند، اظهار کرد: امام علی(ع) در ترسیم جایگاه دروغ گویان و صداقت پیشه کنندگان میفرمایند: «از دروغ دوری گزینید که از ایمان به دور است و چراغ او بی نور. راست گو بر کنگرههای رستگاری و بزرگواری است و دروغ گو کناره مغاک و خواری». احتمال نفوذ جریان فکری افراد مغرض و بدکردار در اندیشه و اعتقاد انسان زمانی قوت مییابد که انسان بدون تحقیق و بررسی به چیزی که علم ندارد، معتقد شود و آن را بر زبان جاری سازد و خواسته یا ناخواسته، خود منبعی برای اخبار نادرست، شایعات و جوسازیها باشد.
پرهیز از غیبت و ریختن آبروی دیگران
پور رستمی بر ضرورت پرهیز از غیبت و ریختن آبروی دیگران نیز به عنوان یکی دیگر از شاخصههای استقامت گفتاری تأکید و تصریح کرد: یکی از گناهان و انحرافات بزرگ زبان، غیبت کردن است. در تعریف معنای غیبت آوردهاند: غیبت آن است که در پشت سر کسی سخنی گوید که اگر بشنود، رنجیده خاطر شود؛ اگر آن سخن راست باشد، «غیبت» است و اگر دروغ، «بهتان» نامیده میشود. بنابراین ورود زبان به قلمرو شخصیت دیگران خط قرمزی است که مؤمن باید بدان توجه داشته باشد و همان طور که نباید دستش به خون دیگران آلوده باشد، زبانش هم نباید به غیبت و ریختن آبروی دیگران آلوده شود.
زبان واحد و همگام با قلب
وی به تبیین شاخصههای استقامت گفتاری در دو بخش ایجابی و سلبی با تکیه بر آموزههای امیرالمومنین علی(ع) پرداخت و اظهار کرد: از جمله شاخصههای ایجابی «زبان واحد و همگام با قلب» است که یگانگی در گفتار، عدم نفاق و دوگانگی در سخن گفتن را شامل میشود. امام علی(ع) نیز در خطبه 175 نهجالبلاغه در این زمینه فرمودهاند: «زبان را با دل یکی گردانید و هر یک از شما زبان خود را نگه دارد که این زبان قصد سرکشی به صاحبش را دارد. به خدا نمیبینم بندهای را که پرهیزگار بود و پرهیزکاریش وی را سود دهد، مگر آنکه زبان خویش در کام کشد.» بنابراین همگون سازی سخن و قلب از مراحل مهمی است که فرد باید با ممارست و تمرین بدان دست یابد.
وی به سخن دیگری از امام علی(ع) که میفرمایند: «زبان مؤمن در پشت دل او و دل منافق در جلو زبان اوست» اشاره و عنوان کرد: این سستی، تردید و عدم ثبات در گفتار است که اعتقاد و اندیشه و بلکه ایمان انسان را تهدید می کند؛ لذا امام علی(ع) ثبات ایمان و تقوا را استقامت قلب میدانند. همچنین به منظور ثبات و استقامت قلب، استقامت در زبان و گفتار را شرط لازم میداند.
سکوت حکیمانه
پور رستمی «داشتن سکوت حکیمانه» را از دیگر شاخصههای استقامت گفتاری خواند و گفت: امام علی(ع) در این زمینه میفرمایند: «مگو آنچه نمیدانی، بلکه مگو هرچه میدانی. چه خداوند بر اندامهای تو چیزهایی واجب کرد و روز رستاخیز بدان اندامها بر تو حجت خواهد آورد.» انسان حتی تمام مطالبی را که به آنها علم و یقین دارد نیز نباید به زبان آورد، اگرچه راست و واقعی هستند؛ زیرا چه بسا به زبان آوردن آنها فتنه ایجاد کرده، ضمن ایجاد اختلاف، نزاع و درگیری صورت می گیرد. این لجام گسیختگی چه بسا آبروی افراد را در عرصه تاخت و تازهای خود پایمال کند.
وی با استناد به سخن امام علی(ع) گفتار بجا و پسندیده را نوعی جهاد در راه خدا برشمرد و گفت: امیرالمؤمنین علی(ع) فرمودند: «خدا را! خدا را! درباره جهاد در راه خدا به مالهایتان و به جانهایتان و زبانهایتان». اهمیت مسئله استقامت گفتاری، تبلیغ، سخنوری و روشنگری آنجا آشکار میشود که امام علی(ع) در تقسیم بندی سه گانه انواع جهاد، آن را در کنار جهاد با جان و مال، نوعی مستقل به شمار آورده است؛ یعنی جهاد گفتاری و تبلیغ حقیقت در کنار جهاد جان و مال از بزرگترین اعمال قلمداد شده و مورد تأکید و وصیت امام قرار گرفته است.
رازداری و جلب اعتماد دیگران
وی در ادامه از جمله شاخصههای استقامت گفتاری را رازداری و جلب اعتماد دیگران دانست و با تاکید بر اینکه ثبات و مداومت بر این امر، نقش فوقالعادهای را در حیات فردی و اجتماعی انسان دارا است، اظهار کرد: کنترل و استقامت زبان در جایی که لازم است انسان زبان را مهار کند، بلاهای زیادی از جمله فتنهها و نزاعها را از انسان دور میکند و اسباب نزول نعمتهایی همچون؛ دوری از گناهان و آرامش و آسایش در زندگی میشود.
وی یکی از مهمترین تجلیگاههای مفهوم استقامت گفتاری در کلام امام علی(ع) را حکمت 373 نهجالبلاغه هنگامی که میفرمایند:«سخن در بند توست، تا بر زبانش نرانی و چون گفتیش تو در بند آنی. پس زبانت را چنان نگه دار که درم و دینارت را. چه بسا سخنی که نعمتی را ربود و نقمتی را جلب کرد» خواند.
پوررستمی به شاخصههای سلبی در گفتار که انسان ملزم است آنها را از خود دفع کند نیز اشاره و عنوان کرد: این شاخصهها همچون سمی، ایمان فرد را هدف قرار داده و زمینه سقوط وی را فراهم میکند. از این رو اگر استقامت بر دفع و رفع گفتار باطل و کنترل و نگهداری زبان از لغزشها و هرگونه انحراف و باطل گویی در زندگی انسان تحقق یابد، او به بزرگ رین عامل رشد و ترقی دست یافته و برای سیر تکاملی خویش در صراط مستقیم، سازندهترین ابزار را در اختیار گرفته است.
پرهیز از دروغ
این دکترای علوم قرآن و حدیث «پرهیز از دروغ» را از جمله این موارد برشمرد و اینچنین ادامه داد: از منظر آموزههای علوی نشانه ایمان آن است که راست گویی را هرچند به زیان ما باشد، بر دروغ گویی ترجیح دهیم. دروغ گویی نه تنها از اخلاق اسلامی نیست بلکه با فطرت و سرشت پاک آدمی نیز در تضاد است.
وی با تأکید بر اینکه اظهار نظر درباره مسائل مختلف بدون علم و آگاهی کافی، انسان را به سمت اغراق و دروغ گویی سوق میدهد و به شایعه پراکنیها و جوسازیها دامن میزند، اظهار کرد: امام علی(ع) در ترسیم جایگاه دروغ گویان و صداقت پیشه کنندگان میفرمایند: «از دروغ دوری گزینید که از ایمان به دور است و چراغ او بی نور. راست گو بر کنگرههای رستگاری و بزرگواری است و دروغ گو کناره مغاک و خواری». احتمال نفوذ جریان فکری افراد مغرض و بدکردار در اندیشه و اعتقاد انسان زمانی قوت مییابد که انسان بدون تحقیق و بررسی به چیزی که علم ندارد، معتقد شود و آن را بر زبان جاری سازد و خواسته یا ناخواسته، خود منبعی برای اخبار نادرست، شایعات و جوسازیها باشد.
پرهیز از غیبت و ریختن آبروی دیگران
پور رستمی بر ضرورت پرهیز از غیبت و ریختن آبروی دیگران نیز به عنوان یکی دیگر از شاخصههای استقامت گفتاری تأکید و تصریح کرد: یکی از گناهان و انحرافات بزرگ زبان، غیبت کردن است. در تعریف معنای غیبت آوردهاند: غیبت آن است که در پشت سر کسی سخنی گوید که اگر بشنود، رنجیده خاطر شود؛ اگر آن سخن راست باشد، «غیبت» است و اگر دروغ، «بهتان» نامیده میشود. بنابراین ورود زبان به قلمرو شخصیت دیگران خط قرمزی است که مؤمن باید بدان توجه داشته باشد و همان طور که نباید دستش به خون دیگران آلوده باشد، زبانش هم نباید به غیبت و ریختن آبروی دیگران آلوده شود.
