نگرش قرآن به سوگند

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از آذربایجان‌شرقی سوگند، شایسته مقام شامخ پروردگار نیست؛ زیرا کسی که قسم یاد می‏کند، مقام خود را پایین می‏‌آورد؛ چنان که گویی به گفتارش اعتمادی نیست.

از نقش‌های بارز سوگندهای قرآنی، آن است که آنچه به آن سوگند یاد می‏‌شود، همانند مقدمه و استدلال برای اثبات مطلبی است که در پی می‏‌آید و همچون شاهد و گواهی بر درستی آن است و در واقع، چون این امور به مطالب مورد نظر منتهی می‏‌شده، سوگندخورنده، درستی مطلب خود را به آنها پیوند داده است.

قسم‌های قرآنی، برای امور مهمی مانند معاد ذکر شده است

حجت‌الاسلام علی اکبر اکرمی، امام‌جمعه سراب در گفت‌‌وگو با ایکنا، اظهار کرد: قسم‌های قرآنی، برای امور مهمی مانند: معاد، توحید و رسالت ذکر شده است و کسی که آنها را منکر شود، سوگند خوردن برای او سودی ندارد و او به دنبال دلیل و برهان است و کسی که ایمان آورده، نیازی به سوگند ندارد.

وی افزود: خداوند با سوگند به پديده‌های محسوس و ظاهری اما با عظمت و شگرف در حقيقت نه تنها مدعای خود را به اثبات رسانده است، بلكه انديشه‌ها و تفكرات را به كار انداخته تا بيشتر به اين پديده‌های ظاهری توجه كنند و به سادگی از كنار آن نگذارند. 

وی خاطرنشان کرد: در سوگند که استوارترین شیوه تأکید است، خبر یا انجام کار و یا خواسته‌ه‏ا به چیزی باشرافت و ارجمند پیوند داده می‏‌شود تا درستی سخن یا پذیرش خواسته، به ارزش و اعتبار آن امر گره خورَد و طبیعی است که نادرستی سخن یا وفا نکردن به سوگند یا انجام ندادن خواسته، حاکی از نادیده انگاشتن شرافت و اعتبار آن شی‏ء خواهد بود.

حجت‌الاسلام اکرمی ادامه داد: تأکید، کارکردی همیشگی و همراه با سوگند است و نفس افزودن جمله قسم یا ادات باقی‏مانده از آن در سخن، کافی است تا اهتمام گوینده را به مطلبی که می‏‌خواهد بیان کند، بفهماند و این تأکید و قاطعانه سخن گفتن در فضاهای انکاری یا تردیدآلود کارساز است و ضریب تأثیرگذاری و پذیرش آن را افزون می‏‌کند.

امام‌جمعه سراب با اشاره به شرافت اموری که به آن سوگند یاد می‌شود، یادآور شد: ارج و شرافت اموری که به آن سوگند یاد می‏‌شود، از ‌اهداف ضمنی این سوگندهاست و آفریده‏‌ها و پدیده‏‌های شگرفی که به آنها سوگند یاد می‏‌شود، امور ارجمندی هستند که اهمیت و ارزش خود را وامدار خالق متعالند.

وی از تفاوت میان سوگندهای الهی يا سوگندهای متعارف ميان مردم گفت و افزود: سوگندهای الهی يا سوگندهای متعارف ميان مردم تفاوت‌های قابل توجهی دارد، مردم معمولاً به چيزهايی سوگند ياد می‏‌كنند كه در نظرشان مقدس و يا بسيار عزيز است و در تمام آنها نگران مؤاخذه و يا صدمه، در صورت دروغ‏گويی هستند، برای مثال وقتی كسی به خدا، پيامبر، امام و قرآن به دروغ سوگند می‏‌خورد نگران است كه آنان آسيب به وی رسانده يا روز قيامت مؤاخذه كنند و هرگاه به  جان خود، فرزند، آشنا، دوست و رفيق خود سوگند ياد می‏‌كند خوف آن دارد كه صدمه‌‏ای متوجه آنان شود علاوه بر اينكه هدف  اصلی از سوگند مردم اثبات مطلب است، وقتی گوينده‏ای احتمال می‏‌دهد كه شنوندگان سخن او را باور نكنند با سوگند خوردن  سعی می‏‌كند آنان را وادار به قبول نموده شک و ترديد را برطرف سازد.

حجت‌الاسلام اکرمی، با اشاره به نقش‌های بارز قرآنی تاکید کرد: از نقش‌های بارز سوگندهای قرآنی، آن است که آنچه به آن سوگند یاد می‏‌شود، همانند مقدمه و استدلال برای اثبات مطلبی است که در پی می‌‏آید و همچون شاهد و گواهی بر درستی آن است و در واقع، چون این امور به مطالب مورد نظر منتهی می‏‌شده است، سوگندخورنده، درستی مطلب خود را به آنها پیوند داده است.

خداوند؛ نه از كسى یا چیزى ترس دارد

حجت‌الاسلام مسعود مهدوی، امام جمعه ورزقان در گفت‌‌وگو با ایکنا، اظهار کرد: خداوند نه از كسى یا چیزى ترس دارد و نه فقدان چیزى برایش ضرر مى‌ رساند تا سوگند یاد كند، از طرف دیگر درباره سخن خدا، مۆمن نیاز به سوگند ندارد و براى كافر و معاند سوگند سودى ندارد.

وی افزود: خداوند متعال در کتاب کریم خود به پدیده‏‌ها و موارد گوناگونی سوگند یاد کرده و این اسلوب گفتاری را به صورتی گسترده به کار برده است. این سوگندها چه هدف و حکمتی را دنبال می‏‌کند و چه فایده‏‌ها و کارکردهایی دارد و از چه رو خداوند، سوگند یاد می‌‏کند؟

وی از هدف اصلی سوگندهای مردم گفت و خاطرنشان کرد: هدف اصلی از سوگندهای مردم اثبات مطلب است، و این درجایی است که متکلم برای منظوری نیازمند باور کردن مطالب خود توسط مخاطب است. وقتی گوینده‌ای احتمال می‌دهد که شنوندگان سخن او را باور نکنند با سوگند خوردن سعی می‌کند آنان را وادار به قبول نموده، شک و تردید را برطرف سازد. اما خداوند نیازی به قبول کلام خود از طرف بندگان ندارد، بلکه این بندگان هستند که نیازمند ایمان، قبول و عمل به قوانین و دستورات الاهی هستند و فایده و سود آن را به مردم می رسد.

حجت‎الاسلام‌ مهدوی، از بی نیازی سخن خدا به سوگند گفت و ادامه داد: خداوند نه از كسی يا چيزی ترس دارد و نه فقدان چيزی برايش ضرر می‏‌رساند تا سوگند ياد كند و از طرف ديگر  درباره سخن خدا مؤمن نياز به سوگند ندارد و برای كافر و معاند سوگند سودی ندارد و نكته سوم اينكه در قرآن به موجوداتی سوگند ياد شده كه برخی از آنها در نظر مردم از تقدس و عزّت خاصی برخوردار نيستند.

امام جمعه وززقان یادآور شد: در قرآن برای ارائه یک مطلب هم از شیوه استدلال و برهان استفاده شده است و هم از طریقه تمثیل و تشبیه و هم از مسلک و روش سوگند برای همان مطلب كمک گرفته شده است.

وی افزود: آنچه كه مفسران در ابتدا اعتقاد دارند آن است كه سوگند در كلام الهی غير از سوگندی است كه در مباحث فقهی و يا كتاب های لغت از آن ياد می‏‌شود. از ديدگاه فقهاء كاربرد  سوگند موقعی است كه در محاكم قضایی به علت فقدان شهود به قسم متوسل شوند و يا در نذرها يا عهدهای مردمی برای اثبات يا اسقاط حقی به آن متوسل شوند كه در هر حال به عنوان يک حجت و دليل شرعی كه آثار حقوقی و تكليفی و وضعی بر آن مترتب  می‏شود، قلمداد شده است.

حجت‌الاسلام مهدوی با اشاره به راست گوتر بودن خداوند تاکید کرد: خداوند از همه راست گویان راست گوتر است، اما به دلیل حکمت ها و اهداف بلندی در کلام خود از سوگند استفاده کرده است.