وظایف ویژه حاکم اسلامی در کلام امیر
گروه اجتماعی: تواضع نسبت به مردم، ایجاد فضای مناسب برای سخن گفتن و تحمل سخنان آنان، فراهم آوردن خواستههای مردم، پاسخ به مطالبات کارگزاران و پاسخ مطالبات مردمی در مواقع نیاز، توجه به خدا، رسیدگی به کارها و وقت مردم را بیدلیل تلف نکردن از جمله وظایف حاکم اسلامی است که در کلام امیر به آن اشاره شده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، امام علی(ع) در نامه ۵۳ خود در نهجالبلاغه در رابطه با وظایف ویژه حاکم اسلامی فرموده است: «و از وقت خود قسمتی را برای نیازمندان قرار ده و در آن وقت خود را برای آنان از هر کاری فارغ کن و بهخاطر آنها در یک مجلس عمومی بنشین و در آن مجلس برای خدایی که تو را آفریده تواضع کن و لشکریان و یارانت را که نگهبانان و پاسبانان تواند از تعرض به آنها بازدار تا سخنگوی نیازمندان بدون ترس و لکنت زبان با تو صحبت کند؛ زیرا من بارها از رسول خدا(ص) شنیدم که فرمود: «امتی که در آن حق ضعیف از قوی بدون لکنت زبان گرفته نشود هرگز به پاکی ستوده نگردد».
آن گاه تندخویی و کندزبانی آنها را تحمل کن و در برابرشان بیحوصلگی و تکبر را کنار بگذار تا خداوند تمام جوانب رحمت خود را به روی تو بگشاید و ثواب اطاعت خود را برای تو واجب گرداند و آنچه میبخشی چنان ببخش که گوارا باشد و آنچه باز میداری با مهربانی و عذرخواهی بازدار. کارهایی نیز هست که ناگزیر خودت باید به آنها بپردازی؛ ازجمله پاسخ به کارگزاران خود در مواردی که کاتبان و نویسندگان از پاسخ آن عاجزند و ازجمله برآوردن حاجات مردم در همان روزی که به تو عرضه میشود در مواردی که انجام آنها برای یارانت گران تمام میشود و عذر میآورند.
و هر روز کار همان روز را انجام بده؛ چراکه هر روز کار خود را دارد و برای رابطه خود با خداوند بهترین و بیشترین آن اوقات را اختصاص بده؛ اگرچه همه آن اوقات که به کار مردم رسیدگی میکنی برای خداست؛ اگر نیت درست باشد و حقوق مردم از آن کارها در امان باشد و از اعمال خاصی که با آن دینت را برای خدا خالص میکنی، انجام نمازهای واجب باشد که منحصر برای اوست».
وظایف حاکم در قبال حاجتمندان
مردم، اساس هر حکومتی را تشکیل میدهند؛ از اینرو حاکم وظیفه دارد اوقات خاصی را به ملاقات با مردم اختصاص دهد، مخصوصاً طبقه ضعیف و گرفتار که به این ملاقات نیاز شدید دارند.امام علی(ع) در این نامه به مالک توصیه میکند یک مجلس عمومی تشکیل بده؛ طوریکه هرکس دلش خواست بتواند در مجلس حضور پیدا کند، همچنین از مالک میخواهد از وقت خود قسمتی را برای نیازمندان قرار دهد و در آن وقت، خود را برای آنان از هر کاری فارغ کن و بهخاطر آنها در یک مجلس عمومی بنشین.
همچنین تواضع نسبت به مردم، ایجاد فضای مناسب برای سخن گفت، تحمل سخنان آنان، فراهم آوردن خواستههای مردم، از دیگر سفارشات امام علی(ع) در این نامه به مالک است. .
پاسخ به مطالبات کارگزاران و پاسخ مطالبات مردمی در مواقع نیاز دو نکته مهم دیگر است که در این نامه امام علی(ع) به آن سفارش شده است کمااینکه کارهای بزرگ و مهمی وجود دارد که غیر از خود حاکم، حتی معاونان و نویسندگان و مشاوران قادر بر انجام آن کارها نیستند.آنجا که معاون و مشاور از حل مشکل و معضل بازمیماند، فکر درست و ضمیر روشن حاکم است که میتواند گرهها را بگشاید و مشکل را حل کند لذا امام علی(ع) در این نامه میفرماید: «کارهایی هست که ناگزیر خودت باید به آنها بپردازی؛ ازجمله پاسخ به کارگزاران خود در مواردی که کاتبان و نویسندگان از پاسخ آن عاجزند. همچنین حاکم باید کمظرفیتی و بُخل و سختگیری کارگزاران خود را در بعضی موارد که مردم را از رسیدن به نیازهایشان بازمیدارد، جبران کند و خود وارد عمل شوده، حاجات مردم را در همان روزی که مراجعه کردهاند روا سازد کمااینکه امام علی(ع) در این رابطه میفرماید: «و ازجمله کارهایی که حاکم باید شخصاً ورود کند برآوردن حاجات مردم در همان روزی که به تو عرضه میشود در مواردی که انجام آنها برای یارانت گران تمام میشود و عذر میآورند.
رسیدگی به کارها در وقت خود
موضوع رسیدگی به کارها و وقت مردم را بیدلیل تلف نکردن از دیگر وظایف حاکم است.هر روز مطابق نیاز جامعه کارهای فراوانی وجود دارد که کارگزاران کمتعهد بهدلیل راحتطلبی و رسیدن به خواستههای خود، در انجام آنها امروز و فردا میکنند و کارها روی هم انباشته میشود؛ در نتیجه مردم از کارهای ضروری خود بازمیمانند و باعث انتقادها و بدبینیها نسبت به حکومت میشود؛ از اینرو کار هر روز باید در همان روز انجام شود؛ چون فردا هم برای خود کارهای زیادی خواهد داشت که انسان نمیداند از عهده آنها برمیآید یا نه و اگر از امروز هم برای فردا بماند، بار سنگین میشود و تحمل آن مشکل خواهد بود کمااینکه امام علی(ع) در این رابطه میفرماید: «و هر روز، کار همان روز را انجام بده؛ چراکه هر روز، کار خود را دارد».
توجه به خدا
حاکم اسلامی به مقتضای طبیعت حکومت، اشتغالات و گرفتاریهای فراوانی دارد و چهبسا این اشتغالات، حاکم را از یاد خدا غافل کند و لذت و شیرینی عبادت از ذائقه او محو شود کمااینکه امام علی(ع) در این رابطه میفرماید: «و برای رابطه خود با خداوند، بهترین و بیشترین آن اوقات را اختصاص بده، اگرچه همه آن اوقات که به کار مردم رسیدگی میکنی برای خداست؛ اگر نیت درست باشد و حقوق مردم از آن کارها در امان باشد و از اعمال خاصی که با آن دینت را برای خدا خالص میکنی، انجام نمازهای واجب باشد که منحصراً برای او است. بنابراین خدمت به مردم و رفع مشکلات آنان اگر با نیت خوب انجام شود و در این راه حق کسی پایمال نگردد، عبادت محسوب میشود؛ ولی نباید انجام وظایف، جای عبادت و اقامه فرائض را بگیرد.
آن گاه تندخویی و کندزبانی آنها را تحمل کن و در برابرشان بیحوصلگی و تکبر را کنار بگذار تا خداوند تمام جوانب رحمت خود را به روی تو بگشاید و ثواب اطاعت خود را برای تو واجب گرداند و آنچه میبخشی چنان ببخش که گوارا باشد و آنچه باز میداری با مهربانی و عذرخواهی بازدار. کارهایی نیز هست که ناگزیر خودت باید به آنها بپردازی؛ ازجمله پاسخ به کارگزاران خود در مواردی که کاتبان و نویسندگان از پاسخ آن عاجزند و ازجمله برآوردن حاجات مردم در همان روزی که به تو عرضه میشود در مواردی که انجام آنها برای یارانت گران تمام میشود و عذر میآورند.
و هر روز کار همان روز را انجام بده؛ چراکه هر روز کار خود را دارد و برای رابطه خود با خداوند بهترین و بیشترین آن اوقات را اختصاص بده؛ اگرچه همه آن اوقات که به کار مردم رسیدگی میکنی برای خداست؛ اگر نیت درست باشد و حقوق مردم از آن کارها در امان باشد و از اعمال خاصی که با آن دینت را برای خدا خالص میکنی، انجام نمازهای واجب باشد که منحصر برای اوست».
وظایف حاکم در قبال حاجتمندان
مردم، اساس هر حکومتی را تشکیل میدهند؛ از اینرو حاکم وظیفه دارد اوقات خاصی را به ملاقات با مردم اختصاص دهد، مخصوصاً طبقه ضعیف و گرفتار که به این ملاقات نیاز شدید دارند.امام علی(ع) در این نامه به مالک توصیه میکند یک مجلس عمومی تشکیل بده؛ طوریکه هرکس دلش خواست بتواند در مجلس حضور پیدا کند، همچنین از مالک میخواهد از وقت خود قسمتی را برای نیازمندان قرار دهد و در آن وقت، خود را برای آنان از هر کاری فارغ کن و بهخاطر آنها در یک مجلس عمومی بنشین.
همچنین تواضع نسبت به مردم، ایجاد فضای مناسب برای سخن گفت، تحمل سخنان آنان، فراهم آوردن خواستههای مردم، از دیگر سفارشات امام علی(ع) در این نامه به مالک است. .
پاسخ به مطالبات کارگزاران و پاسخ مطالبات مردمی در مواقع نیاز دو نکته مهم دیگر است که در این نامه امام علی(ع) به آن سفارش شده است کمااینکه کارهای بزرگ و مهمی وجود دارد که غیر از خود حاکم، حتی معاونان و نویسندگان و مشاوران قادر بر انجام آن کارها نیستند.آنجا که معاون و مشاور از حل مشکل و معضل بازمیماند، فکر درست و ضمیر روشن حاکم است که میتواند گرهها را بگشاید و مشکل را حل کند لذا امام علی(ع) در این نامه میفرماید: «کارهایی هست که ناگزیر خودت باید به آنها بپردازی؛ ازجمله پاسخ به کارگزاران خود در مواردی که کاتبان و نویسندگان از پاسخ آن عاجزند. همچنین حاکم باید کمظرفیتی و بُخل و سختگیری کارگزاران خود را در بعضی موارد که مردم را از رسیدن به نیازهایشان بازمیدارد، جبران کند و خود وارد عمل شوده، حاجات مردم را در همان روزی که مراجعه کردهاند روا سازد کمااینکه امام علی(ع) در این رابطه میفرماید: «و ازجمله کارهایی که حاکم باید شخصاً ورود کند برآوردن حاجات مردم در همان روزی که به تو عرضه میشود در مواردی که انجام آنها برای یارانت گران تمام میشود و عذر میآورند.
رسیدگی به کارها در وقت خود
موضوع رسیدگی به کارها و وقت مردم را بیدلیل تلف نکردن از دیگر وظایف حاکم است.هر روز مطابق نیاز جامعه کارهای فراوانی وجود دارد که کارگزاران کمتعهد بهدلیل راحتطلبی و رسیدن به خواستههای خود، در انجام آنها امروز و فردا میکنند و کارها روی هم انباشته میشود؛ در نتیجه مردم از کارهای ضروری خود بازمیمانند و باعث انتقادها و بدبینیها نسبت به حکومت میشود؛ از اینرو کار هر روز باید در همان روز انجام شود؛ چون فردا هم برای خود کارهای زیادی خواهد داشت که انسان نمیداند از عهده آنها برمیآید یا نه و اگر از امروز هم برای فردا بماند، بار سنگین میشود و تحمل آن مشکل خواهد بود کمااینکه امام علی(ع) در این رابطه میفرماید: «و هر روز، کار همان روز را انجام بده؛ چراکه هر روز، کار خود را دارد».
توجه به خدا
حاکم اسلامی به مقتضای طبیعت حکومت، اشتغالات و گرفتاریهای فراوانی دارد و چهبسا این اشتغالات، حاکم را از یاد خدا غافل کند و لذت و شیرینی عبادت از ذائقه او محو شود کمااینکه امام علی(ع) در این رابطه میفرماید: «و برای رابطه خود با خداوند، بهترین و بیشترین آن اوقات را اختصاص بده، اگرچه همه آن اوقات که به کار مردم رسیدگی میکنی برای خداست؛ اگر نیت درست باشد و حقوق مردم از آن کارها در امان باشد و از اعمال خاصی که با آن دینت را برای خدا خالص میکنی، انجام نمازهای واجب باشد که منحصراً برای او است. بنابراین خدمت به مردم و رفع مشکلات آنان اگر با نیت خوب انجام شود و در این راه حق کسی پایمال نگردد، عبادت محسوب میشود؛ ولی نباید انجام وظایف، جای عبادت و اقامه فرائض را بگیرد.
