توانمندسازی زنان سرپرست خانوار از ایده تا اجرا

سوسن باستانی، معاون بررسی‌های راهبردی معاونت امور زنان و خانواده رئیس جمهور، در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، به تبیین اهداف کلانی که كارگروه ملی توانمندسازی جامع زنان سرپرست خانوار دنبال می‌كند، پرداخت و گفت: اقدامات مترتب بر توانمندسازی زنان سرپرست خانوار در كشور، سال‌هاست كه در كشور در حال اجراست و دستگاه‌های گوناگونی در اين حيطه به ايفای نقش می‌پردازند.

وی ادامه داد: در قوانين پنج ساله كشور نيز از برنامه چهارم توسعه به بعد بند‌هايی معطوف به موضوع زنان سرپرست خانوار لحاظ شده بود. در قانون برنامه پنجم يكی از محورهای چهارده گانه ماده 230 مترتب بر ارتقای وضعيت اقتصادی و معيشتی زنان به ويژه زنان سرپرست خانوار بود. اما در قانون برنامه ششم توسعه برای اولين بار موضوع توانمندسازی زنان سرپرست خانوار مورد تصريح و تأكيد قرار گرفته و در بند ت ماده 80 معاونت امور زنان و خانواده به همراه دستگاه‌های مسئول و ذیربط به ويژه وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعی، مسئوليت تدوين و اجرای طرح جامع توانمندسازی زنان خانوار را عهده دار شده است.

معاون بررسی‌های راهبردی معاونت امور زنان و خانواده رئیس جمهور با بیان اینکه توانمند‌سازی زنان سرپرست خانوار فرايندی نیست كه در نقطه شروع باشد، گفت: پيش از اين نيز دستگاه‌های متولی امر در اين خصوص اقداماتی را انجام داده‌اند، اما تشكيل اين كارگروه به علت وجود دو نكته است.

باستانی در تبیین اولین نکته گفت: اقدامات انجام شده تاكنون از هماهنگی و انسجام كافی برخوردار نبوده و وجود موازی كاری و عدم رويكرد واحد و يكپارچه نسبت به توانمندسازی اين گروه موجب بروز برخی ناهماهنگی‌ها و يا نقصان‌هايی در اين حيطه شده است. به عنوان مثال با وجود اقدامات خوبی كه در اين زمينه در برخی دستگاه‌ها انجام شده هنوز بانك اطلاعات يا سيستم جمع‌آوری اطلاعات واحدی در اين زمينه ایجاد نشده و دستگاه‌ها اطلاعات پراكنده و ناهمگنی را در اين خصوص و مبتنی بر فعاليت‌ها و مأموريت‌های دستگاهی خود جمع‌آوری كرده‌اند.

این کارشناس حوزه زنان نكته دوم را کافی نبودن اقداماتی برشمرد كه تاكنون انجام شده و عنوان کرد: ما با جمعيت زیادی از زنان سرپرست خانوار پشت نوبتی در سازمان‌های حمايتی مواجه هستيم كه اميدواريم بتوانيم روند ارائه خدمات به افراد پشت نوبتی را تسريع كنيم.

معاون بررسی‌های راهبردی معاونت امور زنان و خانواده رئیس جمهور به طور كلی اهداف تشكيل اين كارگروه را «همكاری، هم‌افزایی و تشريك مساعی بخش دولتی و سازمان‌های مردم نهاد»، «بازشناسی، بازبينی و اقدام در جهت رفع خلأها و كاستی‌های سياست‌ها و برنامه‌های موجود دستگاه‌ها در جهت كمك به مرتفع شدن مشكلات زنان سرپرست خانوار» و «تلاش در جهت توسعه اقدامات و  پوشش كامل زنان سرپرست خانوار نيازمند و متقاضی» خواند.

چه نهادهايی بايد در اين زمينه بيشترين نقش را ايفا می‌كنند

وی در پاسخ به این پرسش که چه نهادهايی بايد در اين زمينه بيشترين نقش را ايفا كنند؟ تصریح کرد: ‌در بند ت ماده 80 صراحتا از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به عنوان همکار اصلی در این برنامه یاد شده است. در کارگروهی که در این زمینه تشکیل داده‌ایم از سازمان بهزیستی، کمیته امداد امام خمینی(ره)، شهرداری، وزارت کشور، وزارت جهاد کشاورزی و تمامی دستگاه‌هایی که به نوعی می‌توانند در این حیطه اثر گذار باشند و همچنین تنی چند از نمایندگان مجلس شورای اسلامی دعوت کرده‌ایم و برآنیم تا با برنامه ریزی و هماهنگی‌های بین دستگاهی هم‌افزایی لازم را بین فعالیت‌های متفرق و پراکنده دستگاه‌ها ایجاد کنیم.

معاون بررسی‌های راهبردی معاونت امور زنان و خانواده رئیس جمهور در ادامه سخنان خود یکی از محورهای مهم در این برنامه را استفاده از ظرفیت‌هایی دانست که در سازمان‌های مردم نهاد در این زمینه وجود دارد.

باستانی به ارزیابی وضعيت كنونی زنان سرپرست خانوار پرداخت و عنوان کرد: به لحاظ آماری تعداد زنان سرپرست خانوار 12.6 درصد از کل خانوارهای کشور را تشکیل می‌دهد. این نسبت در سرشماری سال 90 حدود 12.1 درصد بوده است. به عبارت دیگر تعداد خانوارهای زن سرپرست نسبت به کل خانوارها در پنج سال حدود 0.5 درصد رشد کرده است.

وی معتقد است اگرچه شیب این افزایش نسبت به گذشته کمتر شده اما به لحاظ تعداد، حدود 500 هزار خانوار به جمع خانوارهای زن سرپرست در کشور افزوده شده است و این رقم قابل توجهی است.

باستانی با اشاره به اینکه به لحاظ شاخص‌ها نیز بیش از 40 درصد از زنان سرپرست خانوار در دو دهک پایین درآمدی قرار دارند و گروهی هستند که نیازمند حمایت و ارتقای توانمندی‌ها برای بهبود وضعیت اقتصادی خود هستند، تصریح کرد: لذا این گروه نیازمند برنامه ریزی‌های جامع در زمینه اشتغال، بهبود وضعیت سلامت در ابعاد جسمی و روانی، رفاه و تامین اجتماعی و ... است.

ساز و كارهای مورد نیاز برای توانمندسازی زنان سرپرست خانوار

باستانی در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه به چه ساز و كارهايی برای توانمندسازی زنان سرپرست خانوار نیاز داریم، عنوان کرد: مهمترين ساز و كار برای توانمندسازی زنان  سرپرست خانوار ارائه تصويری روشن و واضح از فرآیند توانمندسازی است و این که این فرایند چگونه و از چه مسیری باید انجام شود. در این مسیر باید با تکیه بر تجربه‌ای که طی این سال‌ها توسط دستگاه‌های متولی کسب شده، الگویی کامل را مبتنی بر هم افزایی دستگاهی ترسیم کرده و جایگاه و سهم هر دستگاه را مشخص كرد و چنان که اشاره شد ضمن به کارگیری ظرفیت‌های دولتی، از سازمان‌های مردم نهاد به عنوان یکی از محورهای اصلی در این برنامه بهره ببریم. البته خوشبختانه در اين زمينه معاونت دارای تجربه ارزشمندی است.

معاون بررسی‌های راهبردی معاونت امور زنان و خانواده رئیس جمهور در ادامه افزود: الگوی مديريت و هماهنگی دستگاه‌ها توسط معاونت در طرح توانمندسازی زنان سرپرست خانوار در منطقه شهر ری که به صورت پايلوت انجام شد، می‌تواند بسيار مفيد و كارگشا باشد. در پايلوت شهر ری نقاط قوت و ضعف همكاری دستگاه‌ها و مشكلات و اصطحكاك‌های اصلی اين همكاری‌ها مشخص شد و اين تجربه می‌تواند در فعاليت اين كارگروه كمك كند كه ما چند گام جلوتر باشيم.

باستانی ويژگی ديگر اين طرح را الزام ماده قانونی به جامعيت آن دانست و گفت: تلاش ما بر طراحی الگوی جامع توانمندسازی منجر به تمركز بر چندين محور بوده است؛ يكی از مهمترين بخش‌های اين طرح، پيش بينی و تلاش در جهت تشكيل يك پنجره واحد و بانك اطلاعاتی جامع از زنان سرپرست خانوار در يك پورتال متمركز است كه بتواند نقشه و مسير راه را در جهت توانمندسازی اين زنان به ما نشان دهد، تا زمانی كه ما از وضعيت تك تك كسانی كه بايد در دايره حمايتی طرح ما به منظور توانمندسازی قرار بگيرند با خبر نباشيم و امكان رصد را نداشته باشيم، طبيعتا نمی‌توانيم وضعيت آنان را مورد ارزيابی قرار دهيم.

 وی تشكيل بانك اطلاعات متمركز در قالب يك پنجره واحد را يكی از مهمترين اقدامات و سازو كارها برای موفق شدن اين طرح ارزیابی و عنوان کرد: فعلا پيش بینی ما اين است كه وزارت تعاون به واسطه زيرساخت‌های آماده‌ای كه از اطلاعات خانوارهای كشور دارد، بهترين دستگاه برای پيگيری اين موضوع است.

باستانی با تأکید بر اینکه تلاش كرده‌ايم كه موضوع نيازهای زنان سرپرست خانوار را بسيار جامع ببينيم و تنها محدود به يك جنبه خاص نباشیم، تصریح کرد: بر اين مبنا پنج كميته تخصصی در اين كارگروه پيش بينی شده است كه در موضوعات كارآفرينی و اشتغال، سلات و بهداشت، مساعدت‌ها و حمايت‌های اجتماعی، نيازهای اجتماعی و فرهنگی و بالاخره مسائل حقوقی فعاليت كرده و با تعيين يك دستگاه مسئول در هر كميته، پيگير مسائل و نيازهای زنان سرپرست خانوار در هريك از اين محورهای پنجگانه خواهيم بود.

معاون بررسی‌های راهبردی معاونت امور زنان و خانواده رئیس جمهور، اهتمام دولت و تصریح یک ماده قانونی در برنامه ششم را ظرفیت بسیار خوبی برشمرد و اظهار کرد: در صورت برنامه ریزی صحیح در این زمینه می‌توان از فرصت فراهم شده به نحو احسن در فرایند ارتقای توانایی‌های زنان سرپرست خانوار استفاده کرد.

استناد قانونی برای توجه به زنان سرپرست خانوار

وی در پایان مهمترین ساز و کار را استناد قانونی برای توجه به این گروه از زنان دانست و اظهار کرد: از این پس لازم است تا با برنامه ریزی در جهت فعال کردن ساز و کارهای اجرایی و تشریک مساعی تمامی ظرفیت‌های دولتی و تشکیلات مردم نهاد، هرچه سریعتر وارد اقدامات اجرایی اثرگذار در این زمینه بشویم.