نگاهی به تاریخ/ بازخوانی پرونده عملیات کربلای 5

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، 19 دی ماه سالروز عملیات كربلای 5 در سال 1365 یكی از نقاط برجسته دوران دفاع مقدس است. عملیات كربلای پنج به فاصله كمی پس از كربلای 4 در حالی اجرا شد كه عملیات كربلای 4 به دلیل لو رفتن اطلاعات، توفیق لازم را به دست نیاورد، ولی رزمندگان ما توانستند به فاصله خیلی كم یعنی حدود دو هفته نیروهای خود را به محور شلمچه منتقل كنند و عملیات كربلای 5 را در آن محور به دشمن تحمیل کنند.

عملیات کربلای 5 به منهدم شدن ماشین جنگی عراق منجر شد علاوه بر فشارهای آمریكا، قطعنامه 598 كه كمی به خواسته‌های جمهوری اسلامی ایران نزدیك شده بود صادر شد. این اولین بار بود كه پس از شروع جنگ تحمیلی شورای امنیت سازمان ملل به وجود جنگ در این منطقه اعتراف كرد.

فرمان آغاز درگیری در ساعات اولیه 19 دی ماه 1365 با رمز یا زهرا(س) به یگان‌های خط‌شكن ابلاغ شد. نیروهای قرارگاه كربلا با درهم شكستن مواضع دشمن در محورهای كانال پرورش ماهی، منطقه پنج ضلعی و شلمچه درصدد برآمدند به یكدیگر ملحق شوند. قرارگاه نجف نیز كه در شب اول عملیات تنها با یك لشكر در جزیره بوارین به‌منظور فریب دشمن وارد عمل شده بود، توانست به‌طور موقت و محدود در خط اول ارتش عراق در این جزیره رخنه كند. در ادامه عملیات، نیروهای خودی ضمن درهم شكستن دو پاتك عراق به سوی شلمچه پیشروی كرده و در ساعت 10 صبح به مجاورت كانال «هفت دهنه» رسیدند و با تصرف دو موضع هلالی شكل اول و دوم، موقعیت خود در منطقه پنج ضلعی و شلمچه را مستحكم كردند.

عملیات در شب دوم در حالی ادامه یافت كه دشمن با آگاهی از تلاش اصلی فرماندهی عملیات، یگانهایی را به فاو و دیگر مناطق عملیاتی برده بود، به سرعت به منطقه شلمچه منتقل می‌كرد. بخش اعظم تلاش دشمن به عقب راندن نیروها از غرب كانال و نیز جلوگیری از ایجاد الحاق در مثلث نوك كانال معطوف شده بود. به همین دلیل، در این شب كه نیروهای قرارگاه‌های قدس و نجف وارد عمل شده بودند، عواملی همچون آتش دشمن، نداشتن مواضع مناسب برای پدافند و ... موجب شد فقط به انهدام نیروی دشمن و استحكام مواضع تصرف شده در روز اول و نیز برهم ریختن آرایش نیروهایی كه خود را برای پاتك آماده می‌كردند، بسنده شود.

با آغاز روشنایی روز دوم عملیات، پاتك‌های سنگین دشمن بیش از 20 مورد در غرب كانال پرورش ماهی شروع شد كه در هر پاتك، رزمندگان خودی با تحمیل تلفات به یگان‌های دشمن، آنها را عقب می‌راندند.

در شب سوم، پد «بوبیان»، بخشی از جاده آسفالته در جنوب كانال پرورش ماهی، پل دوم و نیز مواضع هلالی شكل نوك كانال به تصرف نیروهای قرارگاه كربلا درآمدند. نیروهای قرارگاه نجف نیز ضمن تصرف سومین موضع هلالی شكل، روی دژ مرزی پیشروی كردند.

همچنین، نیروهای قرارگاه قدس حركت خود را در شرق نهر «دوعیجی» آغاز كرده و ضمن پاكسازی مواضع هلالی شكل سوم و چهارم، به جاده شلمچه دست یافتند و در نتیجه، یگان‌های دو قرارگاه قدس و نجف موفق شدند اهداف مرحله اول عملیات را تأمین كنند.

در ادامه، یگان‌های قرارگاه قدس به منظور تصرف خط دشمن در مجاورت نهر جاسم به پیش رفتند، اما به دلیل مقاومت نیروهای عراقی كه تا صبح روز بعد ادامه داشت، مجبور شدند تا خط نهر دوعیجی عقب‌نشینی كنند.

ساعت 9 صبح فشار هوایی و بمباران خطوط عملیاتی و عقبه‌های خودی همراه با به كارگیری سلاح‌های شیمیایی افزایش یافت و دشمن توانست نیروهای مستقر در محور كانال ماهی را عقب براند.

در شب چهارم نیز طرح عملیات شب قبل دوباره تكرار شد و همه یگان‌ها به جز یك یگان كه وارد بوارین شده بود پس از انهدام نیرو و در نهایت با روشن شدن آسمان به خطوط پدافندی روز قبل خود بازگشتند تا برای آغاز مأموریت بعدی آماده گردند.

در ابتدای روز چهارم، پاتك دشمن به جزیره بوارین آغاز شد كه با تلاش نیروهای قرارگاه نجف این پاتك با ناكامی مواجه شدند. در محور قرارگاه كربلا نیز برای حفظ مواضع جناح راست و تثبیت موقعیت در منطقه كانال پرورش ماهی، نیروهای خودی به رها كردن آب مبادرت ورزیدند. به این ترتیب، پیشروی در این محور متوقف شد و عملیات با دو هدف اصلی «تصرف خط نهر جاسم» و «پاكسازی جزیره بوارین» ادامه یافت. از ساعت 3 بامداد روز پنجم عملیات، دشمن پاتك خود را در غرب كانال ماهی همراه با شدیدترین و پرحجم ترین آتش توپخانه در طول جنگ آغاز كرد و در نهایت پس از حدود دو و نیم ساعت تنها توانست دو موضع هلالی شكل را بازپس گیرد.

با فرا رسیدن شب، یگان‌های قرارگاه نجف مأموریت دیگری را با هدف تصرف كامل بوارین و مقر دشمن آغاز كردند و موفق شدند فقط به هدف دوم (تصرف مقر دشمن) دست یابند.

در روزها و شبهای بعد نیز، رزمندگان خودی طی درگیری‌های متعدد توانستند علاوه بر استقرار در شرق نهر جاسم، قسمتی از غرب این نهر را به عنوان «سرپل» به دست آورند.

دشمن در حالی كه تلفات بسیاری را متحمل شده و منطقه ارزشمند شرق نهر جاسم را از دست داده بود، با تداوم عملیات در غرب این نهر و پذیرش تلفات بیشتر، سرانجام برای جلوگیری از پیشروی قوای نظامی سپاه پاسداران، تعداد زیادی از یگان‌های خود را وارد منطقه كرد.

دشمن در حالی كه تلفات بسیاری را متحمل شده و منطقه ارزشمند شرق نهر جاسم را از دست داده بود، با تداوم عملیات در غرب این نهر و پذیرش تلفات بیشتر، سرانجام برای جلوگیری از پیشروی قوای نظامی سپاه پاسداران، تعداد زیادی از یگان‌های خود را وارد منطقه كرد

در این میان، با توجه به مشكلات، موانع و كمبودهای موجود به نظر می رسید تداوم عملیات در غرب نهر جاسم و دستیابی به كانال زوجی به سهولت امكان پذیر نیست. بنابراین، در هفتم بهمن ماه 1365 مقرر شد مهلت دو هفته ای به یگان‌های عمل كننده - فرصت بازسازی و تجدید قوا- داده شود تا آمادگی لازم را برای ادامه عملیات بیابند.

در شامگاه سوم اسفندماه 1365، مرحله تكمیلی عملیات آغاز شد و نیروها با پیشروی در محور نهر جاسم موفق شدند چهارراه شلمچه را به تصرف خود درآورند. دشمن نیز با فرا رسیدن صبح، علاوه بر انجام سه پاتك - همراه با استفاده از سلاح شیمیایی- خطوط خود در این محور را تقویت كرد.

در ادامه عملیات، نیروهای خودی موفق شدند سیزدهم اسفندماه 1365 ضمن پیشروی در غرب كانال ماهی و تصرف هلالی شكل سوم و نیز تسخیر یكی از مستحكمترین قرارگاه‌های دشمن در منطقه، به انهدام نیروهای دشمن بپردازند.

عبور از موانع نفوذ ناپذیر دشمن در شرق بصره و حضور در حومه این شهر به گونه‌ای اهمیت یافت كه متعاقب این عملیات موقعیت سیاسی و نظامی عراق تضعیف شد و در نتیجه حملات گسترده به مراكز اقتصادی، صنعتی و مسكونی ایران بار دیگر آغاز شد. از سوی دیگر اوضاع جبهه‌های نبرد به سود قوای نظامی ایران تثبیت شد و سپاه پاسداران یكی از ارزنده ترین تجارب نظامی خود را كسب كرد.همچنین تلاش‌های بین‌المللی برای پایان دادن به جنگ افزایش یافت و به تصویب قطعنامه 598، كه در آن برای اولین بار تا حدودی خواسته های جمهوری اسلامی ایران لحاظ شده بود، در شورای امنیت سازمان ملل انجامید.

حضور گسترده نظامی آمریكا و متحدانش در خلیج فارس آغاز شد و یكی از هواپیماهای مسافربری ایران توسط ناو آمریكایی ساقط شد. یكی از بزرگترین موفقیت‌های عملیات كربلای 5 انهدام زیاد نیروهای دشمن بود، چنانكه آخرین آمار انهدام نیروهای دشمن از شروع عملیات كربلای 5 تا عملیات تكمیلی بدین شرح اعلام شد: انهدام 55 تیپ زرهی، مكانیزه، نیروی مخصوص و پیاده به میزان 100 درصد و 67 تیپ به میزان 50 درصد، كشته شدن حدود 30 هزار نفر و مجروح شدن حدود 70 هزار نیروی دشمن، اسارت 2650 نفر، انهدام 870 تانك و نفربر، 1000 خودرو، 180 توپ صحرایی، 120 توپ ضد هوایی، 400 خمپاره انداز و تفنگ 106 میلیمتری، 45 هواپیما و 7 هلی كوپتر، به غنیمت گرفتن 230 تانك و نفربر، 200 خودرو، 20 توپ صحرایی، 100 توپ ضد هوایی، 250 خمپاره انداز و تفنگ 106 میلیمتری و 100 دستگاه مهندسی و كربلای پنج و عبور از موانع نفوذ ناپذیر دشمن.

به دنبال این عملیات عظیم كه به منهدم شدن ماشین جنگی عراق منجر شد علاوه بر فشارهای آمریكا، قطعنامه 598 كه تا حدودی به خواسته‌های جمهوری اسلامی ایران نزدیك شده بود صادر شد. این اولین بار بود كه پس از شروع جنگ تحمیلی شورای امنیت سازمان ملل به وجود جنگ در این منطقه اعتراف می‌كرد، این دوگانگی برخورد در مجامع بین‌المللی را جز با نفوذ آمریكا و استكبار جهانی تحلیل دیگری ندارد. در عملیات مشابهی كه صدام برای كویت داشت به فاصله 48 ساعت قطعنامه شورای امنیت صادر شد و عراق را به فشار نظامی تهدید كرد تا از كویت خارج شود. ولی در مورد ایران بعد از عملیات كربلای 5 یعنی 19 دی ماه 1365 اولین قطعنامه در اعتراف به وجود جنگ صادر می شود و بعد اعلام اینكه هیأتی از سوی سازمان ملل به ایران و عراق سفر كند تا متجاوز را شناسایی كند.
از ویژگی‌های مهم این عملیات حجم انهدام دشمن بود كه در هیچ یك از عملیات‌ها این مقدار از تجهیزات و نیروهای دشمن منهدم نشده بود. دیگر ویژگی این عملیات عبور از موانع بی‌نظیری بود كه رژیم صدام در شلمچه ایجاد كرده بود كه در طول جنگ بی سابقه به نظر می‌رسید. دیگر ویژگی این عملیات و از همه مهمتر اخلاص رزمندگان بود. شاید بتوان گفت این عملیات سخت ترین عملیات در طول دوران دفاع مقدس بود.

این شناسایی متجاوز طبیعتاً، تبعات حقوقی دارد و باید خسارت طرفی كه جنگ به او تحمیل شده پرداخت شود. البته بعد از جنگ خاویر پرز دكوئیار دبیركل وقت سازمان ملل به ایران و عراق سفر كرد و یكی از مهم‌ترین دستاوردهای سیاسی جنگ تحمیلی نامه‌ایست كه از سوی صدام برای ایران نوشته می‌شود، مبنی بر قبول شرایط ایران و قرارداد 1975 الجزایر و اعتراف دكوئیار كه آغازگر جنگ صدام بوده است. همه اینها در پرتو رشادت‌ها، پایمردی‌ها و مقاومت رزمندگان در طول جنگ به‌ویژه عملیات كربلای 5 بوده است.

یكی دیگر از ویژگی‌های مهم این عملیات حجم انهدام دشمن بود كه در هیچ یك از عملیات‌ها این مقدار از تجهیزات و نیروهای دشمن منهدم نشده بود. دیگر ویژگی این عملیات عبور از موانع بی نظیری بود كه رژیم صدام در شلمچه ایجاد كرده بود كه در طول جنگ بی سابقه به نظر می‌رسید. دیگر ویژگی این عملیات و از همه مهمتر اخلاص رزمندگان بود. شاید بتوان گفت این عملیات سخت‌ترین عملیات در طول دوران دفاع مقدس بود.

 هاشمی رفسنجانی موفق ترین عملیات در دوران جنگ را عملیات کربلای 5 می دانست وی در مورد این عملیات چنین گفت: «موفق‌ترین عملیات دوران دفاع مقدس، عملیات کربلای5 بود. آنها در زمین ما بودند. ما آنها را شکست دادیم و رفتیم در زمین آنها. خیلی جلو رفتیم و تا نزدیک بصره رفته بودیم. آقای شمخانی هم عملیات را فرماندهی کرد. عملیات سختی بود، اما خیلی خوب بود. ما این دو عملیات را این‌گونه تعریف کردیم که عملیات اول، عملیات فریب بود و عملیات اصلی، این بود که خیلی رضایت‌بخش شد. شما می‌توانید به رسانه‌ها مراجعه کنید و خبرهای آن موقع را ببینید که چگونه بود. شرایط به‌گونه‌ای بود که آیت‌الله خامنه‌ای بعد از اینکه رهبر شدند، به همه فرماندهانی که در عملیات کربلای5 آن‌گونه جنگیده بودند، نشان فتح و یک میلیون تومان وجه نقد دادند. به من هم به‌عنوان فرمانده جنگ، نشان دادند.»