پشت پا زدن به اصول دینی موجب پدید آمدن آسیب های اجتماعی می شود

 به گزارش ایکنا، آسیب های اجتماعی و شیوه های رفتاری خانواده ها با این آسیب ها مسئله ای با اهمیتی است که هر خانواده ای اگرعلم برخورد با آن را داشته باشد می تواند در کاهش این آسیب ها نقش موثری بردارد. مصطفی عباسی مقدم، دکترای علوم قرآن و حدیث با بیان این مسئله که زمانی که اصول و ارزشها زیر پا گذاشته شود، آسیب های اجتماعی پدید می آید، گفت: آموزه های دینی، ائم از آیات و روایات یکسری از ارزش ها و ضد ارزشها را به ما آموزش می دهند؛ قرآن وقتی که ارزشها و ضد ارزشها را یاد آوری می کند و تذکر می دهد، در کنار آن الگوهایی را نیز مطرح می کند. بنابراین قرآن و عترت انسانهای الگو، جامعه الگو، خانواده های الگو که حامل این ارزشها و ملتزم به رعایت این اصول و قواعد بوده اند را به انسان معرفی می کنند. در مورد عدالت، ایثارگری و انفاق اول یک دستوالعمل هایی به انسان می دهند و سپس ارزش ها را مشخص می کنند و در کنار آن الگو می دهند. زمانی که  اصول و ارزشها زیر پا گذاشته شود؛ آسیب های اخلاقی اجتماعی اتفاق می افتد.

 رئیس سابق مرکز قرآن و عترت وزارت بهداشت در خصوص معیارهای شناخت آسیب ها اجتماعی از دیدگاه قرآن، بیان کرد: اگر ما بخواهیم آسیب ها را بشناسیم در واقع اول باید الگوها و فوایدی را که قرآن گفته است، شناسایی کنیم. پس با شناخت حق می توانیم باطل را بشناسیم؛ با شناخت عدالت ظلم و بی عدالتی و با شناخت تقوا فجور، بی تقوایی و هرزگی را می توانیم بشناسیم. هر چیزی که با ارزش های قرآن، روایات و سیره ائمه مطابق نباشد؛ می تواند به عنوان معیاری جهت تشخیص آسیب های اجتماعی در نظر گرفته شود. به عنوان مثال در رفتار پیامبر و ائمه نفاق نمی بینیم؛ رفتار آنها با افراد و جریانات صادقانه است. آنها اگر مخالف کسی بودند  به صراحت آن را بیان می کردند؛ در ظاهر تظاهر به دوستی و در عمل دشمنی نمی کردند؛ صداقت و رو راستی همواره در رفتار معصومان وجود داشته است؛ آسیب این است که ما چنین الگوهایی را کنار بگذاریم و رفتار ما در ظاهر و باطن با هم فرق داشته باشد. قرآن می گوید: فَمَن يَكفُر بِالطّاغوتِ وَيُؤمِن بِاللَّهِ فَقَدِ استَمسَكَ بِالعُروَةِ الوُثقىٰ. کفر به طاغوت و تمسک به قرآن و حق ایمان به خدا این دو تا با هم هستند؛ یعنی باید پایبند حقیقت باشید و دروغ و باطل را طرد کنید. طبق این آیه اگر به یک انسان مومن اطلاعات باطلی داده شود نباید آن را بپذیرد. انسان مومن اگر شایعه ای بشنود قبل از اینکه آن را بپذیرد باید جستجو کند و ببیند آن حرف حق است یا خیر. خیلی وقت ها حرفهایی که می زنیم و یا موضع گیری هایی که می کنیم بر اساس اطلاعات باطل و مشکوک صورت می گیرد.

آسیب اجتماعی رایج در بین خانواده ها

عباسی مقدم، در خصوص آسیب اجتماعی رایج در بین خانواده ها، گفت: در مورد آسیب های اجتماعی مرتبط با خانواده، اگر بخواهیم نمونه هایی بیاوریم. چشم و هم چشمی از آسیب هایی که امروزه در بین خانواده ها بسیار افزایش یافته است. اگر بخواهیم قرآن و سیره اهل بیت را الگو قرار بدهیم؛ قرآن می گوید: در یک زمینه هایی چشم و هم چشمی و رقابت داشته باشید و در برخی از زمینه ها این کار را کنار بگذارید. خدواند می فرماید: در قرآن، عبادت، احسان و مغفرت الهی یا جلب رضایت الهی بر همدیگر پیشی بگیرید؛ اما مقابل این مسئله می گوید: در جمع آوری مال و اموال، زیاده خواهی و در به دست آوردن نعمت های دنیا با هم رقابت نکنید. خداوند می فرماید: به آن چیزهایی که دیگران دارند و تو نداری چشم ندوز؛ چون هر چقدر بر مقدار اینها افزوده شود، مسئولیتت زیادتر می شود. پیامبر گرامی به اندازه حداقل لباس داشتند؛ ایشان دو تا پیراهن بیشتر نداشتند یکی از آن را می پوشیدند و یکی دیگر را به وقت کثیف شدن می شستند. این الگوی عملی است که قرآن، ائمه و پیامبران به ما داده اند. بنابراین اگر خانواده ای پیدا شود که دنبال چشم وهم چشمی باشد؛ این خانواده از معیارهای اسلامی فاصله گرفته است.

وی، با بیان این نکته که ارتباط یک خانواده با خانواده ای که به فضائل اخلاقی پای بند نیست را باید آسیب اجتماعی برشمرد، افزود: در ارتباط با خانواده ها باید هم نشینی و هم زیستی با رعایت تقوا ملاک واقع گیرد. دوستی پیامبر و ائمه با افراد بر اساس تقوا بود. قرآن می گوید اگر شما در جلسه ای حضورداشتید که سخن باطل گفته می شود یا به اصطلاح آیات الهی به تمسخر گرفته می شود؛ اگر می توانید فضای آنجا را تغییر و اصلاح کنید؛ اگر نمی توانید آنجا را ترک کنید. ملاک حضور یک خانواده در مهمانی هم همین است؛ فضایی حاکم بر مراسم مهمانی اگر غیر اخلاقی بود، یا باید آن را اصلاح کنیم و اگر نتوانیم آن جمع را اصلاح کنیم، نباید وارد این فضاها بشویم و با این  افراد رفت وآمد داشته باشیم. به این خاطر هم گفته می شود که این شکل فضاها را باید ترک کرد؛ چون حضور در چنین جمع هایی عقیده و مرام انسان را عوض می کند. خانواده ای که می گوید من به هر قیمت با هر خانواده ای رفت و آمد می کنم؛ این مسئله موجب به وجود آمدن آسیب هایی می شود. در چنین شرایطی بچه های آن خانواده می توانند تحت تاثیر فضای بد حاکم بر آن خانواده قرار بگیرند.

عباسی مقدم، قرار دادن دربست بچه ها در فضای مجازی را آسیب اجتماعی عنوان کرد و افزود: در مباحث آموزشی گفته شده است سعی کنید بچه هایتان را به افرادی بسپارید که با عقیده شما هماهنگ باشد. فرزندان خود را نمی توانیم به مکتبی که عقاید شرک آلود و کفر آمیز دارند؛ بفرستیم. اگر یک خانواده ای بچه های خود را دربست در اختیار فضای مجازی که 80 درصد آن دست ما نیست، بگذارد؛ به طور طبیعی، این عمل یک آسیب به حساب می آید. قرار گرفتن در فضای مجازی که اداره بیشتر این فضاها به دست افراد با تقوا نیست؛ می تواند انگیزه ها و بن مایه های اعتقادی در مردم را تضعیف کند و در مواقعی حتی منجر به انحراف کشیده شدن فرد شود. البته این به آن معنا نیست که فرزندان خود را در استفاده از فضای مجازی به شکل صد درصد کنترل کنیم؛ بلکه باید آنها را در جهت استفاده از چنین فضاهایی هدایت و جهت دهی کرد. یعنی او را راهنمایی کنیم و بگوئیم که چه نوعی از فضای مجازی خوب و چه نوعی خطرناک است و منحرف کننده است.

 وی اضا فه کرد: راهکار مقابله با این مسائل چنین است که خانواده فرزند خود را به مطالعه بیشتر تشویق کنند. مطالعه هم می تواند از طریق تولیدات فرهنگی؛ کتاب، مجله، نرم افزار و... باشد. خانواده باید فضای دوستی و معاشرت را به گونه ای برای اعضای خانواده فراهم کند که دوستان اعضای یک خانواده الگوی اعضای آن خانواده باشد.

نقش دوست خوب

 عباسی مقدم، در خصوص نقش دوست خوب برای فرزندان و کاهش آسیب های اجتماعی، گفت: در قرآن و احادیث ما؛ معیارهایی برای دوست خوب آورده شده است. یکی از این معیارها آن است که کسی را که برای فرزندانت به عنوان دوست انتخاب می کنید؛ دارای کمالات باشد؛ کسی که کمالی ندارد، بلکه عیب ونقص دارد، چه فایده دارد که شما با او معاشرت کنید؟  قرآن می گوید دوستی را انتخاب کنید که آن دوست در قیامت موجب افتخار شما شود. در روز قیامت وقتی آدمهای بد را می بینند می گویند کاش ما فلان فرد را به دوستی انتخاب نمی کردیم. به صورت کلی در قرآن و به صورت جزئی در روایت در خصوص مسائل مربوط یه دوست اشاره شده است. به نقل از حضرت عیسی در روایت آمده است که با کسی دوستی کنید که دیدنش و هم نشینی با او شما یاد خدا، آخرت، معنویت را دل شما زنده کند؛ سخن که می گوید علم شما زیاد شود. بنابراین از توجه به این ملاک ها و روایت ها آسیب های اجتماعی هم شناسایی می شود.

وی، یکی از آسیب های اجتماعی را استبداد رای، دانست و افزود: استبداد رای، یعنی خود رایی، خودسر و خود کامه بودن. استبداد رای در حیطه اخلاقی، منجر به خود سری و خود پسندی می شود و در حیطه اجتماعی و جمعی منجر به استکبار می شود که هیچ کدام از این ها مطلوب نیست. یعنی از نظر قرآن، در فردی ترین حالت استکبار، کبر و تکبر همان احساس خود بزرگ بینی نسبت به دیگران  و حتی در مواقعی نسبت به خدا می شود. در افراد جامعه ممکن است این صفت بسیار اتفاق بیفتد که یکی از آسیب های مهم تلقی می شود و ناشی از خدا نشناسی است. کسی که خود و خدا را نمی شناسد دچار تکبر می شود. اگر انسان خود را عبد خدا بداند؛  یعنی مطیع محض خدا  باشد، طبعا خود کامه نمی شود. زمانی که انسان به این نکته پی ببرد که دیگران هم بنده خدا هستند که هم علم دارند و هم دلسوز هستند حتما حرف آنها را می پذیرد. ممکن است این خود کامگی و خود سری در یک بچه یا بزرگتر یا مسئول جامعه باشد که همه آن نادرست است. انسان اگر در پی اصلاح باشد، حتما باید نسبت به دیدگاههای دیگران حساس شود؛ نه اینکه دهان بین باشد و هر لحظه به رنگی در بیاید. انسانی که خود رای نباشد اگر نقد یا تعریفی از کسی شنید، روی آن دقت و سعی می کند رفتار خود را بر اساس آن اصلاح  کند. امام جواد در روایت معروفی فرمودند که انسان به سه چیز نیاز دارد: یکی، توفیق الهی، یعنی رابطه اش را با خدا طوری کند که مشمول لطف خدا شود. دو، در درون خود یک وجدان اخلاقی بیدار داشته باشد که دائم او را هدایت کند. سوم، اگر دیگران او را نصحیت و توصیه کردند، بپذیرد. در جامعه دینی همه باید این طور باشند در غیر این صورت خلاف ایمان عمل می کنند. جامعه اسلامی می گوید باید نسبت به هم دیگر مهربان باشید و اگر کسی سخنی گفت مهربانانه آن را بپذیرید و اگر هم زیاده روی کرد با پیام خوش جواب او را بدهید نه اینکه به مقابله با او برخیزید و جبهه بگیرید. راهکار حل این مسئله هم چنین است که بزرگان و کسانی که نفوذ کلام دارند؛ بایستی استبداد رای را کنار بگذارند و به هنگام نقد همدیگر را منصفانه نقد کنند؛ به این روش آحاد مردم هم به روش آنها تأسی وعمل می کنند.

شیوه های گرایش افراد به فضائل اخلاقی

 عضو هیئت علمی دانشگاه کاشان در خصوص شیوه های گرایش افراد به فضائل اخلاقی، گفت: به دو شکل آدمها به سمت فضائل اخلاقی تشویق و حرکت می کنند. یک، از طریق فهم و مطالعه. دو، از طریق فضا سازی. هر چقدر انسان اهل فکر و اندیشه عمیق باشد بیشتربه سمت فضائل اخلاقی حرکت می کند. یک سری از افراد را از طریق مطالعه می توانیم تشویق کنیم تا به سمت فضائل اخلاقی بروند؛ مثلا کتاب در اختیار آنها قرار بدهیم. دسته دوم افرادی هستند که نگاه سطحی تری دارند و اکثریت جامعه را تشکیل می دهند؛ این افراد را باید در فضای ارزش ها و مباحث قرار داد؛ یعنی ممکن است فردی در مورد صداقت، عدالت، فضیلت وعبادت کتاب نخواند؛ اگر فضائل اخلاقی را در قالب یک نمایش، داستان، خط و نقاشی  به این افراد نشان بدهید؛ تحت تاثیر فضائل اخلاقی قرار می گیرند. باید ما برای هر دو دسته از افراد یعنی انسان های عمیق و فکور وانسان های سطحی نگر، خوراک لازم را داشته باشیم. در جامعه امروزی، در بسیاری از مواقع یک مطلبی در یک کانال، فیلم کوتاه، انیمیشن یا موشن گرافی می تواند به شدن تاثیر گذار باشد؛ ما باید تولیداتمان فرهنگی خود را به این سمت ببریم و مفاهیم را در قالب ابزارهای جدید ببریم و عرضه کنیم. اگر خانواده ها، نهادهای فرهنگی، دینی، تعلیمی- تربیتی و اخلاقی به وظیفه خود عمل کنند و مطالب لازم را برای هر دسته از  افراد در قالب چنین محصولاتی عرضه کنند تا مردم تحت تاثیر مفاهیم دینی و فضائل اخلاقی قرار بگیرند. اگر در این زمینه سرگذشت انسان های موفق را الگوی خود قرار بدهیم؛ خیلی می تواند تاثیر گذار باشد. قرآن می گوید:  شما حق را بگوئید و آنها را رها کنید. وظیفه پیغمبر ابلاغ معرفت، فضایل دینی و قرآن است. اجبار مردم جهت انجام فضائل دینی و اخلاقی بر عهده پیامبر نبود. انتخاب و عمل به عهده خود مردم است. برای همین هم وظیفه پیامبر ابلاغ بوده است که پیامبر مردم را اتمام حجت کند و کسی در روز قیامت نگوئید که کسی فضائل دینی را به ما نگفت. 

انتهای پیام/