دلایل عمده تنگدستی و فقر مردم از نگاه امام علی(ع)
گروه اقتصاد ـ امام علی(ع) از دلایل عمده تنگدستی و فقر مردم را چشمداشت زمامداران برای جمع کردن مال، سوءظن زمامدارن به ماندگاری و وجود این تفکر که «ما ماندگار نیستیم و در فرصت موجود باید زودتر جیب خود را پُر کنیم» و همچنین کم سود بردن از عبرتها میداند اینکه زمامداران به سرگذشت آنانی که دزدیدند، بردند و خوردند توجهی ندارند.
به گزارش ایکنا از لرستان، علاوهبر برنامهریزی و تلاش دولت برای رفع عوامل فردی و اجتماعی فقر، دولت باید عدالت را در تمامی زمینهها خصوصاً عدالت اقتصادی اجرا نماید و وظایف حاکمیتی خویش را براساس عدالت برقرار نماید که ازجمله وظایف دولت اسلامی تامین اجتماعی، نظارت بر بازار و نظارت بر مالکیت است که رد سیره امام علی(ع) به خوبی اجرا شده است.
ازجمله عواملی که ارتباط مستقیمی با رفع فقر دارد و رسیدگی به آن نیز در حیطه وظایف دولت است میتوان از رفع تبعیض در تقسیم بیتالمال، برگرداندن داراییهای عمومی به تاراج رفته، جلوگیری از پیدایش ثروتهای انبوه نامشروع، تلاش در راه عمران و ابادانی زمین، تلاش جهت شکوفایی بازار و رونق اقتصادی نام برد کمااینکه استقلال اقتصادی و عدم وابستگی به بیگانگان نیز بهصورت مکرر توسط حضرت علی(ع) سفارش شده است و فرموده است: «این امت مادامیکه به پوشیدن لباس بیگانگان روی نیاوردهاند و از غذای بیگانگان نمیخورند، در خیر و خوشیاند، پس آنگاه که چنین کنند، خداوند ایشان را به ذلت و خواری میکشاند».
امام علی(ع) در رابطه با تلاش جهت شکوفایی بازار و رونق اقتصادی فرموده است: «بازرگانی کنید که بازرگانی، مایه بینیازی از دارایی دیگران است» و نیز درباره برابری حق مردم در بازار فرموده است: «بازار مسلمانان مانند مسجد ایشان است پس هر کس که در گرفتن مکانی از دیگران سبقت گیرد، او تا شب، نسبت به آنجا حق تقدم دارد».آن حضرت همواره شخصاً بازار را زیر نظر داشت و از شکلگیری انحصار جلوگیری میکرد.
تاکید امام علی(ع) بر رفع تبعیض در تقسیم بیتالمال
امام علی(ع) همچنین بر رفع تبعیض در تقسیم بیتالمال تاکید داشت کمااینکه براساس آموزههای ایشان ازجمله در عهدنامه مالک اشتر، اگر انسان تامین و بینیاز شود، به آنچه زیر دستش است، تعدی نمیکند ایشان معتقد بود که بخش عمدهای از تعدیها ریشه در عدم تامینها دارد، البته بخشی دیگر نیز ناشی از زیادهطلبیها، سودجویی ها و روابط ناسالم است که باید با شدت و قوت و دقت با آنها برخورد و از آنها جلوگیری شود.کمااینکه تامین مالی انسانها اتمام حجتی فراهم میکند که کسی قانونشکنی نکند و به امانت حکومت و مدیریت آسیب نزند.
امیرمؤمنان علی(ع) همچنین در مورد تامین روزی برخی از گروهها در عهدنامه مالک اشتر سفارشهای خاص میکنند، مثلاً درباره نظامیان میفرمایند: نظامیان باید بهگونهای تامین باشند که بتوانند بهدرستی عمل و بهخوبی دفاع کنند، خوب تامین کردن آنها باعث خوب عمل کردن میشود و خوب عمل کردن زمینه امنیت و عدالت را برای جامعه فراهم میکند.(شریف رضی، 1414 ق، نامه 53) کمااینکه امام علی(ع) فرموده است: «هیچ چیزی مانند عدل شهرها را آباد نمیکند».
تاکید امام علی(ع) بر برگرداندن داراییهای عمومی به تاراج رفته
امام علی(ع) تاکید فراوانی بر برگرداندن داراییهای عمومی به تاراج رفته دارد لذا در خطبه 15 نهجالبلاغه در این رابطه فرموده است: «به خدا سوگند! بیتالمال تاراج شده را هر کجا که بیابم، به صاحبان اصلی آن بازمیگردانم، گرچه با آن، ازدواج کرده و یا کنیزانی خریده باشند؛ زیرا، در عدالت، برای عموم گشایش است و آن کسیکه عدالت، بر او گران آید، تحمل ستم بر او سختتر است».
تاکید دیگر امام علی(ع) بر روی جلوگیری از پیدایش ثروتهای انبوه نامشروع در دست عدهای است لذا حضرت در خطبه 105 نهجالبلاغه میفرمایند: «همانا بر زمامدار نیست جز آنچه از امر پروردگار به عهده او واگذار شده و ازجمله آن، رساندن سهمهای درآمدهای عمومی به درخور آن است» یعنی حکومت باید برای همه مردم نه برای عدهای خاص بستری را فراهم کند که مردم بتوانند در آن کار کنند و از بسترهای مناسب اقتصادی بهرهمند شوند حضرت در خطبه 34 نهجالبلاغه نیز بیانی دارند بدین مضمون که ازجمله حقوق مردم بر حکومت این است که درآمدهای عمومی را که بهعنوان امانت در اختیار حکومت است به وفور برساند و بر مردم سرریز کند؛ یهنی مردم درآمدهای عمومی خود را مانند مالیات، خراج، جنگلها و معادن به حکومت سپردهاند و حکومت حق ندارد آنها را هزینه و نابود کند بلکه باید این درآمدها را به یک سرمایه فزاینده تبدیل و بهسوی جامعه سرریز کند.
کم سود بردن زمامداران از عبرتها
امام علی(ع) در پایان نامه 53 نهجالبلاغه دلایل عمده تنگدستی مردم را اولاً چشمداشت زمامداران برای جمع کردن میدانند، اگر زمامداران دنبال جمع کردن و بردن داراییهای عمومی برای خودشان نباشند، فقر نخواهد بود و بعد از مدتی ریشهکن میشود.دوم سوءظن زمامدارن به ماندگاری است یعنی وجود این تفکر در میان زمامداران که «ما ماندگار نیستیم و در فرصت موجود باید زودتر جیب خود را پُر کنیم»، سوم، کم سود بردن از عبرتهاست، یعنی به عاقبت کسانیکه دزدیدند و بردند و خوردند توجه نمیکنند و عمل آنها تکرار میشود.
