نگاهی به سفر از دریچه معارف اسلامی

احمد کاهه، مدیرکل آموزش همگانی معاونت اجتماعی ناجا طی یادداشتی با عنوان «آداب سفر» که در اختیار کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ گذاشت، نوشت:
تعطیلات تابستانی در پیش است و عده‌ بسیارى از هم‌وطنان عزیز به سفر می‌روند، چه مسافرت‌هاى دیدارى و صله‌ رحم، چه براى زیارت و چه به قصد تفریحات سالم، كه هر سه نوع آن خوب و پسندیده است. به همین مناسبت، نگاهى به سفر از دید معارف اسلامى داریم، تا سفرهایمان رنگ و بوی دينی داشته باشد.
بسیار سفر باید، تا پخته شود خامى!
امام صادق(ع) در حدیثى فرموده است: مسافرت باید براى یكى از این سه امر باشد:
1 – تهیه‌ توشه آخرت
‏2- تأمین معاش و زندگى
‏3- لذت مباح و تفریح غیر حرام
‏بنابراین بايد به عنوان رهنمود گرفتن از مكتب، آدابى را كه از پیشوایان دین نقل شده است، در سفرها رعایت كنيم.
مسافرت فواید بسیاري دارد كه كسب تجربه و پختگی، آشنایی‌ها و ارتباط‌های جدید، از آن جمله‌اند.
سفر، آزمـــوده كند مرد را هم از دل برانـد غم و درد را
ز گیتى بد و نیك، بنمایدش وز آن گنـج دانش بیفزایدش
نگاهى به مجموعه‌ روایات اسلامى، نكاتى را به‌عنوان «آداب سفر» به ما می‌آموزد كه مهمترین آن‌ها آموختن «آیین همراهى و همسفرى‏» است. تأكید شده است كه پیش از سفر، همسفر مناسبى پیدا كنید؛ چرا كه مسافرت به تنهایى مكروه است.
همچنین رسول خدا‌(ص) از سه كس مذمت كرده است: یكى آن‌كه غذایش را تنها مى‌خورد، یكى آن‌كه در خانه‏‌اى تنها می‌خوابد و سوم آن‌كه تنها به مسافرت‌هاى دور و دراز می‌رود.
آداب دیگر سفر را طبق تعالیم دینى، فهرست‏وار این‌گونه می‌یابیم:
1 - خداحافظى كردن از خانواده و بستگان از سوى مسافر، بدرقه كردن كسى كه به سفر می‌رود، از سوى اهل خانه و بستگان.
2 - شروع كردن سفر با «صدقه‏»، جهت‏ سلامتى و رفع و دفع بلاها.
3 - خواندن دو ركعت نماز، دعا كردن و جان و مال خانواده را به‌خدا سپردن و بر او توكل كردن.
4 - خواندن این دعا: «بسم الله، آمنتُ ‏بالله، توكلتُ على الله، ماشاءَ الله، لا حولَ و لا قوةَ الا بالله.»
5 - برداشتن عصا، یا وسیله‏‌اى جهت دفع شر و خطرات احتمالى و حمل ابزار دفاعى.
6 - همراه داشتن مسواك، شانه، لباس و ظرف.
7 - همراه برداشتن مواد غذایى و خوراكی‌هاى مورد نیاز و ره‌توشه‌ سفر.
8 - همراه داشتن داروهاى مورد نیاز، سوزن، نخ، طناب و زیرانداز.
9 - رعایت اخلاق خوب با همسفر در طول مسافرت.
10 - در سفر، بار بر دوش دیگران نبودن، خرج خود را به گردن دیگران نینداختن.
11 - مراعات حال همسفر را نمودن، در صورتى كه خسته یا مریض باشد.
12 - همكارى در كارها، برعهده گرفتن كارهاى سنگین در مسافرت.
13 - گوش كردن به حرف بزرگترها.
14 - مشورت با همسفران در انجام كارها و تصمیم‏‌گیری‌ها.
15 – مواظبت ‏بر خواندن نماز در اول وقت.
16 - پس از سفر، نقل نكردن سختی‌ها و ناملایمات مسافرت.
17 در بازگشت از سفر، براى اهل خانه، هدیه و سوغات آوردن
‏18 - هنگام برگشتن از مسافرت، خدا را شكر كردن و بر نعمت‏ سلامتى حمد كردن.
براى تك تك آنچه یاد شد، احادیث مكررى در متون دینى آمده است كه مجال طرح آن‌ها نیست.
به‌علاوه، سفر وسیله‌ شناخت است، هم شناخت‏ خود، هم شناخت دیگران. چون رنج‌ها و سختی‌هاى مسافرت و حالت‌هاى فوق‏‌العاده، جوهره‌ انسان را مى‏‌نمایاند و خصلت‌هاى درونى بروز مى‌‏كند. حتى انسان مى‌‏تواند میزان تحمل، مقاومت، كاردانى و تجربه‌ خود را هم در سفر محك بزند.
از جمله سفرهاى پسندیده، مسافرت به شهرهاى مذهبى و زیارت‌گاه‌ها و دیدن اماكن تاریخى و دیدار با بزرگان و شخصیت‌هاى علمى و اخلاقى است.
زیارت خانه خدا، مرقد حضرت رسول(ص)، قبور مطهر ائمه‌ معصومین(ع)، مزار پاك شهداى راه حق، زیارت قبر انبیاء، اوصیاء، اولیاء، صحابه و تابعین. دیدار از مرقد علماى بزرگ، فرزندان اهل بیت(ع) و قبور مؤمنان و صالحان... همه از مواردى است كه در متون دینى به آن‌ها تشویق شده است و زیارت قبور امامان، نوعى تجدید عهد و پیمان با صاحبان ولایت است.
امام رضا(ع)مي فرمايند: «هر امامى بر گردن دوستان و پیروانش، عهد و پیمانى دارد. از جمله امورى كه وفاى به این عهد و پیمان می‌باشد، زیارت قبور ائمه است.» امید است كه هر جا باشید، چه در سفر و چه حضر، ایامى خجسته و روز و شبى پربركت داشته باشید.
«سفر آخرت‏»، سفر دیگرى است كه همه در پیش داریم. آن هم آداب و شرایط و پیش‏نیاز و تهیه‌ مقدمات و ره‌توشه لازم دارد كه موضوعى جداست و نیازمند نگاهى دوباره و جدى.
ما ... همه مسافریم، و نیازمند آمادگى براى آن «سفر بى‏‌بازگشت‏». حضرت على(ع)، رهتوشه‌ آن سفر را «تقوا» مى‏‌داند.
گردآوری و تنظيم:
اداره كل آموزش همگانی
احمد کاهه

انتهای پیام