قصهگویی، فرصتی که در تربیت کودکان از دست میرود
گروه فرهنگی ـ قصهگویی در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی بسیار مورد تأکید است؛ اما آنطور که باید و شاید نتوانستیم به عنوان یک مسلمان که کتاب آسمانی ما قرآن است به این موضوع توجه کنیم؛ قرآنی که در آن بیش از ۲۰۰ قطعه داستانی وجود دارد. پس قصهگویی خیلی باید بیش از اینها در جامعه ما گسترش داشته باشد.
به گزارش ایکنا از خوزستان، بیست و یکمین جشنواره بینالمللی قصهگویی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منطقه 3 کشور امسال به میزبانی اهواز برگزار شد. این جشنواره طی دو روز با شرکت 30 قصهگو از شش استان کشور برگزار و یکی از اتفاقات خوب و مثبت آن، حضور دانشآموزان مدارس مختلف طی اجرای برنامه قصهگویی بود.
از نظم و همکاری مثال زدنی عوامل جشنواره و تنوع و جذابیت برنامهها و برنامهریزی دقیق آن که بگذریم، نکته جالب توجه این برنامه، اتفاق خوبی است که برای مخاطبان اصلی قصهگویی؛ یعنی کودکان و نوجوانان اهوازی رقم خورد. در حین قصهگویی، سکوت بر سالن جشنواره حاکم میشد و دانشآموزان با دقت و علاقه گوش به قصهگوها سپرده و با قصههایی که از دل میراث فرهنگی و ملی و مذهبی ما برآمده بود، به سادگی همراه میشدند.
در حین شنیدن قصهها، گویی بچهها کسی را پیدا کرده بودند که به زبان خودشان حرف میزند و دنیا را از چشم آنها نگاه میکند. گویی قصهگو امانتدار زندگی است؛ تصویرهای زیبای زندگی را که پر از پیامهای انسانی است جلوی چشم بچهها آن چنان که هستند، ترسیم میکند و بچهها با لذت به این تصویرسازی خیره میشدند.
کانون پرورش فکری کودک و نوجوان با سابقه بیش از نیم قرن کار کارشناسی شده در زمینه آثار کودک و نوجوان و تجربه ارتباط با این مقاطع سنی، به زبانی رسیده است که برای کودک و نوجوان قابل فهم است و شاید تربیت و پرورش قصهگویانی که بچهها این همه با آنها احساس نزدیکی می کنند، بهترین رویش و ثمره تلاش کانون در این سالها باشد.
متن زیر گفتوگوی ایکنای خوزستان با داور جشنواره، تعدادی از قصهگویان و مدیرکل کانون پرورش فکری کودک و نوجوان خوزستان درباره جشنواره و جایگاه قصهگویی در میان عموم جامعه است.
علی خانجانی، داور جشنواره قصهگویی و پژوهشگر در گفتوگو با ایکنای خوزستان گفت: همانطور که انتظار میرفت جشنواره قصهگویی منطقه 3، جشنواره خیلی خوبی بود. خوزستان قصهگویان خیلی خوبی دارد و از استانهای فارس، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری، بوشهر و اصفهان نیز شرکتکنندگان خوبی داشتیم. البته سطح توقع من از جشنوارهها بالا است چون از اولین جشنواره تا الان حضور داشتم و امسال که جشنواره بیست و یکم را برگزار میکنیم طبیعتاً انتظارمان این است که کارها به سطح بالایی رسیده باشد.
وی گفت: این جشنواره هم قصههای مذهبی داشت، هم قصههای ایران باستان و قصههای اساطیری. تنوع قصهها خوب بود و اجراهای خلاقانه و متنوع داشتیم.
این نویسنده درباره جایگاه قصهگویی در جامعه ما گفت: فرهنگ ایرانی ـ اسلامی هر دو بر قصهگویی تأکید دارند؛ از این جهت آنطور که باید و شاید نتوانستیم به عنوان یک مسلمان که کتاب آسمانی ما قرآن است، به این موضوع توجه کنیم؛ قرآنی که در آن بیش از 200 قطعه داستانی وجود دارد. پس قصهگویی خیلی باید بیش از اینها در جامعه ما گسترش داشته باشد.
هنوز یک روز ملی قصهگویی در تقویممان نداریم
خانجانی تصریح کرد: ما هنوز یک روز ملی قصهگویی در تقویممان نداریم. هنوز رشته قصهگویی در دانشگاههایمان نداریم و علیرغم فرهنگ ما، در کشورهای پیشرفته که نه در کتب آسمانی آنها به قصه تأکید شده و نه در فرهنگ ملی آنها، رشتههای دانشگاهی قصهگویی دارند و باخبر هستیم که روز جهانی قصهگویی را ثبت کردهاند.
این داور قصهگویی تأکید کرد: از این جهت باید بیشتر کار کنیم. در عرصه قصهپژوهی تازه شروع به کار کردهایم. در دنیا خیلی جلوتر از ما این کار را انجام دادهاند. الحمدالله در قصهگویی استعداد ایرانیان خیلی زیاد است. غیر از مربیان کانون، قصهگویان خارج از کانون نیز استعداد بالایی دارند. یک مقدار شاید مسئولان بخشهای فرهنگی باید به فکر کاستیهایی که گفتم باشند.
آینده خوبی را برای قصهگویی پیشبینی میکنم
نرگس رومینا قصهگوی بوشهری که با قصه «آرزوی گِلی» در این جشنواره شرکت کرده بود، گفت: جشنواره منطقهای در حد جشنواره کشوری قوی شده است. قطعاً این جشنواره رقابت خوب با خوبترها است.
او نیز درباره اقبال جامعه به قصهگویی تصریح کرد: قصهگویی هنوز در جامعه به جایگاهی که مناسب آن است نرسیده است. لازم است خانوادهها بیشتر به این بحث اهمیت بدهند چون نقش بسزایی در تربیت بچهها و در آینده آنها دارد. قصهگویی با پیام غیرمستقیم فرد را به فکر فرو میبرد و باعث میشود در زندگی درسها و تجربههای مفیدی کسب و در زندگی پیاده کند. با حرکتی که کانون پرورش فکری امسال انجام داده است آینده خوبی را برای قصهگویی پیشبینی میکنم.
فریده موسوی قصهگوی خوزستانی با قصه «آخرین سبزپوش» که موضوع آن عاشورا بود، در این جشنواره شرکت کرد. او گفت: جشنوارهها یک فرصت خیلی ارزشمند و شیرین برای قصهگویان هستند تا هم خود را محک بزنند و هم کسب تجربه کنند.
به گفته او میزبانان برنامه نهایت تلاش خود را کردهاند که برنامه مفید و خوبی برای قصهگویان رقم بزنند.
موسوی با بیان اینکه در حق قصهگویی اجحاف شده و آن چنان که باید در جامعه فراگیر نشده است، گفت: قصهگویی در تاریخ ما پیشینه پررنگی دارد و با زندگی و ادبیات ما آمیخته است. ما که بزرگسالان این دوره هستیم، خاطرات زیادی از قصههای کودکی خود داریم، چرا آنها را به نسل کنونی خود منتقل نکنیم؟ این کوتاهی است که ما بزرگترها در حق بچهها کردهایم و الان همتی از سوی مسئولان ذیربط میطلبد که قصهگویی به صورت قوی و پررنگ اشاعه پیدا کند که همه به ارزش تربیتی آن پی ببرند.
میدانید چهقدر قصه داریم؟
این قصهگو ادامه داد: در برخی از کشورها رشته دانشگاهی قصهگویی داریم. اگر بخواهیم روی کتب کهن خود کار کنیم، میدانید چهقدر قصه داریم؟ خانوادهها و اولیای تربیتی مدارس باید آگاهی داشته باشند که میتوانند از قصهگویی به عنوان یک تکنیک و ابزار برای مقاصد تربیتی و آموزشی خود بهره بگیرند. اگر این ابزار وارد مدارس شوند، بهتر میتوان مواد آموزشی و تربیتی را به بچهها انتقال داد و این فرهنگ به خانوادهها هم تسری پیدا میکند. این گلایه را از معلمان زیاد میشنویم که بچهها خوب گوش نمیدهند، قصهگویی ابزار خوبی است که هنر شنیدن بچهها را تقویت میکند.
بهار ملکپور قصهگوی استان چهارمحال و بختیاری است که با قصه «آغوشت را باز کن» به جشنواره منطقهای راه یافته بود. او ضمن تشکر از مسئولان کانون پرورش فکری استان خوزستان گفت: جشنواره بسیار باشکوه برگزار شد. برنامهریزی امسال جشنواره در مقایسه با سال گذشته بسیار خوب بود.
ملکپور با بیان اینکه قصهگویی کارکردهای فراوانی دارد، اظهار کرد: به نظرم میآید با توجه به مشکلاتی که جوامع امروز دارند و بسیاری از کودکان درگیر جنگ هستند، غم دارند، با مشکلات زیادی مواجه هستند، میتوانیم از طریق قصهها صلح و آرامش و دوستی را ترویج دهیم و بچهها را با زیباییهایی که در جهان هست و شاید به دست فراموشی سپرده شدهاند، آشنا کنیم.
مشکلات رفتاری بچهها، با کمک قصه کاهش مییابد
این مربی کانون پرورش فکری چهارمحال و بختیاری گفت: با توجه به تلاشی که کانون در زمینه ترویج قصهگویی انجام داده است، تقریباً خانوادهها با تأثیر کانون در پرورش فکر و اندیشه کودکان آشنا هستند؛ البته هنوز جای کار بسیار زیادی وجود دارد؛ چراکه قصه کارکردهای زیادی دارد؛ یکی از آنها تقویت زبانآموزی، یکی آشناکردن کودک با کلمات و واژهها است، خیلی از مشکلات رفتاری بچهها، با کمک قصه کاهش مییابد. امیدواریم بزرگترها بیشتر از قبل به ما اعتماد کنند و بچههای خود را به ما بسپارند که انشاءالله همه با هم برای اینکه بچههایمان آینده زیباتری داشته باشند قدم برداریم.
هاجر کریمی قصهگوی استان فارس با قصه «دختری به اسم فرشته» دیگر شرکتکننده این جشنواره بود. او با بیان اینکه سفر به خوزستان تجربه شیرینی بود، گفت: استعدادهای خوبی در این جشنوارهها کشف خواهد شد.
کریمی اظهار کرد: قصه زبان غیرمستقیم تربیتی و اخلاقی است. اگر بتوانیم با قصه بچهها را به دنیایی ببریم که در آن دنیا خوبیها، مهربانیها و انسانیت نهفته باشد و غیرمستقیم به بچهها یاد بدهیم که باید اینطور باشند خیلی تأثیر دارد. به خصوص قصه از زبان اشیاء و حیوانات واقعاً تأثیرگذار است. من الفبا را هم با قصه به بچهها یاد میدهم. مثلاً میگویم شخصیت «آ» این را میگوید، شخصیت «ب» این را میگوید و ... واقعاً بچهها عمیق یاد میگیرند و اشتیاق برای یادگیری پیدا میکنند.
قصه لطافت و مهربانی و خیال برای بچهها میآورد
این قصهگو گفت: به همه پدران و مادران توصیه میکنم اگر میتوانند 5 دقیقه یا کمتر برای بچههایشان قصه بگویند؛ قصه لطافت و مهربانی و خیال برای بچهها میآورد. بچههایی که رؤیا و خیال ندارند، بچههای امیدواری نیستند، وقتی برای بچهها قصه بگوییم، بچهها رؤیاپرداز میشوند دنیای خیالی خواهند داشت. بچهها بیچشمداشت باید شاد باشند، باید دوست داشته شوند، پس قصههایمان را در وادی مهربانیها ببریم، در وادی دوستداشتنها و انسانیت ببریم تا انشاءالله نسل جدید ما، یک نسل انساندوست، همیار و همکار بار بیایند.
وی ادامه داد: اگر کشورهای موفق در دنیا را بررسی کنید میبینید از بدو تولد تا 12 سالگی پایه ریزی تربیتی آنها، بر اساس تمرین مهارتهای زندگی است و ما با قصه میتوانیم این مهارتها را به طور غیرمستقیم به بچهها آموزش دهیم. مهارت کنترل خشم، کنترل هیجانها، مهارت نه گفتن، مهارت انتخاب صحیح، مهارت دیگرپذیری و مهارتهای برونفردی، تمام اینها با قصه شدنی است.
به گفته کریمی، زندگی همه ما قصه است؛ با فراز و نشیبهایی متفاوت. باید به بچهها یاد دهیم از غصههایشان قصه بسازند؛ قصههای شاد و ماندگار.
وحید کیانی، مدیرکل کانون پرورش فکری کودک و نوجوان خوزستان نیز درباره این جشنواره قصهگویی در گفتوگو با خبرنگار ایکنا خوزستان بیان کرد: به دلیل اینکه استان خوزستان تاکنون در حوزه مرتبط با کودک و نوجوان جشنوارهای با این وسعت نداشته است، ممکن است یک مقدار با شکلی از کاستی و نقص روبهرو بوده باشد. سعی میکنیم در برنامههای بعدی این نقایص را پوشش دهیم.
وی اظهار کرد: گرچه سطح رضایتمندی مخاطبان بالا بود؛ اما معتقدیم توسعه فرهنگی استان خوزستان نیازمند برپاداشت رویدادهایی از این دست است که بتوانیم با کودک و نوجوان ارتباط پیشرو و خلاقانه برقرار کنیم؛ ارتباطی که به پرورش و تربیت کودکی منجر میشود که به مرحله نوجوانی و جوانی پا میگذارد.
به گفته کیانی، تعالیم اخلاقی که در قصهها وجود دارد و الگوهای خوبی که قصهها به کودکان و نوجوانان میدهند باعث میشود آنها ضمن آموزش رفتار فرهنگی بتوانند خلاقیت خود را در نوشتن قصه هم محک بزنند.
مدیرکل کانون پرورش فکری کودک و نوجوان خوزستان با تصریح به اینکه برنامههای کانون پرورش فکری متأسفانه بسیار مورد غفلت قرار میگرفت و یا اگر برگزار میشد خیلی محدود برگزار میشد، گفت: تلاش دارم شکل پوششدهی برنامههای کانون به دلیل اینکه جامعه مخاطب ما جامعه بسیار وسیع و تأثیرگذاری هست، حرفهای تر و با گستره و تأثیرگذاری بیشتر باشد.
قصهگویی در مناطق حاشیه اهواز
وی ادامه داد: در طول دو روز برگزاری جشنواره ملی قصهگویی که میزبان 30 قصهگو بودیم، دوهزار دانشآموز مخاطب قصههای جشنواره بودند. یکی از اتفاقات خاص این رویداد، اعزام قصهگویان به مناطق کم برخوردار اهواز بود و اغلب قصهگویان ما برای کودکان حاشیه اهواز(ملاشیه، زویه و عین دو) نیز قصههای خود را روایت کردند.
کیانی گفت: تلاش دارم در برنامههای بعدی کانون، این امکان را بیشتر فعال کنیم که هم قصهگویان با تنوع فرهنگی استان آشنا شوند و هم کودکان و نوجوانان از این برنامهها بهرهمند شوند.
همانطور که مدیر کل کانون پرورش فکری کودک و نوجوان استان خوزستان اذعان کرد تاکنون در حوزه مرتبط با کودک و نوجوان جشنوارهای با این وسعت در استان نداشتیم و این اتفاق خوب برای اینکه ثمرات ماندگاری داشته باشد و در سالهای آینده شاهد اثرات آن باشیم، لازم است استمرار پیدا کند و همچنان کودکان و نوجوانان را فراتر از مراکز کانون با قصههای خوب خود همراه کند.
علاوه بر کانون پرورش فکری استان که قدم در این مسیر گذاشته و گام خوبی در به ظهور رساندن ظرفیت قصهگویان برداشته است، سایر نهادهای فرهنگی استان؛ اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، ادارهکل تبلیغات اسلامی، آموزش و پرورش، مؤسسات فرهنگی و قرآنی و سایر مراکز فرهنگی میتوانند از این ظرفیت برای جذب مخاطب در برنامههای کودک و نوجوان بهره ببرند.
فعالان عرصه تعلیم و تربیت، به حساسیت روش و شیوه انتقال آموزهها به مخاطبان به ویژه کودکان و نوجوانان آگاهی و اذعان دارند؛ در این میان قصهگویان با الهام از میراث فرهنگی و دینی ما یکی از موفقترین شیوهها را در انتقال مؤثر آموزهها به کودک و نوجوان در اختیار دارند؛ قصهگویانی که بچهها صداقت و امانتداری آنها را با صفای خاص باطنشان باور کرده و دل به قصههایشان میسپارند.
انتهای پیام
