تجلی قرآن و احادیث در شاهنامه فردوسی
گروه فرهنگی ــ استادیار زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه فرهنگیان چهارمحال و بختیاری به تشریح مصداقهای تاثیرپذیری شاهنامه از اسلوب قرآن و مضمون احادیث پرداخت.
شاهنامه فردوسی پاسدار و احیاگر حقیقی فرهنگ، ادب و هویت ایرانی است و به عقیده صاحبنظرانِ زبان و ادبیات فارسی، اگر شاهنامه خلق نمیشد، چه بسا امتیازات و مشخصههای مثبت فرهنگ و سنت ایرانی در گردباد گذر زمان به قعر فراموشی ابدی فرو میرفت. فردوسی شاعری معتقد و مؤمن به ولایت ائمه اطهار(ع) و نیز، ستاینده خاک پای وصی است: گرت زین بد آید گناه من است/ چنین است و آیین و راه من است٬ بر این زادم و هم بر این بگذرم/ چنان دان که خاک پی حیدرم. به بهانه سالروز افتتاح آرامگاه فردوسی، مصاحبهای با شهناز ولیپور، استادیار زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه فرهنگیان چهارمحال و بختیاری ترتیب داده شد که در ادامه میخوانید:
شهناز ولیپور، استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان چهارمحال و بختیاری در گفتوگو با ایکنا از چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه فردوسی در شاهنامه خود از امور مبتذل و الفاظ و معانی رکیک دور است، اظهار کرد: حفظ عفت کلام و اجتناب از کاربرد تعابیر ناجور در سرتاسر کتاب، از ایمان عمیق فردوسی به دین و اخلاق حکایت دارد.
وی نظم شاهنامه را برگرفته از اسلوب قرآن دانست و تصریح کرد: به اعتقاد اساتید بزرگ و فردوسیشناسان، ساختار و نظم شعری شاهنامه از اسلوب قرآن تأثیر گرفته و از جمله بدیعالزمان فروزانفر در این خصوص نوشته است: «اسلوب و روش نظمی شاهنامه، از اسلوب قرآن گرفته شده و هرچه در آنجا (قرآن کریم) از حیث بلاغت، منظور و طرف بحث بـُلـَـغاست، اینجا در شاهنامه تقلید میشود».
تسلط فردوسی بر آیات قرآن و احادیث
ولیپور با تأکید بر تسلط فردوسی بر آیات قرآن و احادیث، ادامه داد: وی ضمن استفاده از آرایههای قرآنی مانند اطناب و ایجاز، از ترجمه آیات قرآن بهره جسته و جا به جا در شاهنامه شاهد تکرار مبانی قرآنی مانند توحید، نبوت و اخلاق، معاد و ... هستیم.
این کارشناس ادبی در استان با اشاره به موارد متعدد بهرهگیری فردوسی از سوگند به تقلید از قرآن، ادامه داد: این شاعر پرآوازه ادبیات فارسی گاه برای جلب توجه به گزارهای خاص، از آرایه سوگند استفاده میکند که موارد آن متعدد است از جمله: یکی سخت سوگند شاهانه خورد/ به روز سپید و شب لاژورد
ولیپور تجلی اسماء و صفات الهی در شاهنامه را حاکی از ایمان عمیق فردوسی به توحید بر شمرد و گفت: بهعنوان نمونه تجلی آیه «لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ؛ چشمها او را درنمى يابند و اوست كه ديدگان را درمىيابد»، (103 سوره انعام) را در این بیت میتوان یافت: در اندیشه دل نگنجد خدای/ به هستی همو باشدت رهنمای
وی تجلی مبانی دینی دیگری مانند نبوت و امامت در شاهنامه را قابل ملاحظه دانست و بیان کرد: علاقه فردوسی به پیامبر اسلام(ص) و خاندان ایشان بهویژه امیرالمومنین(ع)، در اشعار متعددی نمود دارد بهعنوان مثال مصداق «إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ...؛ خدا و فرشتگانش بر پيامبر درود مى فرستند ...»، (آیه 56 سوره احزاب) در بیت وز او بر روان محمد درود/ به یارانش بر هر یکی برفزود، مشاهده میشود.
ولیپور ادامه داد: فردوسی در جایی دیگر به داستان آفرینش اشاره دارد و در ابیاتی در این خصوص میخوانیم: حکیم این جهان را چو دریا نهاد/ برانگیخته موج ازو تندباد، چو هفتاد کشتی برو ساخته/ همه بادبانها برافراخته٬ یکی پهن کشتی بسان عروس/ بیاراسته همچو چشم خروس٬ محمد بدو اندرون با علی/ همان اهل بیت نبی و ولی٬ خردمند کز دور دریا بدید/ کرانه نه پیدا و بن ناپدید
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان استان استفاده از فنون و آرایههای ادبی را یکی دیگر از مصداقهای تأثیرپذیری فردوسی از قرآن عنوان کرد و ادامه داد: آرایههایی مانند تضاد، جناس، ایهام، تمثیل و استفاده از ضربالمثلهای فارسی نیز در جای جای شاهنامه به چشم میخورد بهعنوان مثال، مصراع «به منزل رسید آنکه پوینده بود» برگرفته از این ضربالمثل قدیمی فارسی است: عاقبت جوینده یابنده باد.
وی تأکید کرد: بسیاری از اسماء حسنی و صفات خداوند نیز در اشعار فردوسی و در قالب واژگان معادل فارسی به چشم میخورد که در این خصوص میتوان به این موارد اشاره کرد: چهرهآرای (مصور)، نیکیدهش (محسن)، چارهگر (مدبر)، نیکیشناس (شاکر و شکور).
وی اهمیت قائل شدن فردوسی به علم، دانش و خردورزی، به تأسی از آموزههای دینی را مورد تأکید قرار داد و گفت: فردوسی در ابیات معروفی به بزرگداشت دانش و خرد میپردازد که در بیتِ «چنین گفت پیغمبر راستگوی/ ز گهواره تا گور دانش بجوی» به روشنی حدیث پیامبر(ص) «أطلبوا العلم من المهد إلی اللحد» در ذهن متبادر میشود.
انتهای پیام
