مسجد در منظومه فکری امام خمینی(ره)/وقتی مساجد قوی باشند نباید از آمریکا ترسید

به گزارش ایکنا، شبستان نوشت: آنچه از بررسی نقش مساجد در صدر اسلام به دست می‌آید، جامعیت مساجد در همه زمینه‌های عبادی سیاسی، فرهنگی، آموزشی، نظامی، قضایی و... بوده است. با پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی(ره)، مساجد  همانند دوران صدر اسلام جایگاه واقعی خود را بازیافتند.

با توجه به نقش آفرینی مسجد در پیروزی انقلاب، دوران دفاع مقدس و نیز تداوم حیات و اثربخشی انقلاب و به منظور بررسی نقش محوری مساجد در آراء و اندیشه امام خمینی(ره)، به مناسبت ۱۴ خرداد، سالروز ارتحال ایشان با حجت الاسلام والمسلمین «محمدرضا حشمتی»، معاون سابق فرهنگی موسسه تنظیم و نشر آثار امام(ره) و مشاور وزیر فرهنگ وارشاد اسلامی گفت وگویی ترتیب دادیم که در ادامه مشروح آن تقدیم حضورتان می شود:

مسجد در منظومه فکری امام خمینی(ره) چه جایگاهی داشت و ایشان در نهضت اسلامی برای مسجد چه نقشی قائل بودند؟

هر چقدر که از رحلت امام خمینی(ره) می گذرد، بیشتر با فقدان شخصیت امام خمینی(ره) آشنا و بیشتر به اهمیت و جایگاه والای بنیانگذار جمهوری اسلامی در احیای نهضت و معارف اسلامی  واقف می شویم.

نقش امام خمینی(ره) در ایران نقشی احیاگر در فرهنگ و تمدن اسلامی بوده است. ایشان شخصیتی بودند که واقعیت های اسلام را بیان و خودشان نیز به مبانی اسلام عمل می کردند. به همین جهت مردم شیفته امام(ره) شدند و سعی کردند، در راستای عمل به فرامین ایشان گام بردارند.

به  گونه ای که وقتی جوانان به مکان هایی که منتصب به ایشان بودند، مراجعه می کنند، سادگی، استحکام و قوت را در این اماکن به عینه می بینند و پی به شخصیت و ابعاد وجود ایشان می بردند.

یکی از برنامه های عملی امام خمینی(ره)، بازگشت به قرآن کریم و عمل به  سیره اهل بیت(ع) بوده است به گونه ای که ایشان فراوان به شاگردان و نزدیکان توصیه می کردند که راه سعادت و تعالی بشری، بازگشت به فرامین قرآن و معارف اهل بیت(ع)  است. یکی از پایگاه هایی که در کتاب خدا نسبت به اهمیت جایگاه آن تاکیدات بسیاری شده، مسجد است.

 به همین جهت امام خمینی(ره) در مناسبت های مختلف به اهمیت جایگاه مساجد به صورت مستقیم اشاره داشتند و معتقد بودند که همه امور جامعه باید از مساجد اداره شود.

 مساجد نقششان را در شکل گیری انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی(ره) چگونه انجام دادند؟

در شکل گیری انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی(ره)، شاهد این مساله بودیم که این انقلاب، توسط اهالی مسجد و جوانان در مساجد پایه گذاری شد. اطلاع رسانی از پیام های انقلابی امام (ره) در دوران تبعید،جهت دهی به اجتماعات و تظاهرات های مردمی، روشنگری و آشنا کردن مردم نسبت به حقوقشان توسط روحانیون در کنار عبادت ها و نماز جماعت در این مکان صورت می گرفت و در نهایت همین حرکت های انقلابی در این پایگاه موجب پیروزی انقلاب اسلامی شد.

بعداز پیروزی انقلاب اسلامی انتظار امام خمینی(ره) از مساجد چه بود؟

امام(ره) بعد از انقلاب هم انتظار داشتند که مساجد کارکرد صدر اسلام و دوران قبل از پیروزی انقلاب را داشته و محلی برای روشنگری جامعه باشد و نمازهای جماعت مساجد بیش از پیش رونق یابند.

احیای تفکر اسلامی و مساجد در جامعه اسلامی یکی از برنامه های بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی بوده است. ایشان از این پایگاه به عنوان مرکزی برای عبادت، جهاد اسلامی و مقابله با دشمنان یاد می کردند و مکررا می فرمودند که «اینها از مسجد می‌ترسند، من تکلیفم را باید ادا کنم به شما بگویم، شما دانشگاهی‌ها شما دانشجوها، همه‌تان مساجد را بروید پر کنید، سنگر هست اینجا، سنگرها را باید پر کرد». از طرفی به روحانیت توصیه می فرمودند که در مساجد مشغول تعلیم وتربیت  مردم باشید.

امام همواره تاکید بر توجه به جایگاه مسجد داشتند به گونه ای که همواره توصیه می کردند که «اگر این مسجد و مرکز ستاد اسلام قوی باشد، ترس از فانتوم‌ها نداشته باشید. ترس از آمریکا و دشمنان نداشته باشید. آنروز باید ترس داشته باشید که شما پشت بکنید به اسلام، پشت کنید به مساجد.»

 به نظرم، مسجد انقلابی مسجدی است که در عصر کنونی بر اساس مبانی و چارچوب هایی که امام خمینی(ره) ترسیم کردند،حرکت کند.

مساجد امروز چقدر کارکرد قبل و دوران پیروزی انقلاب را دارند؟

مساجد ما در سال های گذشته آن گونه که باید کارکردهای سابق را ندارد، اگرچه در برخی از ایام همچون ماه مبارک رمضان اقبال عمومی نسبت به مساجد بسیار است و شاهد رونق فعالیت های قرآنی و مذهبی در مساجد هستیم، اما باید این رونق در طول سال در مساجد دیده شود و شاهد رکود در برنامه های این پایگاه اثرگذاری دینی نباشیم.

در سال های دفاع مقدس، مساجد نقش شان در دفاع مقدس برجسته بود، به گونه ای که جوانان از مساجد به جبهه های جنگ اعزام می شدند، کار پشتیبانی از جبهه ها هم از مساجد بود.

امام خمینی(ره) همواره بر حضور جوانان در مساجد تاکید داشتند، علت اهتمام ایشان بر محوریت بخشی فعالیت های مساجد با حضور این قشر چه بوده است؟

امام خمینی(ره) همواره بر نقش جوانان تاکید داشتند و می فرمودند: «مساجد باید مجتمع بشود از جوان ها، اگر ما بفهمیم که این اجتماعات چه فوائدی دارد و اگر بفهمیم که اجتماعاتی که اسلام برای ما دستور داده و فراهم کرده است، چه مسائل سیاسی را حل می‌کند، چه گرفتاری‌ها را حل می‌کند، این‌طور نمی شد که مساجدمان مرکز بشود، برای پیرزن و پیرمرد.»

در آیه 18 سوره مبارکه توبه آمده است: «إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِر، مساجد خدا را تنها کسانی آباد می کنند که به خدا و روز قیامت ایمان دارند». عده ای از این آیه این گونه استنباط می کنند که باید به عمران ظاهری مساجد توجه کرد و مسجد باید دارای ظاهری آراسته و مناره باشد.

در حالی که عمران معنوی بیش از عمران ظاهری آن اهمیت دارد به این معنا که مساجد آباد باید محلی برای عبادت و گفت وگو، تفکر و نشر علم باشد و مملو از حضور جوانان و دارای برنامه های متنوع فرهنگی و مذهبی باشد.

در دوران هشت سال دفاع مقدس بسیاری از جوانان با محوریت مساجد به جبهه ها اعزام شدند و امروز هم مسجد آباد مسجدی است که با محوریت جوانان در آن برنامه ریزی های لازم صورت گیرد.

دلایل کم رونقی مساجد نسبت به گذشته به چه عواملی مربوط می شود؟

به نظرم، مساجد باید متناسب با پیشرفت های روز حرکت کنند. دلایل کم رونقی برخی از مساجد به عوامل مختلفی مربوط می شود. یکی از ضعف ها به ائمه جماعات مساجد مربوط می شود که در راستای رونق خانه های خدا تلاش نکرده اند.

تربیت نکردن امام جماعت به‌روز یکی دیگر از ضعف های موجود در این زمینه است. به این معنا که بسیار از ائمه جماعات مساجد سطح دانش‌شان به نسبت مخاطبان متنوع و گسترده، ارتقاء نیافته است.

از طرفی با گسترش مراکز فرهنگی برخی از مخاطبان این مراکز را به مساجد ترجیح می دهند، توجه به عمران فیزیکی مسجد هم از دیگر مواردی است که لازم است مورد توجه قرار گیرد.

کانون های فرهنگی هنری مساجد چقدر می توانند به پیاده کردن ایده های امام خمینی(ره) درباره مسجد کمک کنند؟

کانون های فرهنگی هنری مساجد ایده خوبی برای تقویت فعالیت های فرهنگی هنری در مساجد است به این معنا که تربیت هنرمندان جوان و نویسندگان در این مراکز باید مورد توجه باشد زیرا که جوانان مطالباتی دارند که اگر مساجد به این مطالبات پاسخ ندهند، در دیگر محافل به غیر از مساجد به دنبال پاسخگویی به آنها برمی ایند. بنابر این، مساجد باید با استفاده از ابزارهای روز رو به جلو حرکت کنند.

 مسجدی که پیامبر(ص) در مدینه بنا کردند، مسجدی بود که بر اساس «لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى» بنا شد و محل تعلیم و تربیت و تشویق مردم برای حضور در جهاد بود. محوری ترین تصمیم گیری ها، مرکز علم آموزی و دانش اندوزی در آن دوران در مساجد بوده است. امروز اگرچه برای آموزش مکان های دیگر نیز در نظر گرفته شده است، اما این مکان ها محوریت فعالیت هایشان باید بر مدار مسجد باشد.