پیشرفت امروز ما مدیون کنترل بحرانهاست
یک مدرس دانشگاه معتقد است امروز مردم حق انتخاب بیشتری نسبت به گذشته دارند که همین باعث میشود کنترل بیشتری بر افکار و زندگی خود داشته باشند. با وجود این، پیشرفت امروز ما مدیون این اندیشه است که ما بر زندگی خود و بحرانهای آن کنترل داریم.
در روزهایی که همه ما درگیر مسائل مربوط به کرونا و رعایت بهداشت فردی و پرهیز از حضور در اجتماعات هستیم، مدیریت روانی خانواده در آستانه عید نوروز میتواند تهدیدهای این ویروس خطرناک را به فرصتهایی نو برای با هم بودن و استفاده بهتر از این ایام تبدیل کند. همچنین شناخت جامعه و رفتارها و واکنشهای آن نیز در رویارویی ما با این پدیده کمک خواهد کرد. بر همین اساس ایکنا سمنان، گفتوگویی با حسن رستمی، روانشناس و مدرس دانشگاه شاهرود داشته که در ادامه میخوانید.
ایکنا- جامعه ما در شرایط بحرانی چه نوع واکنشهایی از خود به نمایش میگذارد و اصولا در شرایط بحرانی چه رویکردی را در پیش میگیرد؟
واقع مطلب این است که در پژوهشهای موجود ثابت شده که سبک تبیین بدبینانه از پدیدهها میتواند سیستم ایمنی را به طور معناداری تضعیف کند، لذا اگر کسی تبیین بدبینانه از بحران داشته باشد، این طرز تفکر باعث ایجاد درماندگی و ناامیدی در او میشود و این حس عمیق را در فرد ایجاد میکند که پدیدههای منفی که در حال حاضر مصداقش میتواند کرونا باشد، از کنترل فرد خارج است. در نتیجه احساس ناامیدی را در فرد عمیقتر میکند و نتیجه چنین اتفاقی این میشود که سیستم ایمنی فرد به حالت نیمه فعال در میآید و در نهایت انسان زودتر بیمار و دیرترهم بهبود مییابد.
اگر به اخبار این روزها دقت کنید، درمییابید که به عنوان مثال در جامعهای مثل ایالات متحده آمریکا که پول بیشتر، قدرت بیشتر، ذخایر فراوانتر، کتابهای پرتیراژتر و آموزش و پرورش بالاتر وجوددارد، افسردگی و ناامیدی در برابرکرونا قابل تشخیصتر است. مثل خالی شدن فروشگاهها و خریدن اسلحه و... این یعنی نگاه مادی و بدبینانه بدون امید به آینده.
نکته مهمتر این است که آزمونها کسانی را به عنوان افراد بدبین شناسایی کردهاند که هرگز فکرش را هم نمیکردند که شخص بدبینی باشند. افرادی که به نظر خودشان غر نمیزنند، اما در مواجهه با آنها متوجه میشویم مأیوس ، ناامید و نالانند.
امروز مردم حق انتخاب بیشتری نسبت به گذشته دارند. بنابراین کنترل بیشتری بر افکار و زندگی خود دارند. پیشرفت امروز ما مدیون این اندیشه است که ما برزندگی خود و بحرانهای آن کنترل داریم.
مطالعات متعددی این پیام را به ما نشان میدهد که در مجموع خوشبینها نسبت به بدبینها کمتر به بیماری دچار میشوند، پس خوشبین باشیم و با رعایت دستورات و ملاحظات بهداشتی به سلامت و حفاظت از خود و عزیزمان بیندیشیم، دیگران را در معرض عطسههای احساسی خود قرار ندهیم که تأثیرش در مبتلا کردن جامعه از عطسه رایج کمتر نیست.
ایکنا - مواجهه جامعه با ویروس کرونا را از زمان شیوع بیماری در کشور را چگونه ارزیابی میکنید؟
در ابتدا به نظر میآمد توجه جامعه به این موضوع کم است. جمعیت قابل توجهی را بیتوجه به توصیههای به حق مسئولین میدیدیم. حالتی که در روانشناسی به آن بیاحساسی یا کرختی عاطفی میگویند، زیرا شما احساس میکردید که عشق به سرنوشت دیگر انسانها در بین بعضی از بین رفته اما به نظرم به مرور، مردم جایگاه اصیل و ریشهدار خودشان را پیدا کردند.
ایکنا- ضعیف بودن روحیه فعالیت مجدانه و مسئولیتپذیری در جامعه ناشی از چیست؟ و آیا ریشه تاریخی دارد؟
این همان حالت بیاحساسی اجتماعی و کرختی عاطفی نسبت به سرنوشت دیگران است، زیرا اساسا مردم چون از هم تقلید میکنند، این همرنگی معیوب از نظر فردی باعث تضعیف سیستم ایمنی شده و از نظر اجتماعی ممکن است باعث انبار کردن اقلامی که نیاز نیست یا حضور در مکانی که نباید باشد، منجر شود.
به قول مولانا:
خلق را تقلیدشان برباد داد
ای دو صد لعنت براین تقلید باد
ایکنا- آیا کرونا تاکنون مناسبات اجتماعی را دستخوش تغییرات گسترده ساخته است یا اینکه در آینده باعث این تغییرات میشود؟
البته که بله؛ الان مناسباتی مثل دید و بازدید به شدت کاهش پیدا کرده و ارتباطات اجتماعی به حد ضرورت کاهش پیدا کرده مانند بوسیدن فرزندان، دستدادن و بسیاری از مناسبات و ارتباطات جمعی در حال حاضر تحت تأثیر وضعیت کرونا است.
کشور چین که ظاهرا تا حدود زیادی کرونا را پشت سر گذاشته، در حال حاضر شاهد افزایش چشمگیر مراجعات قضایی جهت درخواست طلاق است. این نشان میدهد که اختلافات خانوادگی در حین قرنطینه ممکن است افزایش پیدا کند. بالاخره نوجوانی که از جمع دوستان محروم است، کودکی که دلتنگ مدرسهاش است و ... . پیشبینی در ایران هم این است که بعد از عبور از کرونا مراجعه برای مشکلات خانوادگی بیشتر خواهد شد. البته رعایت نکاتی در ایام خودقرنطینگی در منازل میتواند به پیشنیامدن وضعیت نامناسب در آینده کمک کند.
ایکنا- با توجه به مهیب و هولانگیز بودن این ویروس چه پیشبینی از این تغییرات دارید؟
از نظر روانشناختی به قول نیچه، چیزی که مرا نکشد، حتماً قویتر خواهد کرد. ما همانطور که اشاره شد، احتمالا در آینده با مشکلات درون فردی یا بین فردی در خانوادهها مواجه خواهیم بود. اما نهایتاً این بحران نیز بر تجربه جمعی ما خواهد افزود. امیدوارم با توکل بر خدا و توجه به این معنا که دستی قادر هدایتکننده کائنات است و رعایت نکات بهداشتی و همچنین تبدیل کردن این تهدید به فرصت، کمتر شاهد این مشکلات باشیم.
ایکنا- در پایان اگر نکته و توصیهای دارید بفرمایید.
نکات لازم به نظرمن این است که اولاً قوانین و مقررات را تعدیل کنیم. مثلاً خواب و بیداری را تنظیم کنیم و استفاده از گوشی، تلویزیون و ... را کمتر کنیم. یک لیست از کارهایی که در طول هفته آینده داریم آماده کنیم، مثلاً اگر لیستی از ۲۵ فعالیت داریم، اول به فرزند کوچکترمان بگوییم تا ۵ مورد را انتخاب کند، بعد به ترتیب سن، بقیه نفری ۵ مورد را انتخاب کنند؛ ۵ کار سخت هم بماند برای بزرگترها که پدر و مادر هستند. هرکس کاری را که انتخاب کرده، یک مسئول کنترل کیفیت برای انجام کارش انتخاب کند که کارش را به او تحویل بدهد. خلاصه اینکه ذهنمان را آرام نگهداریم، دست از کنترلگری برداریم، قوانین معمول خانه مثل ساعت خواب و بیداری را کم کنیم و منعطف باشیم. چیزی را که فقط یک نفر میخواهد گوش بدهد موجب اذیت و آزار بقیه اعضای خانواده نشود، و روی کارهای بقیه تمرکز بیش از حد نکنیم. در پایان بدانیم که خانواده ما، فرزندان ما و مردم ما امانت خداوند در دست ماهستند که باید در این روزها امانتدار بهتری نسبت به قبل باشیم.
خبرنگار: مسعود کریمی
انتهای پیام
