چه کسانی از رحمت پروردگار ناامید می‌شوند

حبیب‌الله صابری‌نسب، پیشکسوت و پژوهشگر قرآنی، در تشریح نکات کلیدی جزء چهاردهم کلام وحی در قالب سلسله مباحث معرفتی در گفت‌و‌گو با ایکنا از استان مرکزی، گفت: جزء چهاردهم این مصحف شریف از آیه اول سوره مبارکه «حجر» آغاز شده و تا آیه 128سوره «نحل» ادامه دارد.

وی با اشاره به اینکه محتویات سوره «حجر» در بخش‌های هفتگانه مبدأ، معاد، اهمیت قرآن، داستان آدم، آفرینش و سرکشی ابلیس، قوم صالح شعیب، انذار بشارت و دعوت از پیامبر(ص) تعریف می‌شود، تصریح کرد: «حجر» نام منطقه‌ای در شبه جزیره عربستان است که قوم ثمود ساکن بود و میان شام و مدینه قرار دارد.

صابری‌نسب به روایتی از امام صادق(ع) که فرمودند «هرکس سوره ابراهیم و حجر را بخواند فقر و دیوانگی به او نرسد» اشاره کرد و افزود: با استناد به آیه 21 این سوره می‌فرماید «وَ إِن مِّن شیَ‌ْءٍ إِلَّا عِندَنَا خَزَائنُهُ وَ مَا نُنزَّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَّعْلُومٍ؛ هیچ چیز در جهان وجود ندارد، مگر آنکه منابع آن نزد ماست‌ و ما آن را جز به اندازه معین نازل نمی‌کنیم» درمی‌یابیم قدرت حضرت حق هیچ‌گونه محدودیتی ندارد و منبع و مخزن همه چیز نزد اوست، پرودگار بر همه چیز احاطه و توانایی انجام هرکاری را دارد، اما همه چیز این دنیا روی حساب بوده و روزی‌ها به مقدار حساب شده نازل می‌شود.

وی با بیان اینکه خداوند در آیات 28 تا 44 سوره «حجر» به آفرینش انسان و نافرمانی ابلیس از فرمان خدا و رانده شدن از بهشت دارد، اضافه کرد: در این سوره علاوه‌ بر داستان افرینش انسان به داستان‌هایی همچون آمدن فرشتگان نزد ابراهیم(ع) و بشارت به تولد اسحاق و گفت‌و‌گو درباره قوم لوط، آمدن فرشتگان نزد لوط و نزول عذاب بر این قوم و مردم شهر ایکه(اصحاب ایکه) و اصحاب الحجر نیز اشاره شده است.

این پژوهشگر قرآنی در ادامه به آیات «قالَ رَبّ‌ِ بمِا أَغْوَیْتَنیِ لَأُزَیِّنَنَّ لَهُمْ فیِ الْأَرْضِ وَ لَأُغْوِیَنهَّمْ أَجْمَعِینَ(39) إِلَّا عِبَادَکَ مِنهْمُ الْمُخْلَصِینَ(40) قَالَ هذَا صِرَاطٌ عَلیَ‌َّ مُسْتَقِیمٌ(41) إِنَّ عِبَادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیهْمْ سُلْطَنٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْغَاوِینَ(42) اشاره کرد و افزود: در این آیاتی نکاتی همچون پرهیز مؤمنان از وسوسه شیطان، حمایت خداوند از تمام انسان‌ها، افسار زدن شیطان بر گردن افراد پیرو او وجود دارد که می‌تواند برای همگی ما درس باشد.

وی به آیه 56 «وَ مَن یَقْنَطُ مِن رَّحْمَةِ رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ؛ چه کسی جز گمراهان از رحمت پروردگارش ناامید می‌شود؟!» استناد کرد و گفت: از آیه و معنای آن چنین استنباط می‌شود که  یأس از رحمت پروردگار ویژگی خاص گمراهان است؛ چراکه تنها آنانند که خدا را به درستی نشناخته و به قدرت لایتنهاهیش پی نبردند.

نکات کلیدی سوره «نحل»

صابری‌نسب محتویات سوره «نحل» را نعمت خدا، باران نور آفتاب، گیاهان، موادغذایی، زنبور، دلایل توحید، معاد، تهدید مشرکان، دستور به عدل و احسان، هجرت، جهاد و... دانست و اظهار کرد: نام دیگر این سوره «النعم» است و ابن‌الغری گفته است خدا در این سوره نعمت‌هایش را بر بندگان شمرد. نقل است امام محمدباقر(ع) هم درباره این سوره فرمودند «هرکی این سوره را هر ماه بخواند خدا گناهان و بلا را از او دور ساخته و مسکن او در جنت عدن وسط بهشت است».

وی در خصوص شأن نزول این سوره هم گفت: خداوند در آیات 5 تا 8 که فرموده است «وَالأَنْعَامَ خَلَقَهَا لَکُمْ فِیهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ وَمِنْهَا تَأْکُلُونَ* وَلَکُمْ فِیهَا جَمَالٌ حِینَ تُرِیحُونَ وَحِینَ تَسْرَحُونَ* وَتَحْمِلُ أَثْقَالَکُمْ إِلَى بَلَدٍ لَّمْ تَکُونُواْ بَالِغِیهِ إِلاَّ بِشِقِّ الأَنفُسِ إِنَّ رَبَّکُمْ لَرَؤُوفٌ رَّحِیمٌ* وَالْخَیلَ وَالْبِغَالَ وَالْحَمِیرَ لِتَرْکَبُوهَا وَزِینَةً وَیخْلُقُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ؛ و چهارپایان را براى شما آفرید در آنها براى شما - وسیله - گرمى و سودهایى است و از آنها مى‏‌خورید و در آنها براى شما زیبایى است آنگاه که - آنها را - از چراگاه بر مى ‌گردانید و هنگامى که - آنها را - به چراگاه مى‏‌برید و بارهاى شما را به شهرى مى‌برند که جز با مشقت بدنها بدان نمى‌توانستید برسید قطعاً پروردگار شما رئوف و مهربان است و اسبان و استران و خران را - آفرید - تا بر آنها سوار شوید و - براى شما - تجملى - باشد - و آنچه را نمى‌‏دانید مى‌آفریند» به فلسفه وجودی خلقت چهارپایان اشاره کرده است.

صابری‌نسب با بیان این نکته که خداوند در آیه 14 سوره «نحل» به فلسفه خلقت دریا، در آیات 15 و 40 به فلسفه خلقت کوه‌ها و رودها اشاره کرده است، اظهار کرد: در آیه 64 همین سوره «وَمَا أَنزَلْنَا عَلَیکَ الْکِتَابَ إِلاَّ لِتُبَینَ لَهُمُ الَّذِی اخْتَلَفُواْ فِیهِ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِّقَوْمٍ یؤْمِنُونَ؛ و ما - این - کتاب را بر تو نازل نکردیم مگر براى اینکه آنچه را در آن اختلاف کرده‏اند براى آنان توضیح دهى و - آن - براى مردمى که ایمان مى‏آورند رهنمود و رحمتى است» به فلسفه نزول قرآن پرداخته است.

وی آیات 68 و 69 «وَأَوْحَى رَبُّکَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِی مِنَ الْجِبَالِ بُیوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا یعْرِشُونَ* ثُمَّ کُلِی مِن کُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُکِی سُبُلَ رَبِّکِ ذُلُلًا یخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِیهِ شِفَاء لِلنَّاسِ إِنَّ فِی ذَلِکَ لآیةً لِّقَوْمٍ یتَفَکَّرُونَ؛ و پروردگار تو به زنبور عسل وحى - الهام غریزى - کرد که از پاره‏اى کوهها و از برخى درختان و از آنچه داربست - و چفته ‏سازى – مى ‏کنند خانه‏هایى براى خود درست کن* سپس از همه میوه‏ها بخور و راههاى پروردگارت را فرمانبردارانه بپوى - آنگاه - از درون - شکم - آن شهدى که به رنگهاى گوناگون است بیرون مى ‏آید در آن براى مردم درمانى است راستى در این - زندگى زنبوران - براى مردمى که تفکر مى ‏کنند نشانه - قدرت الهى – است» را در مقام زنبور دانست و گفت: بیان داستان‌ها و اشاره به آفرینش انسان و چارپایان دلالت بر ما برای وجود خداوند قادر و تواناست و نمی‌توان از این درس‌ها به راحتی گذشت.

در امان ماندن از شیطان

وی اظهار کرد: تلاوت قرآن ما را از شر شیطان رجیم در امان نگه می‌دارد، چنانچه خداوند در آیات 98 و 99 فرمودند «فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ إِنَّهُ لَیسَ لَهُ سُلْطَانٌ عَلَى الَّذِینَ آمَنُواْ وَعَلَى رَبِّهِمْ یتَوَکَّلُونَ؛ پس چون قرآن مى‏ خوانى از شیطان مطرود به خدا پناه بر چرا که او را بر کسانى که ایمان آورده‏اند و بر پروردگارشان توکل مى‏ کنند تسلطى نیست». با نگاه عمیق و درک درست از آیات که هر کدام معنای بی‌نظیری را در دل خود جای داده است درمی‌یابیم که برای حفاظت از جوانان و نوجوانان راهی به جز طی شدن مسیر قرآن و اهل‌بیت(ع) وجود ندارد.

صابری‌نسب با اشاره به اینکه آیه 115 «إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَیکُمُ الْمَیتَةَ وَالْدَّمَ وَلَحْمَ الْخَنزِیرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَیرِ اللّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَیرَ بَاغٍ وَلاَ عَادٍ فَإِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ؛ جز این نیست که - خدا - مردار و خون و گوشت‏ خوک و آنچه را که نام غیر خدا بر آن برده شده حرام گردانیده است - با این همه - هر کس که - به خوردن آنها - ناگزیر شود و سرکش و زیاده‏ خواه نباشد قطعا خدا آمرزنده مهربان است» به خوردنی‌های حرام اشاره دارد، افزود: توصیه خداوند در آیات سوره «نحل» جهت خوردن خوردنی‌های طیب همچون خرما، عسل و نخوردن خوراکی‌های حرام استنادی قوی از لزوم توجه به حفظ سلامتی است.

وی حکمت، اندرزهای نیکو، مناظره، شکیبایی، توفیق خدا، قبله، تقوا، کیفر دادن متعدیان، اقامه نماز و روزه از جمله دستورات اخلاقی در مقابله با مخالفان است.