اثرگذاری مطلوب ارزشهای دینی بر سرمایه اجتماعی
جامعهشناس لرستانی با اشاره به اینکه ارزشهای دینی و اعتماد، موجب افزایش سرمایه اجتماعی میشود، گفت: سرمایه اجتماعی در برگیرنده مفاهیمی همچون اعتماد، همکاری و همیاری میان اعضای یک گروه یا یک جامعه است.
بهرام مولایی، جامعهشناس لرستانی در گفتوگو با ایکنا از لرستان، اظهار کرد: مفهوم سرمایه اجتماعی در سالهای اخیر در حوزههای گوناگون علوم اجتماعی، اقتصاد و اخیراً در علوم سیاسی مطرح شده و عبارت است از ارتباطات و شبکههای اجتماعی که میتوانند حس همکاری و اطمینان را در میان افراد یک جامعه بهوجود آورند.
وی با بیان اینکه در این زمینه نباید از نقش نهادهای مدنی و دموکراتیک و دولت در ایجاد چنین فضاهایی غافل شد، اضافه کرد: امروز بر جامعهشناسان ثابت شده که یکی از ابعاد مهم هر توسعهای توجه به سرمایههای اجتماعی است، از اینرو سرمایه اجتماعی یکی از مهمترین شاخصههای رشد و توسعه هر جامعهای است کمااینکه نقش اعتماد، و اخلاقیات در سرمایه اجتماعی اثرگذار است.
مولایی با اشاره به اینکه انسان به طور ذاتی در تعامل با دیگران نیازهای خود را برطرف میکند، افزود: اثرات این کنشهای متقابل در نقش آنها تا حدی است که حذف آن، زندگی را غیر ممکن میکند، اما در این میان دانشمندان علوم اجتماعی با نگرشی کنجکاوانه در جوامع به شناسایی این کُنشها پرداخته و به مجموع عواملی پی بردهاند که آن را سرمایه اجتماعی نامیدهاند.
این جامعهشناس ادامه داد: مفهوم سرمایه اجتماعی در برگیرنده مفاهیمی همچون اعتماد، همکاری و همیاری میان اعضای یک گروه یا یک جامعه است که نظام هدفمندی را شکل داده و آنها را در جهت دستیابی به هدفهای ارزشمند هدایت میکند.
وی با اشاره به اینکه شناخت عوامل مؤثر در تقویت یا تضعیف سرمایه اجتماعی میتواند در گسترش ابعاد سرمایه اجتماعی کمک کرده و موجب افزایش عملکرد اجتماعی و اقتصادی افراد در جوامع شود، تصریح کرد: این مفهوم که معنای جامعهشناسانه دارد بستر مناسبی برای بهرهوری سرمایه انسانی و فیزیکی و راهی برای نیل به موفقیت قلمداد میشود، مدیران و کسانیکه بتوانند در سازمان سرمایه اجتماعی ایجاد کنند راه کامیابی شغلی و سازمانی خود را هموار میکنند.
مولایی با اشاره به اینکه امروزه سرمایه اجتماعی نقشی بسیار مهمتر از سرمایه فیزیکی و انسانی در جوامع ایفا میکند و شبکههای روابط جمعی و گروهی انسجام بخش میان انسانها و سازمانهاست، اضافه کرد: از اینرو در غیاب سرمایه اجتماعی، سایر سرمایهها اثربخشی خود را از دست میدهند و بدون سرمایه اجتماعی پیمودن راههای توسعه و تکامل فرهنگی و اقتصادی ناهموار و دشوار میشود.
این جامعهشناس ادامه داد: در دیدگاههای سُنتی مدیریت توسعه، سرمایههای اقتصادی، فیزیکی و نیروی انسانی مهمترین نقش را ایفا میکردند اما در عصر حاضر برای توسعه بیشتر از آنچه به سرمایه اقتصادی، فیزیکی و انسانی نیازمند باشیم به سرمایه اجتماعی نیازمندیم زیرا بدون آن استفاده از دیگر سرمایهها به طور بهینه انجام نخواهد شد.
وی با اشاره به اینکه در جامعهای که فاقد سرمایه اجتماعی کافی است سایر سرمایهها ابتر مانده و تلف میشوند، افزود: از اینرو موضوع سرمایه اجتماعی بهعنوان یک اصل اساسی برای نیل به توسعه پایدار محسوب شده و حکومتها و دولتمردانی موفق قلمداد میشوند که بتوانند با اتخاذ سیاستهای لازم و ارائه راهکارهای مناسب در ارتباط با جامعه به تولید و توسعه سرمایه اجتماعی بیشتر بپردازند.
نقش نهادهای جامعه مدنی در تشکیل سرمایه اجتماعی
مولایی با بیان اینکه در دو دهه اخیر مفهوم سرمایه اجتماعی در زمینهها و اشکال گوناگونش بهعنوان یکی از کانونیترین مفاهیم، ظهور و بروز پیدا کرده، تصریح کرد: افزایش حجم قابل توجه پژوهشها در این حوزه بیانگر اهمیت و جایگاه سرمایه اجتماعی در لایههای متفاوت اجتماعی است.
این جامعهشناس با اشاره به اینکه میزان سرمایه اجتماعی در هر گروه یا جامعهای نشان دهنده میزان اعتماد افراد به یکدیگر است، عنوان کرد: وجود میزان قابل قبولی از سرمایه اجتماعی موجب تسهیل کنشهای اجتماعی میشود، به طوریکه در مواقع بحرانی میتوان برای حل مشکلات از آن بهعنوان اصلیترین منبع حل مشکلات و اصلاح فرآیندهای موجود سود برد، بنابراین شناسایی عوامل مؤثر در تقویت یا تضعیف سرمایه اجتماعی اهمیت بسزایی دارد.
وی در خصوص سنجش میزان سرمایه اجتماعی گفت: تعدادی از عناصر اصلی که میتوان سرمایه اجتماعی را با آن مورد اندازهگیری قرار داد، آگاهی به امور عمومی، سیاسی، اجتماعی و وجود انگیزه در افراد جامعه، اعتماد عمومی به یکدیگر، اعتماد به نهادهای مردمی و دولتی، مشارکت غیر رسمی همیارانه در فعالیتهای داوطلبانه در تشکلهای غیردولتی، خیریهای، مذهبی، اتحادیهها، انجمنهای صنفی و علمی هستند، گفت: در مجموع میتوان گفت که یکیاز معیارهای اصلی در شناخت سرمایه اجتماعی شکل و شیوه روابط اجتماعی افراد با یکدیگر و نحوه همزیستی آنها در جامعه مورد مطالعه است.
مولایی با اشاره به نقش نهادهای جامعه مدنی در تشکیل سرمایه اجتماعی، گفت: اگر ما مانند عنصری از یک سازمان مدنی به صورت همیشگی همدیگر را ملاقات کنیم احساس مسئولیت نسبت به همدیگر در ما پیدا میشود و میتوانیم به یکدیگر اعتماد کرده و در نهایت با هم همکاری کنیم این در حالی است که با تقویت اعتماد و ارزشهای دینی میتوان شاهد ارتقای سطح سرمایه اجتماعی باشیم.
این جامعهشناس با اشاره به اینکه منظور از با همبودن نهادهای اجتماعی است که کارکرد دیدار، شناخت و در نهایت اعتماد را میسر میکنند، اضافه کرد: البته حتما لازم نیست که ارتباط پیش گفته تنها در داخل نهادهای جامعه مدنی باشد بلکه بیشتر روشها و فرمهای اجتماعی را نیز که ارتباط مداوم و سازماندهی شده دارند در بر میگیرد، اما نباید از یاد برد که اعتماد و حس همکاری با شیوهای آسانتر در داخل نهادهای جامعه مدنی درست میشوند به این دلیل که اعضای آن نهادها به دلخواه و بدون هیچ چشمداشتی به عضویت آن نهادها در میآیند.
وی با بیان اینکه سرمایه اجتماعی عبارت است از مجموع آن دسته از ارتباطات و شبکههای ارتباط اجتماعی که در جامعه موجودند و نیز میزان اعتماد و همکاری میان روابط موجود، تصریح کرد: اگر در جامعهای میزان سرمایه اجتماعی پایین باشد خطر افتادن آن به وضعیت تله اجتماعی بسیار بالاست این در حالیاست که تله اجتماعی بهمعنای سرمایه اجتماعی پایین، نبودن اعتماد و اطمینان به یکدیگر بین مردم، رواج فساد اداری- اقتصادی و ترس است.
انتهای پیام
