سفارشات امام صادق(ع)؛ از منشور تعامل با منافقان تا تحمل سختی‌های مسیر تشیع 

حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی‌اصغر رادحسینی، نویسنده کتاب «تفسیر روایی نامه امام صادق(ع) به شیعیان» در گفت‌و‌گو با ایکنا، با اشاره به محتوای نامه امام صادق(ع) به شیعیان، گفت: در روایت نقل شده است که امام صادق(ع) نامه‌‏اى به ياران خود نوشت و به آنان دستور داد كه پيوسته آن را مطالعه كنند و به آن بينديشند و از آن مراقبت به عمل آورند و به آن نامه عمل کنند. پس اصحاب نيز اين نامه را در محل نماز خانه‌های خودشان مى‏‌گذاشتند و بعد از نماز، در آن تدبر مى‏‌كردند.

 

وی با بیان اینکه طلیعه این نامه دستور به مراعات مکارم اخلاقی است که شیعیان از صالحان خود به ارث برده‌اند، اضافه کرد: نامه با نام خدا شروع شده و امام سپس فرمودند که از پروردگارتان عافيت بطلبيد و آرام و با وقار و سنگين باشيد. حيا را از دست ندهيد و از آنچه صُلحاى پيش از شما از آن دورى كرده‏‌اند، دورى كنيد. ز‌بان خودتان را نگهداريد مگر در [بیان حرف‌های] خوب و مبادا زبان‌‏هاى خود را به دروغ [و بهتان و گناه و تجاوز] بيالاييد.( وَ كُفُّوا أَلْسِنَتَكُمْ إِلَّا مِنْ خَيْرٍ  وَ إِيَّاكُمْ أَنْ تُذْلِقُوا أَلْسِنَتَكُمْ بِقَوْلِ‏ الزُّورِ) و بر شما باد دعا كردن [همیشه اهل دعا باشید]؛ زيرا مسلمانان با وسيله‏‌اى بهتر از دعا و التماس و زارى به درگاه خدا و خواهش از او به خواست‏ه‌اى خود از خداوند دست نيافته‌اند.

 

رادحسینی افزود: در ادامه این نامه بیان شده است که مبادا نفس‌‏هاى شما نسبت به چیزهایی آزمند شود كه خداوند، آن‌ها را بر شما حرام كرده است؛ چرا كه هر كس آنچه را خداوند در اين دنيا بر او حرام ساخته است، زير پا نهد و حرمت آن را بشکند، خداوند، او را از بهشت و نعمت‏‌ها و خوشى‌‏ها و كرامت‏‌هاى آن ـ كه تا ابد براى بهشتيان پايدار است ـ محروم مى‌‏گرداند.

 

 

رادحسینی با اشاره به توصیه امام صادق(ع) به تحمل سختی‌های مسیر تشیع، گفت: امام فرمودند: و حتی درباره جان و مالتان آزمایش می‌شوید و اینکه تا از دشمنان خدا اذیت‌های زيادى بچشيد؛ پس صبر کنید و آن گرفتاری‌ها را تحمل کنید. تا آنجا كه [دشمنانتان] شما را خوار شمرده با شما دشمنی و حتی ستم را به شما تحمیل می‌کنند؛ پس در راه خدا و رسيدن به خوشبختى عالم آخرت آن را تحمل کنید... نفس را بر [تحمل‏] بلا در دنيا صبور و شكيبا سازيد؛ زيرا نتیجه بلاهایی كه پياپى در دنيا و در راه اطاعت خدا و ولايت او و ولايت كسانى كه خداوند به [پذيرش‏] ولايتشان فرمان داده است، [بر شما وارد شوند] نزد خداوند، در آخرت، بهتر است از پادشاهی دنيايى که هر چند پياپى شدن نعمت‌هایش و رفاه و بَهجت و تازگى و وسعت عیش [و نعمت‌هایش] در [مسیر] معصيت الهى و اطاعت از كسانى كه خداوند از پيروى از آن‌ها نهى فرموده است، طولانی باشد.

 

نویسنده کتاب «تفسیر روایی نامه امام صادق(ع) به شیعیان» با اشاره به سفارش امام صادق(ع) به شیعیان درباره قرآن ادامه داد: امام فرمودند که از قرآن و معلمان آن (اهل بیت علیهم السلام) جدا نشوید: قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ الْقُرْآنَ، وَ جَعَلَ فِيهِ تِبْيَانَ كُلِّ شَيْ‏ءٍ، وَ جَعَلَ لِلْقُرْآنِ وَ لِتَعَلُّمِ الْقُرْآنِ أَهْلًا. خداوند [متعال] قرآن را فرستاده و همه امور را در آن بیان داشته، و براى قرآن و آموختن آن گروهى مشخص ساخته است. همچنین حضرت موسى بن جعفر علیه السلام فرمودند: همانا خداوند در قرآن می‌فرمايد: و هيچ موجود پنهانى در آسمان و زمين نيست مگر اينكه در كتاب مبين [در لوح محفوظ و علم بى‏‌پايان پروردگار] ثبت است. و در اين آيه می‌فرمايد: سپس اين كتاب (آسمانى) را به گروهى از بندگان برگزيده خود به ميراث داديم؛ ما همان كسانى هستيم كه خداوند ما را برگزيده و وارث علم قرآنيم كه در آن بیان هر چيزى هست. 

 

رادحسینی اظهار کرد: حضرت امام صادق(ع) ‌فرمود: ما فرمانروايانِ فرمان خدا و گنجينه‏‌هاى علم خدا و مخزن وحى او و اهل دين خدا هستيم كتاب خدا بر ما نازل شده است؛ به واسطه ما خدا پرستش شد و اگر ما نبوديم خدا شناخته نمی‌شد و ما وارث پيامبر خدا و عترت او هستيم.

 

وی با بیان اینکه بخش دیگری از سفارش امام در این نامه منشور تعامل با مخالفان است، تصریح کرد: امام صادق فرمودند که و سعى كنيد با اهل باطل خوش‌‏رفتار باشيد، ستم آن‌ها را [در زمان تقیه] تحمل كنيد، از پى‏گيرى نمودن نزاع با آن‌ها پرهیز کنید. پس با آن‌ها خوش‌رفتاری کنید و صبور باشید. [این] در حالی است که آن‌ها رفتار خوبی [با شما] ندارند و شکیبا نیستند. و درباره شما با یکدیگر پيوسته در كار نيرنگ و وسوسه‏‌هاى [شيطانى] هستند. بپرهیزید از اینکه به دشمنان خدا دشنام دهید آن هنگام که [از آن‌ها] دشنام مى‌‏شنوید که آن‌ها نیز بدون آگاهى، به خدا دشنام خواهند داد، و زیبنده شماست که بدانید، در چه مواردى آن‌ها خدا را به باد ناسزا می‌گيرند. وَ إِيَّاكُمْ وَ سَبَّ أَعْدَاءِ اللَّهِ حَيْثُ يَسْمَعُونَكُمْ، (فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ) ، وَ قَدْ يَنْبَغِي لَكُمْ أَنْ تَعْلَمُوا حَدَّ سَبِّهِمْ لِلَّهِ كَيْفَ هُوَ، همانا هر که به اولیاء خدا دشنام دهد، به خدا دشنام داده است، و چه کسى پیش خدا ستمگرتر است از آن کسى که زمینه دشنام به خدا و اولیاء خدا را فراهم سازد، پس، آرام باشید [و مدارا کنید] و از اوامر الهى پیروى کنید؛ إِنَّهُ مَنْ سَبَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ فَقَدِ انْتَهَكَ‏ سَبَّ اللَّهِ، وَ مَنْ أَظْلَمُ عِنْدَ اللَّهِ مِمَّنِ اسْتَسَبَّ لِلَّهِ وَ لِأَوْلِيَائِهِ، فَمَهْلًا مَهْلًا، فَاتَّبِعُوا أَمْرَ اللَّهِ، وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ».

 

 

محقق و پژوهشگر حوزه با اشاره به توصیه امام مبنی بر پرهیز از خودمحوری در تبیین و عمل به دستورات دینی، گفت: فرمودند: اى جماعتى كه خداوند، نگهبان امور شماست! بر شما باد به پيروى نمودن از آثار و سنت پيامبر خدا و [همچنین] پيروى کردن از آثار و سنت پيشوايان هدايت‌گر از خاندان بعد از پيامبر خدا. زيرا هر كس به آن‌ها تمسک جويد، بى‌گمان، قدم در راه راست نهاده است و هر كس آن‌ها را فروگذارد و از آن‌ها روى برتابد، گمراه مى‏‌شود؛ زیرا اينان همان‌هایی هستند كه خداوند (مردم را) به اطاعت و پذیرش ولايتشان فرمان داده است. وَ إِيَّاكُمْ، وَ مُمَاظَّةَ أَهْلِ الْبَاطِلِ. وَ عَلَيْكُمْ بِهَدْيِ الصَّالِحِينَ وَ وَقَارِهِمْ وَ سَكِينَتِهِمْ وَ حِلْمِهِمْ وَ تَخَشُّعِهِمْ وَ وَرَعِهِمْ عَنْ‏ مَحَارِمِ اللَّهِ، و مبادا با اهل باطل منازعه و ستیزه جویی کنید. و بر شما باد به (پیروی از) سیره و روش صالحان، و وقار و آرامش و بردباری و فروتنی ایشان و پرهيزگارى ایشان از محارم الهى.

 

رادحسینی اضافه کرد: همچنین امام فرمودند: زبان، از نعمت‌های خداوندی است که مسلمانان باید در بخش‌های مختلف زندگی، درست از آن استفاده بکنند. استفاده حداقلی و نیکو از آن به هنگام سخن گفتن و دقت مؤمنانه در استفاده از سخن گفتن در جای خود، از شاخص‌های استفاده صحیح از نعمت زبان است. و استفاده نابجا از آن بر اختلافات دامن می‌زند. به همین دلیل هست که حضرت فرمود: بر شما روا نیست که اصول دین خدا را براى آن‌ها [مخالفان و دشمنان] آشکار سازید؛ چون همانا آن‌ها اگر درباره آن نکته‌‏اى از شما دریابند، دشمنتان شوند و آن را علیه شما به کار گیرند و در راه نابودی و هلاکتان بکوشند و به هر آنچه بد مى‏‌دارید، با شما روبرو شوند [وضع ناخوشايندى براى شما پيش آورند] و در دولت فاجران هیچ انصاف و حقى به شما ندهند.

 

 

رادحسینی بیان کرد: امام در مورد نماز فرمودند: وَ عَلَيْكُمْ بِالْمُحَافَظَةِ عَلَى الصَّلَوَاتِ وَ الصَّلَاةِ الْوُسْطى‏ وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِينَ‏، كَمَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ الْمُؤْمِنِينَ‏ فِي كِتَابِهِ ‏ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ إِيَّاكُمْ؛ بر شما باد مواظبت بر ادای نمازها و [به ويژه‏] نماز ميانه،‏ و خاضعانه براى خدا به پا خيزيد كه خداوند در كتاب خود، مؤمنان پيش از شما و شما را به اين، فرمان داده است. همچنین درباره مواسات و دوست داشتن نیازمندان و رسیدگی به آن‌ها بیان فرمودند: وَ عَلَيْكُمْ بِحُبِّ الْمَسَاكِينِ الْمُسْلِمِينَ؛ فَإِنَّهُ‏ مَنْ حَقَّرَهُمْ وَ تَكَبَّرَ عَلَيْهِمْ، فَقَدْ زَلَّ عَنْ دِينِ اللَّهِ وَ اللَّهُ لَهُ حَاقِرٌ مَاقِتٌ‏، وَ قَدْ قَالَ أَبُونَا رَسُولُ اللَّهِ أَمَرَنِي رَبِّي بِحُبِّ الْمَسَاكِينِ الْمُسْلِمِينَ‏؛ بر شما واجب است که مسلمانان مستمند را دوست بداريد؛ زيرا هر كسی آنان را تحقير كند و بر ايشان بزرگى فروشد، بى‏‌گمان، از دين خدا منحرف شده است و خداوند، او را تحقير مى‌‏كند و او را منفور مى‏‌دارد. پدرمان، پيامبر خدا فرموده است: پروردگارم مرا به دوست داشتن مستمندان مسلمان فرمان داده است. و بدانيد كه همانا هر كس يكى از مسلمانان را حقير شمارد، خداوند [متعال]، نفرت و تحقير خود را بر او مى‌‏افكند تا اين كه مردم [نیز] از او كينه و نفرت به دل گيرند و البته كينه و نفرت خدا سخت‏‌تر است.

 

نویسنده کتاب «تفسیر روایی نامه امام صادق(ع) به شیعیان» اضافه کرد: امام به رسیدگی به مستمندان هم فرمود: درباره برادران مسلمان مستمند خود، از خدا بترسيد؛ زيرا آنان اين حق را بر گردن شما دارند كه دوستشان بداريد؛ پس همانا خداوند [متعال] پيامبر خود را به دوست داشتن ايشان فرمان داده است. بنابراين، هر كس فردی را كه خداوند به دوست داشتن او فرمان داده است، دوست نداشته باشد، بى‌گمان، از خدای [متعال] و پيامبر او نافرمانى كرده است و هركس از خدا و پيامبرش نافرمانى كند و با اين نافرمانى از دنيا برود، در زمره گمراهان است. مبادا بر هيچ كس از برادران مسلمان تنگدست خود به خاطر طلبى كه از او داريد و از عهده پرداختنش برنمى‏‌آيد، فشار آوريد؛ زيرا پدرمان، پيامبر خدا مى‌‏فرمود: «مسلمان نبايد [در ستاندن طلب خود] بر مسلمانِ تنگدست سختگيرى كند و هركس به تنگدستى مهلت دهد، خداوند، او را در آن روزى كه سايه‌‏اى جز سايه او نيست، در سايه‏‌اش پناه مى‏‌دهد...». 

 

وی افزود: بنابر توصیه امام، گره‌گشایی از کار مؤمنان و یاری کردن آن‌ها ارتباط پسندیده‌ای است که مؤمن با برادران ایمانی خود برقرار می‌کند و با این شیوه ارتباط با دیگران، خود، در پناه یاری خداوند قرار می‌گیرد؛ امام صادق(ع) فرمود: هر مؤمنى گره از گرفتارى مؤمنى بگشايد، خداوند [متعال] هفتاد گرفتارى دنيا و گرفتارى آخرتش را برطرف کند، و فرمود: هر كس مؤمن تنگدستى را دارا كند در حالی که آن مؤمن در تنگنا قرار دارد، خداوند [متعال] حوائج دنيا و آخرتش را روا كند و هر کس كه عيب مؤمنى را كه‏ از آن نگران است، بپوشاند، خداوند [متعال] هفتاد عيبش را كه از آن‌ها در دنيا و آخرت نگران است بپوشاند و فرمود: به درستی که خداوند [متعال] در کمک مؤمن است [و همواره او را یاری می‌کند] تا [زمانی که] مؤمن در كمك برادر مؤمن خود است؛ از این پند سود بگيريد و در كار خير [از خود] رغبت و اشتیاق نشان دهید. پيامبر خدا هم فرمودند: هر چيزى كليدى دارد و كليد بهشت، دوست داشتن مسكينان و فقيران است.