مجتهدی که برای تحصیل دین رنج دوران کشید

آیت‌الله فرج‌الله کاظمی‌موموندی، یکی از علما و روحانیون طراز اول روزگار خویش به شمار می‌رفت. وی در سال 1258 خورشیدی در روستای گلباغی از توابع شهرستان نورآباد لرستان چشم به جهان گشود و در 24 اسفندماه سال 1341 شمسی در کربلای معلی رحلت فرمود و در وادی اسلام نجف اشرف به خاک سپرده شد.

مرحوم آیت‌الله کاظمی 18 سالگی توسط یک روحانی وارسته که در مسیر بازگشت از سفر عتبات عالیات مهمان خانواده ایشان می‌شود تشویق به تحصیل علوم دینی شده و با دریافت کتاب اخلاقی «معراج‌السعاده» مرحوم نراقی از این روحانی و مطالعه آن در وی تحول معنوی خاصی رخ می‌دهد. با مخالفت شدید خانواده‌اش تصمیم به مهاجرت به نجف اشرف می‌گیرد و یک روز روستای گلباغی را به سوی شهرستان هرسین ترک می‌کند که پس از اطلاع خانواده از فرار و مهاجرت ایشان، چند نفر اسب سوار مسلح از طرف پدربزرگش مرحوم نقی اعزام شده و پس از جست‌وجو او را در هرسین دستگیر و کتف‌بسته می‌آورند و در زیرزمین، جایی که اشرار و مقصران را زندانی می‌کرده‌اند به غل و زنجیر می‌کشند.

وی پس از آزاد شدن توسط مرحومه مادرش اقدام به فرار کرده و از بیراهه و کوه به کوه به طرف هرسین و سپس کرمانشاه می‌رود، در کرمانشاه با تراشیدن موهایش و کندن شال و ستره‌های محلی و پوشیدن یک قبای طلبگی ظاهر خود را کاملاً تغییر داده و برای تهیه خرج سفر و مسافرت به عتبات عالیات به همراه کاروان‌ها در کرمانشاه به کارگری می‌پردازد.

کاظمی پس از تهیه چند قران خرج سفر، به یکی از کاروان‌های زیارتی کربلا پیوسته و راهی آن دیار می‌شود اشتیاق به تحصیل در وی موجب می‌شود در خلال مسافرت و در حالی که پیاده به دنبال قافله راه افتاده به مطالعه کتاب جامع‌المقدمات بپردازد.

وی چند سالی در شهر کربلا و حوزه علمیه آنجا که تحت اشراف مرحوم آیت‌الله میرزاتقی شیرازی(ره) بوده است به فرا گرفتن صرف و نحو و منطق و معانی بیان و دوره سطح فقه و اصول می‌پردازد و چون هنوز در دفتر شهریه ثبت‌نام نشده برای گذراندن معاش خود در هفته دو روز به کار عملگی می‌پردازد. به نقل خود آن مرحوم از حُسن اتفاق یک روز همراه استاد کارش در منزل مرحوم آیت‌الله شیرازی به کارگری مشغول می‌شود و موقع نماز که می‌شود لباس‌های کارگری را درآورده و با تطهیر و گرفتن وضو و با لباس‌های طلبگی به نماز می‌ایستد مرحوم آیت‌الله شیرازی که زیرچشمی مراقب اعمال ایشان است، نزد او می‌آید و پس از آنکه متوجه می‌شود این کارگر از طلاب حوزه است چند سؤال علمی که می‌پرسد او را جوانی درس خوان و بااستعداد یافته، به او می‌گوید: به دفتر ایشان مراجعه کند و در دفتر شهریه نام‌نویسی کند که احتیاج به کارگری نداشته و بیشتر به درس و بحث خود برسد.

مرحوم آیت‌الله شیرازی به سامرا مهاجرت می‌کنند و در آن شهرستان که حرم عسکریین(ع) بوده و شهری سنی‌نشین است اقدام به تأسیس حوزه علمیه می‌کنند و طلاب حوزه درس خود را در تابستان‌ها به خاطر خنک بودن هوا به آنجا می‌برد که ضمناً حرم عسکریین خلوت نشود و تعداد چند خانوار شیعه که آنجا هستند، احساس غربت نکنند. آیت‌الله کاظمی نیز از جمله شاگردان فاضل و درس‌خوان مرحوم میرزای شیرازی در معیت ایشان به حوزه علمیه سامرا مهاجرت کرده و چند سالی در محضر استاد خود به ادامه تحصیل می‌پردازد.

به هنگام بازگشت مرحوم آیت‌الله شیرازی، همراه ایشان به کربلای معلی برمی‌گردند و تا سال سنه 1338 قمری که مرحوم میرزای شیرازی رحلت می‌کند در حوزه علمیه کربلا به تحصیل ادامه می‌دهند. پس از رحلت مرحوم آیت‌الله میرزای شیرازی، به منظور درک محضر پُر فیض استاد معروف حوزه علمیه نجف اشرف مرحوم میرزای نائینی به حوزه علمیه نجف اشرف مهاجرت کرده از حوزه درس مرحوم آیت‌الله نائینی، آیت‌الله سیدابوالحسن اصفهانی و دیگر اساتید بزرگ مانند علامه کاشف الغطاء و ... استفاده می‎کند.

پس از اتمام دوره‌های درس خارج به مرتبه اجتهاد نایل آمده و مراتب علمی اجتهاد ایشان توسط اساتید حوزه نجف گواهی و تأیید می‌شود. مرحوم آیت‌الله کاظمی پس از نیل به درجه اجتهاد و کسب مقامات علمی و عملی به دعوت و اصرار مردم لرستان و بزرگان منطقه در سال 1342 قمری علی‌رغم میل باطنی با اصرار استاد بزرگوارش مرحوم آیت‌الله نائینی به صورت مأموریت از طرف ایشان به ایران بازگشته و مورد استقبال مردم و سران عشایر قرار می‌گیرد.

وی در طول سالیان دراز به تبلیغ احکام شریعت و ارشاد، هزاران نفر از شیعیان مخلص که دارای اعتقادات عمیق به اهل‌بیت(ع) بوده اما از احکام شرعی و اعتقادات صحیح کم‌اطلاع بودند در شهرستان دلفان، الشتر، کوهدشت و استان کرمانشاه، ایلام و همدان و نیز عشایر و مردم روستا می‌پرداخت.

یکی از کارهای مهم ایشان رفع اختلاف و حل و فصل دعاوی ملکی آنان بوده که بیشتر اوقات منجر به لشگرکشی‌ها و قتل و غارت و ناامنی‌های منطقه‌ای می‌شد، نقش اصلاحی و ارشادی ایشان در ایجاد صلح و صفا و قطع این کینه‌های دیرینه بسیار جالب و زبانزد خاص و عام بود به گونه‌ای که امروزه در بیشتر خانه‌های مردم دست‌نوشته‌های ایشان و صلح‌نامه‌ها و قباله‌ها و عقدنامه‌ها بسیار به چشم می‌خورد.

آیت‌الله کاظمی که بیش از چهل سال عمر شریف خود را صرف ارشاد و تبلیغ عشایر و قبایل لرستان کردند، معمولاً تابستان را در شهرستان هرسین و کرمانشاه و مراکز عشایری به اقامه نماز جماعت و ارشاد می‌گذراند و زمستان را در حوزه علمیه قم سکونت داشتند و در محل مقبره مرحوم ابن‌بابویه کلاس درس خارج فقه از کتاب عروة‌الوثقی داشتند و شاگردان بسیاری در حوزه درس ایشان تربیت می‌شدند و به آنها شهریه می‌پرداختند.

از میان شاگردان فاضل ایشان می‌توان از استاد بزرگوار آیت‌الله شیخ محمدرضا آدینه‌وند نام برد که از اساتید و علمای معاصر حوزه علمیه قم بودند.

همچنین وی از جمله روحانیون بانفوذی بودند که هم با مرحوم مدرس در مبارزه علیه حکومت رضاشاه به نحوی همکاری و همفکری داشتند و هم با مرحوم آیت‌الله کاشانی در جریان انتخابات مجلس ملی دوره چهاردهم در بسیج مردم هرسین و کرمانشاه در رأی دادن به کاندیداهای مورد نظر وی و دکتر مصدق همکاری کردند.

ارتباط و همکاری نزدیک با مرحوم نواب صفوی و برادران واحدی به منظور ترتیب یک حرکت مسلحانه و قیام عشایری علیه حکومت شاه و نیز مهدورالدم تلقی کردن احمد کسروی در پاسخ به استفتائیه نواب صفوی ازجمله فعالیت‌های سیاسی ـ دینی وی بوده است.

اعلام پشتیبانی از امام خمینی(ره) و نهضت اسلامی ایشان از دیگر اقداماتی است که توسط آیت‌الله فرج‌الله کاظمی و برادرشان در مبارزه علیه استبداد و استقرار حکومت اسلامی در ایران صورت گرفت.

آیت‌الله فرج‌الله کاظمی سرانجام در سال 1381 قمری مطابق با 1341 شمسی یک هفته قبل از حادثه دلخراش مدرسه فیضیه در کربلای معلی رحلت فرمودند و او را با آب فرات غسل داده، پس از تشییع جنازه مراسم باشکوهی در حرم مطهر حضرت اباعبدالله الحسین(ع) مرحوم آیت‌الله شیرازی بر جنازه ایشان نماز خوانده و طبق وصیت قبلی خود به نجف اشرف منتقل و پس از اقامه مجدد نماز به وسیله دو مرجع بزرگ تقلید مرحوم آیت‌الله سیدمحسن حکیم و مرحوم آیت‌الله شاهرودی در وادی‌السلام نجف اشرف نزدیک مقام امام صادق(ع) دفن می‌شوند.

از آیت‌الله کاظمی آثاری از جمله رساله علمیه «منتخب‌الاصول و الفروع» که در چاپخانه علمیه قم به چاپ رسیده است، حاشیه رساله عملیه «توضیح‌المسائل»، جزیره استدلالی فقهی در مورد شرط حیاه در مفتی، جزوه فقهی استدلالی پیرامون انتخاب وکلا، برای مجلس قانون‌گذاری که در پاسخ پرسش مرحوم آیت‌الله کاشانی نوشته‌اند، ترجمه گلچین مجموعه ورام، شرح اسدلالی فقهی بر عروة‌الوثقی اشاره کرد.

منابع:

علی آل کاظمی، زندگینامه آیت الله فرج الله کاظمی

نام‎آوران علمی و فرهنگی معاصر، علی‌داد برزویی، انتشارات شاپورخواست، 1391