مراقب آسیب رسانه‌های ارتباط جمعی بر بهداشت روانی باشیم

ورود رسانه‌های ارتباط جمعی یکی از مهم‌ترین مواردی است که می‌توان از آن به‌عنوان یکی از آسیب‌های جدی بر نسل امروزه جامعه یاد کرد که یکی از این رسانه‌ها بازی‌های مجازی است. «آتاری» و «میکرو» از نخستین بازی‌های مجازی بودند که در کشور ما وارد شدند. در این باره می‌توان به مجموعه بازی «سیمز» اشاره کرد. این بازی توسط شرکت الکترونیک آرتز electronic arts ساخته شد. در این بازی فرد دیگر بازی نمی‌کند و از جایی به بعد می‌آموزد به روش مردمان غربی زندگی کند. یعنی آرایش کردن به گونه‌های مختلف، انتخاب انواع لباس و پوشش در این بازی، همه هدف‌گذاری شده است که با این ابزار افکار غربی را به دیگر مناطق جهان انتقال می‌دهند. «در این بازی رایانه‌ای آن قدر فرد غرق در وجود شخصیت افراد می‌شود که سعی می‌کند، نحوه پوشش، ویژگی‌های شخصیتی افراد این بازی را الگوی خود قرار دهد».(علی‌پور و دیگران، 1390، ص25).

در این بازی‌های مجازی نمادهای شیطانی، از قبیل مدل‌های تک چشم  و یا تصاویر غیر اخلاقی به نوجوانان و کودکان معرفی می‌شود. بنابراین وظیفه مسئولان است که با ساخت بازی‌های مجازی منطبق با فرهنگ بومی با این بازی‌های ناپسند به مقابله برخیزند. البته هرچند که امروزه  اقداماتی صورت گرفته است ولی کافی نیست.

راهکار دیگر آن است که والدین تا آن جا که ممکن است بر بازی‌های مجازی فرزندانشان نظارت داشته باشند تا اگر آنان به بازی‌های مجازی نادرست روی آوردند با راهنمایی خود فرزندانشان را از نامناسب بودن این بازی‌ها آگاه کنند. ازسوی دیگر نقش مسئولان مراکز آموزشی چون آموزش و پرورش، مراکز دانشگاهی و... است که با دعوت از افرادی که در حوزه فضای مجازی تخصصی دارند اطلاعات دانش‌آموزان و دانشجویان را نسبت به آسیب‌ها و پیامدهای ناپسند بازی‌های مجازی افزایش دهند.

اینترنت

اینترنت، از دیگر ابزار رسانه‌های ارتباط جمعی است. این ابزار دارای فواید بسیار همچون دستیابی به اطلاعات علمی دانشمندان سایر کشورها بدون صرف هزینه زیاد است. یا اینکه افراد با استفاده از این ابزار شغلی را برای خود پیدا می‌کنند. هرچند اینترنت دارای فواید بسیاری است، اما شاهد برخی آسیب‌ها در این زمینه هستیم. در این زمینه می‌توان به برقراری ارتباط نامشروع مجازی اشاره کرد که با کمترین مخاطره و هزینه همراه است؛ فرد در هر ساعتی از شبانه‌روز که بخواهد می‌تواند فرصتی برای رسیدن به مطالبات جنسی خود از طریق فضای مجازی بیابد. «بی‌شک شکل‌گیری چنین شرایطی و گسترش چنین خلوت‌های مجازی می‌تواند آغازی برای انقلاب دیگری در عرصه ارتباطات نامشروع باشد.»(شجاعی، 1387،ص40). متأسفانه این آسیب فقط گریبان‌گیر جوانان نیست و برخی از زوجین نیز درگیر و گرفتار این آسیب هستند و مخفیانه و به دور از چشم یکدیگر به کارهایی خلاف عرف و شرع اسلام روی می‌آورند.

«در هرزه‌نگاری اینترنتی این امکان وجود دارد که کودکان به‌واسطه دیدن مطالب و تصویرهای مستهجن دچار پدیده‌ای به نام «بلوغ زودتر از موعد» شده و به تبع آن رفتار‌های جنسی از خود بروز دهند و در مورد بزرگسالان نیز هرزه‌نگاری اینترنتی می‌تواند به بروز رفتارهای جنسی نامعتدل و یا گاهی اعتیاد جنسی بیانجامد.»(اعتمادی، عذرا، عاطفه عاصمی و نسیم جعفری. خانواده و آسیب‌های رسانه‌ای رایانه‌ای و اینترنت. اصفهان: آموخته. 1390. ص128ا). از این روی برای جلوگیری از چنین آسیب‌‌هایی بهتر است خانواده‌ها به ویژه والدین اعضا را با فواید و آسیب‌های شبکه‌های اجتماعی در سنین مختلف آشنا کنند.

ماهواره

همچنین ماهواره از دیگر ابزار رسانه ارتباط جمعی است. «این وسیله ارتباطی امروزه توانسته است  بسیاری از جوانان کشور خودمان را از هویت ایرانی و اسلامی اسلامی جدا کرده و با ترویج بی‌بند و باری و رفتارهای نامناسب به اهداف خود دست یابند. بدین جهت در مقابله با اقدامات این شبکه وظیفه حکومت اسلامی است که علاوه بر تلاش برای آشنا کردن نسل جوان به باورهای دینی باید موانع تأثیرگذاری برنامه‌های تربیت اسلامی نیز شناسایی و بسترسازی‌های بایسته برای برطرف کردن تأثیرات آن‌ها پیش بینی کنند.»(پیر بداقی و دیگران،1381،ص282).

متأسفانه امروزه شاهدیم خانواده‌ها با تفکر تمام برنامه‌های ماهواره بد نیست و حاوی برنامه‌های علمی و آموزشی بسیاری است اجازه استفاده از این رسانه را به فرزندانشان می‌دهند. هرچند که در پاسخ به دیدگاه این دسته از والدین باید گفت هرچند برخی از شبکه‌های این رسانه، حاوی برنامه‌های آموزشی است، اما تعداد برنامه آموزشی آنان محدود است.

از سوی دیگر به دلیل حس کمال‌طلبی و لذت‌جویی حریص است بداند چه موضوعات دیگری در چنین شبکه‌ها وجود دارد. از این رو ساعاتی را همراه دوستان و به دور از چشم والدین تماشاگر این شبکه‌ها هستند. تماشای این برنامه‌ها زمینه تغییر روحی و روانی را در نوجوان و جوان پدیدار می‌کند. بدین جهت وظیفه خانواده‌ها است که در تربیت فرزندان خود بیشتر دقت کرده و اگر فرزندشان تحت تأثیر این رسانه‌ها قرار گرفت معایب آن را به فرزندانشان گوشزد کرده و درصدد اصلاح آن برآیند.

«هدف بسیاری از فیلم‌ها و سریال‌های ماهواره زدودن تقوا، حیا، شرم، وفاداری، تعهد و حسن مسئولیت در خانواده‌ها است. حس رقابت جنسی و تفکر آزاداندیشی مطلق، حاصل این فیلم‌هاست خیانت زن و شوهر نسبت به یکدیگر و ایجاد فضای آزادی مطلق برای فرزندان بدون نظارت پدر و مادر ره‌آورد فیلم‌ها و سریال‌های ماهواره است. لذا می‌توان گفت تأثیر مخرب برنامه‌های ضد اخلاقی ماهواره بر حیا، عفت و اعتقادات و ایمان جامعه بر کسی پوشیده نیست.»(بهزادی،1392،ص30)

در  مجموع می‌توان گفت که قدرت رسانه‌های ارتباط جمعی امروزه به حدی است که توانسته‌اند بسیاری از نسل جوان ما را به سمت خود کشانده و آنان را از عقاید درست به عقاید نادرست و ضدارزش سوق دهند و سلامت اجتماعی و روحی آنان را به مخاطره بیندازد. تا دیر نشده باید فکری کرد.

زهرا حاج‌کاظمی، پژوهشگر علوم قرآن و حدیث