صدای پای بهار با نوای تکمچی + فیلم
«تکم گردانی» یا به قول آذریها، «تکم اویونی» از آئینهای نوروزی آذربایجان و مخصوصاً نواحی اطراف سبلان و شهرهای اقماری آن همچون اردبیل، مشکین شهر و اهر (ارسباران) است. تاریخ و چگونگی شکلگیری این آئین مشخص نیست؛ اما تا بوده چنین بوده که در واپسین ماه سال تکمچیها از راه میرسند و آمدن بهار را مژده میدهند.
همه ساله همزمان با آب شدن برفهای سبلان و جاری شدن آب در پهنه ییلاق، «تکم چیها» نیز راه میافتند و از روستا به روستا و از محله به محله و اوبه به اوبه، نوید آمدن بهار را جار میکشند. «تکم گردانی»، یا به قول آذریها، «تکم اویونی» از آئینهای نوروزی آذربایجان و مخصوصاً نواحی اطراف سبلان و شهرهای اقماری آن همچون اردبیل، مشکینشهر و اهر (ارسباران) است. تاریخ و چگونگی شکلگیری این آئین مشخص نیست؛ اما تا بوده چنین بوده که در واپسین ماه سال تکمچیها از راه میرسند و آمدن بهار را مژده میدهند.
«تکه» به معنای بز نر است، که سمبل بهار و شکوفایی طبیعت است. تکم، عروسکی چوبی است که بر صفحهای چهارگوش یا دایرهای نصب میشود بطوریکه میتواند با دستهای که به پایین آن متصل است، در محور عمودی حرکت کند. گروه «تکمچی لر» در شهرستان اهر چند سال متوالی است که از اواسط اسفند تا آخرین لحظات تحویل سال نو به روستاهای اهر، ورزقان، هوراند و کلیبر رفته و با تکم گردانی و خواندن آوای مخصوص تکمچی و با نقاره و چوب دستی، خبر از آمدن نوروز میدهند و همراه زنان، مردان و کودکان در کوچهها و میادین روستا جشن میگیرند. تکم گردانی آئینی آوازی و عروسکی است.
تکم، عروسکی چوبی است که بر صفحهای چهارگوش یا دایرهای نصب میشود بطوریکه میتواند در محور عمودی حرکت کند. روی تکم را با پارچهای رنگین و معمولاً قرمز میپوشانند که مزین به زنگوله یا سکه است. بعضاً در کنارههای تکم آینهای نیز نصب میشود.
آینه نماد روشنایی است و سکهها یا زنگوله سبب ساز ریتم و ضرباهنگی است که تکم چی به مدد آن اشعارش را به شکلی آهنگین در اختیار مخاطبانش میگذارد.
«تکم چی» حرفهای موروثی است که از پدر به پسر منتقل میشود. هر «تکم چی» در کنار خود همراهی دارد که به آن «توبره کش» یا به زبان آذری «توربا چکن» گفته میشود. تکم چی اشعاری را همراه با رقصاندن تکم میخواند و توربا چکن خلعتها و انعام را جمع میکند.
