20 سال تلاش برای بازنمایی آثار تشیع در سرزمین وحی

به گزارش ایکنا، لمس محسوس تاریخ اسلام در سرزمین وحی به دلیل سال‌ها تلاش وهابیت در از بین بردن نمادهای اسلامی و البته شیعی در این دو شهر کاری سخت و در بسیاری از مواقع غیر ممکن است. تخریب قبرستان بقیع و تغییر شکل اطراف مساجد سبعه و تبدیل محل واقع شدن مسجد حضرت علی(ع)، مسجد حضرت فاطمه(س) و مسجد حضرت سلمان فارسی به فضای سبز به نحوی که این مساجد برای زائران عادی قابل تشخیص نباشد، فقط بخش کوچکی از اقداماتی است که موجب شده بسیاری از باارزش‌ترین و مقدس‌ترین جنبه‌های تاریخی و شیعی این شهر تحت‌الشعاع قرار گیرد.

همین مسئله موجب شده یکی از پژوهشگران پرتلاش و البته دست تنهای کشورمان به فکر استخراج نمادها و نمودهای حضور شیعیان در حرمین شریفین بیفتد و طی 20 سال پژوهش موفق به تدوین 20 جلد کتاب در این خصوص شود.

حجت‌الاسلام حسین واثقی، نویسنده، پژوهشگر و مؤلف مجموعه کتاب‌های «ذخائر الحرمین شریفین» است. وی در گفت‌وگو با ایکنا در خصوص دلایل و نحوه تدوین این مجموعه ارزشمند گفت: سال‌های طولانی برای حج و عمره به سرزمین وحی مشرف می‌شدم. در این سفرها سوابق تشیع در مکه و مدینه را جست‌وجو می‌کردم اما متأسفانه چیزی پیدا نمی‌کردم و همین مسئله موجب شد در صدد برآیم و این خلأ را پر کنم.

وی ادامه داد: اولین کاری که 20 سال در این خصوص انجام دادم نوشتن پیش طرح تدوین یک دایره المعارف بر مبنای حضور و فعالیت شیعیان در مکه و مدینه بود که در آن زمان این پیش طرح را به برخی از مسئولان امر ارائه و مطرح کردم که این دایره‌المعارف اگرچه پرداخت و چهارچوب شیعی دارد اما در مجموع شامل سه دسته اطلاعات خواهد بود. یک دسته اطلاعاتی که بین شیعه و سنی مشترک است، یک دسته اطلاعات خاص شیعه است و یک دسته مدخل‌ها و اطلاعات اهل سنت است که باید در موسوعه آورده شود تا جامع و کامل باشد.

این پژوهشگر کشورمان با اشاره به اینکه متأسفانه پاسخی از مسئولان در حمایت از این طرح دریافت نکرده است، گفت: به همین دلیل دست به کار شدم و طرح را تکمیل و با اسم تعدادی از مدخل‌های این دایره المعارف در یک مجله چاپ کردم ولی بازم هم کسی درصدد حمایت از طرح برنیامد و وقتی خودم را تنها دیدم ناچار به اطلاعات و مدخل‌های خاص شیعی اکتفا و شروع به جمع‌آوری و تدوین آنها کردم. بنابراین این مجموعه مدخل‌ها خاص شیعیان است و اطلاعات آن مربوط به تشیع است که 16 جلد آن چاپ شده و کارهای چهار جلد دیگر هم تمام شده و امیدوارم به زودی چاپ شود که همه به زبان عربی است. البته 20 جلد دیگر کارهای نیمه کاره هم هستند که عربی و فارسی است که در همین زمینه در حال کار بر روی آنها هستم.

وی به تلاش خود برای اهدای یک دوره کامل 16 جلدی به ضمیمه سه جلد کتاب دیگر به کتابخانه مسجد نبوی نیز اشاره کرد و گفت: متأسفانه مسئولان این کتابخانه حاضر به قرار دادن این مجموعه کتاب‌ها در کتابخانه مسجد نبوی نشدند در حالی که این کتاب‌ها کاملاً علمی و بر مبنای مستندات به زبان عربی نوشته شده است. این اقدام نیز در راستای همان اقدامات گذشته و تلاش برای نامحسوس کردن حضور و فعالیت شیعیان در حرمین شریفین است.

غفلت از تاریخ تشیع در مکه و مدینه

حجت‌الاسلام واثقی با ابراز تأسف شدید از اینکه در گذشته به موضوع تاریخ تشیع در مکه و مدینه کمتر پرداخته شده است، گفت: این مسئله در کشور ما نیز مورد غفلت بوده است، به همین دلیل تلاش می‌کنم هرگونه مدرک و اطلاعاتی را جمع‌آوری کنم. البته منابع موجود در این زمینه فقط در منابع و نسخ خطی است و در نسخه‌های چاپی اطلاعات بسیار نادری در این زمینه داریم.

وی در پاسخ به این سؤال که یعنی تلاش شده تمام تاریخ حرمین شریفین سنی ترسیم شود؟ گفت: بله؛ البته فضای غالب سنی بوده ولی هشت تا 9 قرن فرمانداران مدینه از سادات حسینی شیعه بودند تا قرن هشتم خطیب نماز جمعه و امام جمعه رسمی مدینه شیعه بوده است. همچنین قضات رسمی مدینه شیعه بودند که برای جمع‌آوری اطلاعات مربوط به این حضور و فعالیت در کتابخانه هر کشوری تلاش می‌کنیم. البته در این زمینه نیز اشخاصی که در جریان کار من هستند کمک می‌کنند که اطلاعات و منابع خطی را به دست بیاورم.

این پژوهشگر کشورمان در پاسخ به این سؤال که در خصوص نقش ایرانی‌ها در ساخت و توسعه حرمین شریفین و حضور ایرانی‌ها در این دو شهر نیز اطلاعاتی موجود بوده است؟ گفت: بله؛ درست است که این مجموعه به زبان عربی است ولیکن در جای‌جای این کتاب، تاریخ ایران را ملاحظه می‌کنید و هر جایی که سندی بوده مبنی بر اینکه ایرانی‌ها به مکه، مدینه و قبرستان بقیع خدمات ارائه کرده‌اند، کوتاهی نکرده و اطلاعات را جمع‌آوری کردیم و ارتباط شیعیان و ایرانیان با مدینه و خدماتی که از ناحیه شیعیان عموماً و ایرانیان خصوصاً به مکه و مدینه شده در لابه لای این کتاب گنجانده شده است.

حضور ایرانی‌ها در حرمین شریفین

وی با اشاره به گستردگی حضور ایرانی‌ها در حرمین شریفین بر لزوم انجام یک تحقیق گسترده مستقل در این خصوص تأکید کرد و گفت: در کتاب‌هایی که تدوین شده اطلاعات مربوط به حضور ایرانی‌ها در این دو شهر مطرح شده و من هر جایی سندی در این خصوص دیده‌ام، فیش‌برداری کرده‌ام اما جا دارد این مبحث به صورت برجسته و مستقل مورد پژوهش قرار گیرد، چراکه حضور و فعالیت ایرانی‌ها در مکه و مدینه در قرون گذشته پررنگ بوده و جای یک پژوهش جدی در این زمینه خالی است و بخشی از تاریخ تشیع که مربوط به مکه و مدینه است خلائی است که باید پر شود.

گفت‌وگو از زهرا ایرجی