مسائل تأثیرگذار در روند پرشتاب کاهش جمعیت بررسی شد

زهرا کوهی، مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری در گفت‌وگو با ایکنا از آذربایجان‌شرقی با تشریح اهم موضوعات در حوزه جوانی جمعیت، گفت: بحث جمعیت و رشد جمعیتی در تمام دنیا جزو موارد اصلی است، چراکه بسیاری از مؤلفه‌ها و شاخصه‌های پیشرفت همچون اقتصاد، صنعت، فرهنگ به این امر بستگی دارد. 

وی با اشاره به سیر جمعیتی جهان و سیاست‌های حاکم بر آن طی دهه‌های گذشته و تأثیر آن بر روند کاهشی جمعیت در کشورمان، اظهار کرد: ایران در دهه ۶۰ کشوری جوان بود، اما در اواخر دهه ۷۰ و اوایل دهه ۸۰ و بعد بررسی‌های حوزه سلامت و اجتماع متوجه شدیم که سیاست‌های جمعیتی باعث کاهش چمشگیر در حوزه فرزندآوری شده و ناخواسته طبعات زیان‌باری در حوزه‌های مختلف داشته است. 

کوهی، با اشاره به اینکه رتبه کشورمان در حوزه جمعیت سالمند از پنج پایین‌تر آمده و وضعیت به جد قابل بررسی است، افزود: باید حسب شناسنامه جمعیتی، وضعیت رشد جمعیتی را نقطه به نقطه و شهرستان به شهرستان احصا کرده و برنامه‌هایمان را با وضعیت شهرستان‌ها و نسبت آنها با ازدواج، تعریف کنیم.

حرکت کشور به سمت سالمندی 

مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری آذربایجان‌شرقی در ادامه به حرکت کشور به سمت سالمندی اشاره کرده و با بیان اینکه در وضعیت سالمندی مجموعه‌های خدمات اجتماعی به سمت ورشکستگی خواهند رفت و تمام این موارد هشداری است که نمی‌توانیم نسبت به آن خوشبینانه نگاه کنیم، افزود: امروز باید نسبت به بحران جمعیت همانند بحران کرونا نگاه کنیم، با این تفاوت که عواقب و اثرات کرونا را لمس کردیم، اما نتایج کاهش رشد جمعیتی را در آینده لمس خواهیم کرد. 

وی با تأکید بر اینکه طی سال‌های اخیر روند کاهش جمعیت در کشور ما بسیار پرشتاب بوده و با توجه به فاصله ده ساله بین سرشماری‌ها و نبود اطلاعات دقیق، نیازمند شناسنامه‌ای هستیم تا بتوانیم وضعیت را محله به محله و شهرستان به شهرستان رصد کنیم، ادامه داد: به همین منظور در ستاد جمعیت استان به‌دنبال تشکیل یک اتاق وضعیت در حوزه جوانی جمعیت هستیم که بتوانیم اتفاقات رخ داده در حوزه جمعیت و خانواده را به طور دقیق رصد کنیم. 

کوهی تأکید کرد: آذربایجان‌شرقی به‌عنوان یک استان مهم و اثرگذار اگر به جوانی جمعیت توجه نکند، دچار سیاه‌چاله جمعیتی خواهد شد، چراکه روند سالمندی در استان رو به افزایش است، البته استان آذربایجان‌شرقی در تعداد بانوانی که در سن باروری هستند، ظرفیت بسیار خوبی دارد که اگر بتوانیم این ظرفیت را به سمت ازدواج و متعاقباً فرزندآوری هدایت کنیم، نتایج خوبی خواهد داشت. 

مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری آذربایجان‌شرقی با ابراز تأسف از میانگین چهار تا چهار و نیم ساله‌ فاصله ازدواج تا تولد فرزند اول در استان، تصریح کرد: قطعاً اقتصاد در تمامی مسائل دخیل و اثرگذار است اما فرهنگ در رابطه با بحث ازدواج و فرزندآوری یکی از شاخصه‌های مهم بوده و رقابت‌های نامناسب در حوزه سبک زندگی، تجمل‌گرایی، تکلفات بی‌جا و... از جمله علل مؤثر در حوزه کاهش ازدواج و فرزندآوری است. 

وی با تأکید بر اینکه در کنار مباحث اقتصادی باید رزاقیت خداوند هم مورد توجه قرار گیرد، گفت: یکی از برنامه‌های اقدام و عمل در حوزه تحول جمعیت استان برای سال‌جاری توجه به مبدا یعنی همان رزاقیت خداوند متعال است که حتمی و همیشگی بوده و وجود فرزند این روند را نه تضعیف، بلکه تقویت می‌کند. 

کوهی، با بیان اینکه دستگاه‌ها و نهادهای بسیاری در حوزه قانون جوانی جمعیت موظف هستند که شامل ۷۳ ماده است، ادامه داد: باید قبول کنیم که امروز مشوق‌های بیرونی تا حدی اثر داشته و می‌تواند در این رابطه تقویت کننده باشد و در کنار مباحث تبیینی و ترویجی، استفاده از ظرفیت‌های مردمی نیز یکی از ابزارهای مهم تقویت کننده در حوزه فرزندآوری است. 

وی با اشاره به کاهش نرخ ازدواج و افزایش نرخ طلاق، یادآور شد: فرزندآوری تنها یکی از مؤلفه‌های ستاد حمایت از خانواده و جوانی جمعیت بوده و این ستاد حمایت از خانواده و کاشانه‌های اجتماعی، توجه به ارتباطات عاطفی زوجین، توجه به حلقه‌های مفقوده تقویت مباحث فرهنگی، اجتماعی، عاطفی، اقتصادی و مباحث درون خانواده، توجه به بحث والدپروری و... را نیز در زمره‌ اهداف خود دارد. 

مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری آذربایجان‌شرقی با تأکید بر اهمیت والدپروری و پرورش والدها، تصریح کرد: برای نمونه معضل «کودک همسری» مقوله‌ای نیست که صرفاً بتوان با قانون مقابل آن ایستاد، چراکه امری عرفی است، اما می‌توان با آموزش، تغییر در نگرش‌ها و تغییر در ساحت‌های فکری والدین از این معضل جلوگیری کرد.

وی با اشاره به اهمیت فرهنگ‌سازی در حوزه جوانی جمعیت، بیان کرد: چرا باید فردی که شغل و امکانات کافی در اختیار داشته، مجرد بماند؟ این موضوع را در دستگاه‌های دولتی خود نیز داریم که یکی از دلایل آن تکلفات بی‌جای فرهنگی، قیودات دست و پا گیر رسومات خاصی است که خانواده در امر ازدواج پیش پای جوانان می‌گذارند؛ این امر را می‌توان با آموزش و فرهنگ‌سازی تغییر داد. 

کوهی در ادامه سخنانش به افزایش میزان عقد و عروسی در دوران کرونا به دلیل دوری از برخی تجملات و تکلفات بی‌جا اشاره کرد و افزود: در دوران کرونا شاهد بودیم که میزان ازدواج نسبت به سال‌های قبل افزایش یافت که علت اصلی آن نبود تکلفات دست و پا گیر مقابل جوانان بود.

احیا ساختار عظیم فرهنگی نهفته در آذربایجان

مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری آذربایجان‌شرقی ادامه داد: یک ساختار بسیار عظیم فرهنگی در خطه‌ آذربایجان نهفته است که باید آن را زنده کنیم و در کنار آن به پیرایش یک‌سری موارد که به فرهنگ ما ملحق شده است، بپردازیم و اگر این اتفاق بیافتد، آمار ازدواج بالا رفته و برخی تنش‌ها و ناهنجاری‌های داخل خانواده کاهش یافته و قطعاً میزان فرزندآوری افزایش خواهد یافت. 

وی در بخش دیگری از سخنانش سقط جنین را یکی از مهم‌ترین نکات در حوزه جوانی جمعیت مطرح کرد و گفت: آمار دقیق سقط جنین در استان آن چیزی نیست که گفته می‌شود، چراکه آمار سقط پنهانی آن‌هم برای جنین‌هایی که محصول نهاد خانواده و مشروع است، زیاد بوده و رجوعات به درمانگاه و بیمارستان‌ها برای سقط مجاز بسیار کمتر است. 

کوهی با اشاره به برگزاری ۹ جلسه تخصصی در حوزه جلوگیری از سقط جنین با حضور بنیانگذار ناجی شو طی سال گذشته در استان، تأکید کرد: این جلسات بسیار اثرگذار بوده و حتی مادرانی به طور اتفاقی در جلسات حضور یافته و با ارتقای آگاهی، از سقط جنین منصرف شده بودند؛ چندین مورد مطب‌های انجام دهنده سقط غیرمجاز نیز به مراجع قضایی معرفی شدند.

گام‌هایی برای راه‌اندازی دادگاه ویژه سقط جنین 

دبیر ستاد جمعیت آذربایجان‌شرقی، با اشاره به اینکه به زودی در راستای راه‌اندازی دادگاه ویژه سقط جنین در استان اقدام خواهیم کرد، افزود: بحث دادگاه ویژه سقط جنین در قانون پی‌ریزی شده و ما نیز به زودی در این رابطه اقدام خواهیم کرد؛ همچنین در حوزه مباحث ترویجی و تبلیغی نیز در بیمارستان‌ها و مراکز بهداشت برنامه‌ریزی می‌کنیم و برای ماماها و بهورزها با همکاری وزارت بهداشت نیز برنامه خواهیم داشت. 

وی در ادامه از آماده‌سازی یک طرح در حوزه سلامت دوران بارداری از دوران نوجوانی خبر داد و گفت: این طرح در راستای آگاهی بخشی لازم به نوجوانان و والدین آنها در حوزه سلامت و تربیت جنسی دختران است که براساس طب سنتی و طب جدید پی‌ریزی شده است. 

کوهی، با اشاره به تدوین برنامه تحول جمعیتی در آذربایجان‌شرقی با مشارکت و هم‌فکری فعالان جمعیتی استان و مجموعه‌های مردم نهاد، اظهار کرد: از فعالان این حوزه دعوت می‌کنیم اگر طرح و برنامه‌ای در حوزه جوانی جمعیت و در راستای کمک به داشتن ایران قوی و جامعه‌ای سربلند دارند با ستاد جمعیت استان همراه شوند تا بتوانیم پیامدهای کاهش جمعیت که شامل سالمندی، عدم رشد و توسعه اقتصادی، بروز آسیب‌های حوزه کسب و کار و... است را کاهش دهیم.

سهم هر زوج از جوانی ایران؛ ۳ فرزند

مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری آذربایجان‌شرقی، سهم هر زوج از جوانی ایران را سه فرزند مطرح کرد و گفت: نرخ باروری در نظرگرفته شده برای عبور از بحران حداقل ۲.۱ تا ۲.۶ در شرایط فعلی بوده که با گرد کردن آن برای هر خانواده حدوداً سه فرزند در نظر گرفته شده است؛ البته برای نرخ جایگزینی بیش از فرزند هم مورد تأکید بوده که اگر این میزان محقق شود، از مشکل عبور خواهیم کرد. 

وی با اشاره به نرخ ۱.۵۳ باروری در استان تصریح کرد: آذربایجان‌شرقی از جمله استان‌هایی است که یک همت جمعی بسیار پرشتاب لازم دارد تا به قضیه فرزندآوری و جوانی جمعیت ورود کند.

کوهی، در بخش دیگری از سخنانش به اهمیت حمایت از زوجین نابارور در راستای فرزندآوری تأکید کرد و گفت: آذربایجان‌شرقی از جمله استان‌هایی است که خدمات ارزشمندی در حوزه درمان ناباروری ارائه داده و چندین مرکز در این رابطه فعالیت‌های خوبی دارند. 

مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری آذربایجان‌شرقی بیمه درمان ناباروری را یکی از مسائل مهم در این رابطه بیان کرد و افزود: در این رابطه ۷۰ تا ۹۰ درصد هزینه درمان توسط بیمه‌ها تامین می‌شود، اما چیزی که مراجعان را به زحمت می‌اندازد، روند و داروهای گران درمان ناباروری است که به تبع خانواده‌ها متأثر از این جریان هستند.

ضرورت ورود خیران به امر جوانی جمعیت

وی در ادامه عدم آگاهی برخی زوجین نابارور از خدمات بیمه‌ای در حوزه درمان ناباروری را موضوعی مهم عنوان کرد که نیازمند تبلیغ و اطلاع رسانی از سوی دستگاه‌های متولی است افزود: قبول داریم که تمامی این خدمات به طور کامل و جامع به مخاطبان داده نمی‌شود و در اجرای قانون نقص‌هایی داریم، اما اگر مخاطبان اطلاع کافی از این خدمات داشته باشند می‌توانند از خدمات اولیه و خدمات خاصی که در حوزه درمان ناباروری ارائه می‌شود، بهره‌مند شوند. 

کوهی، با تأکید بر اینکه ناباروری ثانویه نیز موضوع مهمی در این رابطه بوده و برخی از زوجین بعد از تولد یک یا بیشتر، در تولد فرزند بعدی دچار ناباروری می‌‌شوند، تصریح کرد: مجموعه‌های خدماتی و خدمات اجتماعی با آگاهی‌دهی و ارائه برنامه‌های تبلیغی و ترویجی، اطلاعات لازم را در این رابطه می‌دهند.

مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری آذربایجان‌شرقی با بیان اینکه هرکس به هر نحو در زمینه جوانی جمعیت گام بردارد، باقیات صالحات برای وی خواهد بود، افزود: تبریز شهر خیریه‌ها است و یکی از برنامه‌ها نیز استفاده از این ظرفیت است و در این رابطه از خیران تقاضا داریم که با توجه به نیاز جامعه، به حوزه جوانی جمعیت نیز ورود کرده و بخشی از امور خیریه در حوزه خانواده و جمعیت جاری شود. 

وی با تأکید بر نقش مهم رسانه در ترویج فرهنگ فرزندآوری، به تأکیدات رهبر معظم انقلاب مبنی بر فرزندآوری و جلوگیری از حرکت کشور به سمت پیری جمعیت اشاره کرد و گفت: باید این سؤال را بپرسیم که سهم من از جوانی ایران چیست؟ چراکه راه‌های بسیاری برای جوانی ایران داریم که باید همه دست در دست هم این مسیر را طی کنیم.